قازاقستان • 07 شىلدە، 2020

تۇركى جۇرتىنىڭ ءتورت قۇبىلاسىن تۇگەندەگەن

28 رەت كورسەتىلدى

الەم تاريحىنا كوز سالار بولساق، باسقارۋشىلىق ەرەكشەلىكتەرىمەن نازارعا ىلىككەن، تەك ءوزى باسقارعان مەملەكەتكە، ءوزى جەتەكشىلىك ەتكەن حالىققا عانا ەمەس، بارشا ادامزاتتىڭ ومىرىنە وڭ ىقپالىن تيگىزگەن، الەمدىك بەيبىتشىلىك پەن ادىلەت ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن ليدەرلەر ساۋساقپەن سانارلىقتاي.

كوشباسشىلىق ستراتەگياسى

باۋىرلاس قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى، ءسوزسىز، الەم ساياساتى تاريحىنداعى ىقپالدى ليدەرلەردىڭ قاتارىنا قوسۋعا بولادى. ول ەكى بولەك الەۋمەتتىك قۇرىلىمدا جيناقتاعان باي تاجىريبەسى، ۇلتتىق-رۋحاني مۇرا مەن قازاق جانە تۇركى مەملەكەتتىلىك تاريحىن تەرەڭ مەڭگەرگەن ليدەرلىك ەرەكشەلىكتەرى، كورەگەندىلىگى جانە تاڭعاجايىپ  داناگويلىگىمەن جاڭا ساياسي مەكتەپتىڭ نەگىزىن قالادى. بۇل – "نازارباەۆ ساياسي مەكتەبى".

نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ "جول كارتاسى" سيپاتىنداعى ۇزدىكسىز باعدارلامالارى، ءتۇرلى ماقالالارىندا ورىن العان تۇعىرلى پىكىرلەرى بۇل ساياسي مەكتەپتىڭ تەوريالىق-يدەولوگيالىق نەگىزدەرىن قالىپتاستىردى. بۇل ماقالالار مەن ولاردا جاسالعان پايىمدار كوپ جاعدايدا تەك قازاقستان ءۇشىن ەمەس، كۇللى تۇركى الەمى ءۇشىن «جول كارتاسى» ىسپەتتى، ۇلتتىق وزىندىك تانىم، دامۋ كونتسەپتسياسى ءرولىن اتقارادى جانە كەلەشەكتەگى دامۋ كوكجيەگىن كورسەتەدى. بۇل تۇرعىدان "عاسىرلار توعىسىندا"، " ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى»، "بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ"، "100 ناقتى قادام"، "قازاقستان - 2050 ستراتەگياسى" سىندى تەرەڭ كوزقاراستار قامتىلعان كىتاپتار، ماقالالار جانە باعدارلامالار زور ماڭىزعا يە.

قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنا كوز تاستار بولساق، بۇل جىلدار ىشىندە قازاقستاننىڭ باي ءارى كۇردەلى جولدان وتكەنىن، تاريح ءۇشىن از ۋاقىتتا كەرەمەت، بەرىك مەملەكەتتىك ءداستۇرىن، ەڭ ماڭىزدىسى، قازاق حالقىنا سەنىمدىلىكتى، مەملەكەتكە دەگەن سەنىمدى قالىپتاستىرعانىن كورەمىز. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلدى تاۋەلسىزدىكتىڭ قيىن دا كۇردەلى كەزەڭىنەن امان الىپ شىعىپ، جارقىن كەلەشەككە جەتكىزدى. قازاقستان وتپەلى كەزەڭدى ارتتا قالدىرىپ، جاڭا جانە ۇلكەن ماقساتتار بەلگىلەدى.

ەلدىڭ جاھاندىق دەڭگەيدەگى ءرولى مەن بەدەلىنىڭ ارتقانىن قازاقستاننىڭ سوڭعى كەزەڭدەردەگى رەسەي-ۋكراينا، رەسەي-تۇركيا قارىم-قاتىناستارىنداعى رولىنەن، "استانا پروتسەسىنەن" بايقاۋعا بولادى. بۇل، ەلباسىنىڭ قازاقستاننىڭ عانا ەمەس، بۇكىل الەمنىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ ءۇشىن ىنتا-جىگەر جۇمسايتىنىن، جاھاندىق بەيبىتشىلىك پەن ادىلەتتى ورناتۋعا زور ۇلەس قوسقانىن كورسەتەدى.

قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعاننان كەيىنگى ن.نازارباەۆتىڭ 27 جىلدىق پرەزيدەنتتىك كەزەڭىنىڭ كورىنىسى مەن ەرەكشە قىزمەتتەرىن قىسقاشا كەلەسىدەي اتاپ وتۋگە بولادى:

  • قازاقستاندا جاڭا، دەموكراتيالىق مەملەكەت قۇرىلىمى قالىپتاستى.
  • تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ ەلدە ساياسي تۇراقتىلىق ورنادى.
  • بەيبىتشىلىك ماقساتىندا يادرولىق قارۋلار جويىلدى.
  • كوپۆەكتورلىق سىرتقى ساياسات ۇستاندى جانە "كورشىلەرمەن 0 پروبلەما" پراكتيكاسىنىڭ ەڭ ءساتتى ۇلگىسىن كورسەتتى.
  • ەركىن نارىق ەكونوميكاسى قۇرىلدى جانە تۇراقتى ەكونوميكالىق دامۋعا قول جەتكىزىلدى.
  • شەتەلدە ءبىلىم الۋ باعدارلاماسى قابىلداندى. بۇل ارقىلى ەلدىڭ ەڭ ماڭىزدى پروبلەماسى – وندىرىستە ادامي رەسۋرستاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جانە زاماناۋي تالاپتارعا ساي ۇلتتىق كادر جاساقتاۋ پروبلەمالارى شەشىمىن تاپتى.
  • ۇلتتىق ءبىلىم الۋ جۇيەسىندە كەم دەگەندە 3 ءتىل مەڭگەرگەن، اقپاراتتىق قوعام تالابىنا ساي، وزىنە سەنىمدى، "كەمەل، جان-جاقتى جانە زەيىندى ازامات" تۇسىنىگى قالىپتاستى.
  • ەل ورداسى نۇر-سۇلتانعا كوشىرىلدى جانە سول ارقىلى بايتاق تەرريتورياعا يە ەلدە ەكونوميكالىق جانە دەموگرافيالىق ۇلەس تەڭگەرىلدى.
  • ورتالىق ازيا كەڭىستىگىندە قازاقستان جەتەكشىلىك ءرول الدى جانە وڭىردە باستى ەلدەردىڭ بىرىنە اينالدى.
  • جاھاندىق ءۇش داعدارىستان ءساتتى شىقتى.
  • الەمنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتكە يە 50 ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلدى. 2050 جىلعا دەيىن الەمنىڭ دامىعان 30 ەلى قاتارىندا ورىن الۋ ماقساتىن العا قويدى.
  • لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ۇدەرىسى شەڭبەرىندە ءالىپبيدى وزگەرتۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى.
  • ەلدىڭ باي ەتنيكالىق قۇرامى ساقتالىپ، ء"بىر ۇلت" تۇسىنىگىنە نەگىزدەلگەن ەتنوستىق جانە ءدىني توزىمدىلىكتىڭ بىرەگەي ۇلگىسى قالىپتاستى.
  • رەسەي-ۋكراينا داعدارىسىندا بىتىمگەرلىك جاسادى.
  • رەسەي-تۇركيا قارىم-قاتىناسىنىڭ دۇرىستالۋىندا ماڭىزدى ءرول اتقاردى.
  • سيريا داعدارىسىندا كەلىسسوزدەر ءۇشىن پلاتفورما ۇسىندى، "استانا پروتسەسى" وڭىردەگى قاقتىعىستى ءبىرشاما باقىلاۋعا الۋعا ۇلەس قوستى.
  • قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە ەكى جىلعا تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلانۋى ۇيىمنىڭ ەلگە دەگەن سەنىمىن كورسەتەدى.
  • پارلامەنتتىڭ ءرولى كۇشەيتىلدى.
  • بيلىكتى بەرۋ پروتسەسى بەيبىت جاعدايدا ءوتتى.

جوعارىدا تىركەلگەن جەتىستىكتەر، اسىرەسە ن.نازارباەۆتىڭ ليدەرلىك ەرەكشەلىكتەرىنىڭ جەمىسى جانە ءوزى نەگىزىن قالاعان «ساياسي مەكتەپتىڭ» بىرەگەيلىگىنىڭ دالەلى. بۇلار، سونداي-اق قازىرگى قازاقستاننىڭ نەگىزىن قۇرايتىن باستى فاكتورلار بولىپ تابىلادى. 

تۇركى كەلەشەگىنە وزىندىك كوزقاراسى

تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزىلگەننەن كەيىن تۇركى مەملەكەتتەرى باسشىلارى تۇركى ەلدەرى اراسىنداعى ينتەگراتسيانى تەرەڭدەتۋ باعىتىندا ىنتا-جىگەر جۇمسادى. بۇل جاعىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇزدىكسىز، اقىلعا قونىمدى جانە پراگماتيكالىق ەڭبەگىن ايرىقشا اتاپ وتكەن ءجون. ول، 1992 جىلى باستالىپ وسى كۇنگە دەيىن ءتۇرلى وكىلدەردىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلىپ كەلە جاتقان تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ 17 ءسامميتىنىڭ بارىنە قاتىسقان جالعىز مەملەكەت باسشىسى. ول، ورتاق قۇندىلىقتاردى بولىسەتىن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر اراسىندا ينتەگراتسيانى نىعايتۋدا ءاردايىم وزىندىك باستامالار جاسادى جانە ول باستامالاردىڭ ءبارى دە دامۋ ءۇشىن دايىندالعان "جول كارتاسىنا" تەڭ بولدى. ەلباسى تۇركى الەمىنىڭ ينتەگراتسياسىنا ۇلەس قوسقان تۇركى كەڭەسى، تۇركپا، حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى، تۇركى مادەنيەتى جانە مۇراسى قورى، تۇركسوي، اقساقالدار كەڭەسى، سونداي-اق تۇركى ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسى سىندى قۇرىلىمداردى قۇرۋ باستاماشىلارىنىڭ ءبىرى بولدى.

بۇل تۇرعىدان 2019 جىلدىڭ 15 قازانىندا باكۋ قالاسىندا وتكەن تۇركى كەڭەسىنىڭ VII سامميتىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇركى كەڭەسىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى رەتىندە جاساعان جاڭا ۇسىنىستارى تۇركى الەمىنىڭ كەلەشەك ينتەگراتسياسى پەرسپەكتيۆالارىنىڭ شەڭبەرىن ايقىندادى. تۇركى الەمى اقساقالىنىڭ كوزىمەن ينتەگراتسيا پروتسەسىنىڭ جاي-جاپسارى ايداي انىق كورىندى. ول قالاي بولماق؟

بىرىنشىدەن، جاڭا كۇردەلى گەوساياسي جاعدايدا تۇركى ينتەگراتسياسى ەۋرازيا كەڭىستىگىندە قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ شەشۋشى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ستراتەگيالىق ماڭىزىن قورعاپ قالۋى ءتيىس.

ەكىنشىدەن، الەمدە ءىرى مەملەكەتتەر اراسىندا كەلىسپەۋشىلىك جانە سەنىمسىزدىك ورناعان  كۇردەلى گەوساياسي جاعدايدا تۇركى مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ءوزارا سەنىمدى ساقتاپ قالۋ جانە كۇشەيتە ءتۇسۋ قاجەت. بۇل ءۇشىن نەگىزدەر جەتكىلىكتى: باي رۋحاني مۇراعا يە ورتاق تاريح، ۇلان-بايتاق كەڭىستىكتە تۇرىپ جاتقان 160 ميلليوندىق حالىق، باۋىرلاس حالىقتار اراسىندا بايلانىستاردى كەڭەيتۋ جانە دامىتۋ ءۇشىن قاجەتتى قولايلى جاعدايلار.

ۇشىنشىدەن، تۇركى الەمىنىڭ ينتەگراتسيا كونتسەپتسياسىنىڭ قابىلدانۋمەن ينتەگراتسيانىڭ كەلەسى دەڭگەيى – جالپىتۇركىلىك كەلەشەكتىڭ جاڭا كوكجيەگىن قالىپتاستىرۋدى باستاۋ كەرەك.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل ۇدەرىستە ءوزىنىڭ كوزقاراسىن ۇسىنىپ قانا قويمايدى، پراگماتيكالىق ليدەرلىگىن كورسەتىپ، ينتەگراتسيا جولىندا تابىستى بولۋ ءۇشىن ناقتى قۇرالدار ۇسىنادى. وسى ماقساتتا ونىڭ باكۋ سامميتىندە جاساعان نەگىزگى ۇسىنىسىنىڭ ءبىرى "تۇركى كەلەشەگى – 2040" باعدارلاماسى وتە ماڭىزدى. بارىنەن بۇرىن ەلباسىنىڭ باعدارلامانى "تۇركى كەلەشەگى" دەپ اتاۋى بۇل تۇسىنىكتى ۇلتتىق شەڭبەردەن، بەلگىلى كەڭىستىك پەن شەكتەۋدەن شىعارىپ، جاھاندىق ساياسي سيپات بەرەتىنىن اتاپ وتكەنىمىز ءجون.

ن.نازارباەۆ بۇل قۇجاتقا تۇركىتىلدەس قوعامداستىقتىڭ ۇزاقمەرزىمدى ماقساتتارى مەن وعان قول جەتكىزۋ جولدارى ەنگىزىلۋى ءتيىس ەكەنىن، ونىڭ سىرتقى ساياسات پەن "جۇمساق كۇش" ساياساتى، ساۋدا جانە ترانزيت، تۋريزم جانە ينۆەستيتسيا، ەنەرگەتيكا مەن «جاسىل ەكونوميكا»، شاعىن جانە ورتا بيزنەس سياقتى باسىم باعىتتارداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ايتارلىقتاي سەرپىن بەرەتىنىن باسا ايتىپ، باعدارلاماعا مادەنيەت جانە ءبىلىم بەرۋ، جاستار ساياساتى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ، تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت سالالارىن ەنگىزۋ قاجەتتىگىن نىقتادى. ەلباسىنىڭ پىكىرىنشە، تۇركى الەمىنىڭ تۇركىستان سىندى كيەلى مەكەندەرىن قورعاۋ، دامىتۋ جانە تانىتۋ – ورتاق تاريح جانە ءبىر ءدىن تۇسىنىگىن ودان ءارى نىقتاي ءتۇسىپ، ناتيجەسىندە ورتاق پىكىر جانە وي بىرلىگىن قالىپتاستىرادى.

بۇل ۇسىنىس-پىكىرلەر جالپى تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ بىرلىگىنە جەتەلەيتىن جولدىڭ پەرسپەكتيۆالارىن ايقىنداۋ، ناقتىلاۋ، تۇركى مەملەكەتتەرى مەن حالىقتارىنىڭ مادەني، ساۋدا-ەكونوميكالىق، ساياسي ينتەگراتسياسىن ۋاقىتتىڭ جاڭا تالاپتارىنا سايكەستەندىرۋ قاجەتتىگىن مەڭزەيدى.

ن.نازارباەۆتىڭ ينتەگراتسيا كەلەشەگىنە قاتىستى ماڭىزدى ۇسىنىستارىنىڭ تاعى ءبىرى بولاشاقتا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىعى كەڭەسىنىڭ اتاۋىن قايتا قاراۋ ۇسىنىسى. تۇركى حالىقتارىنىڭ ءتىل، تاريح، مادەنيەت، دۇنيەتانىم جانە سالت-داستۇرلەرىنىڭ ءبىر تەكتەن شىققانىن نەگىز ەتكەن بىلگە ليدەر تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزدىڭ عانا ەمەس، بارشا ەۋرازيا كەڭىستىگىنىڭ قاۋىپسىزدىگى جانە تۇراقتىلىعىندا ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە ەكەنىنە نازار اۋداردى. بۇل تۇرعىدان، ۇيىمنىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋدى ۇسىنىپ، كەڭەستىڭ مىقتى مەملەكەتتەرارالىق ۇيىمعا – حالىقارالىق قۇقىقتىڭ بەلسەندى سۋبەكتىسىنە اينالعانىن قالادى. ول كەڭەستى تۇركىتىلدەس ەمەس، "تۇركىتەكتەس مەملەكەتتەر ۇيىمى" دەپ اتاۋدى دۇرىس دەپ تاپتى. وسىلايشا ۇيىم كەيبىر تاريحي سەبەپتەرگە بايلانىستى ءتىلى وزگەرىسكە ۇشىراعان، تۇركى تىلدەرى توبىنان اجىراپ قالعان نەمەسە تۇركىتىلدەس بولماسا دا بىزبەن ورتاق تاريحتى، مۇرانى جانە قۇندىلىقتاردى بولىسەتىن مەملەكەتتەرگە دە ىنتىماقتاستىق مۇمكىندىكتەرىن بەرەدى. ن.نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن "كەڭەستەن" "ۇيىمعا" جاسالاتىن قادام ويىمىزشا تۇركى مەملەكەتتەرى بىرلىگىنىڭ ينستيتۋتتانۋىنا اپارار جولداعى ماڭىزدى قادام بولادى. 

بارلىق جول تۇركى الەمىندە توعىسادى

نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اقساقالدىق ەرەكشەلىكتەرى جانە ليدەرلىك قابىلەتى، تۇركى مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرلەرى تاۋەلسىز تۇركى رەسپۋبليكالارىنىڭ تەرەڭ تاريحي تامىرعا، رۋحاني بايلانىسقا نەگىزدەلەتىن الەۋەتتى ينتەگراتسيا مۇمكىندىكتەرىن ىسكە اسىرۋعا مۇددەلى ەكەنىن كورسەتەدى. تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ جۇزەگە اسۋى ۇلتتىق-رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ، ورتاق مۇراعا يە تۇركى حالىقتارىنىڭ بىرىگۋىنە، وسى نەگىزدەردە ءومىر ءسۇرۋ سالتتارىن بىرگە جاقسارتۋعا جاعداي جاسايدى. بۇل جاعداي، سونىمەن قاتار كۇللى ەۋرازيا كەڭىستىگىندە بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەس قوسادى.

تاۋەلسىز تۇركى مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ ماقساتقا ساي  جالعاسىن تابۋى، سونداي-اق ەۋرازيانىڭ گەوساياسي ورتالىعىندا جاڭا ەكونوميكالىق كۇشتىڭ پايدا بولۋىنا نەگىز بولادى. قازىرگى تاڭدا تاۋەلسىز تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ىشكى جالپى ءونىمى جالپى العاندا شامامەن 1،5 تريلليون دوللارعا تەڭ. بۇل كورسەتكىشتىڭ قارقىندى تۇردە ارتۋى، ينستيتۋتتانعان ۇيىمعا اينالعان جاعدايدا الداعى ونجىلدىقتا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ ءوڭىردىڭ باستى ەكونوميكالىق كۇشتەرىمەن باسەكەلەسە الاتىنىن العا تارتۋعا نەگىز بولادى. سونىمەن قاتار باسقا نەگىزگى كۇشتەردى ءبىر-بىرىنە بايلانىستىراتىن شىعىس-باتىس جانە سولتۇستىك-وڭتۇستىك تاسىمالداۋ دالىزدەرىنىڭ تۇركى اۋماعىنان ءوتۋى جان-جاقتى دامۋعا سەرپىن بەرەتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى فاكتور. تۇركى مەملەكەتتەرى اراسىندا ينتەگراتسيا ۇدەرىسىن ارتتىرۋ وسى ەكونوميكالىق كۇشتى ودان ارى كۇشەيتە تۇسۋگە، قالىپتاسقان گەوساياسي جاعدايدى وڭتايلى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

تۇركى كەڭەسىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەتەكشىلىگىندەگى تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ينتەگراتسياسىنا جەتەلەيتىن پروتسەستەر الەمدىك ساياساتقا جاڭا سيپات اپەرەرىنە كۇمان جوق. ءىرى كۇشتەر اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىكتەر مەن سەنىم داعدارىسى ورىن العان، جاھاندىق پاندەميا قاۋپى تونگەن قازىرگى گەوساياسي جاعدايدا وزىنە ءتان تاريحي-ساياسي سالت-داستۇرلەرىن، مەملەكەتتىلىك تاجىريبەسىن، ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرى مەن ادامي قۇندىلىقتارىن ساقتاپ، سولار ارقىلى الدىڭعى قاتاردا ورىن الىپ وتىرعان تۇركى مەملەكەتتەرى الەمدىك ساياسي جۇيەدە سىندارلى دا بەلسەندى مۇشە ءرولىن اتقارۋ مۇمكىندىگىن پايدالانىپ باعۋدا. تۇركى كەڭەسىنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى، ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتi يلحام اليەۆتىڭ باستاماسىمەن COVID-19 پاندەمياسىنا بايلانىستى ىنتىماقتاسۋ ماقساتىندا وتكەن كەزەكتەن تىس سامميت جيىنى دا وسى سىندارلىلىقتىڭ ناقتى كورىنىسى بولۋمەن قاتار، تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ داعدارىس كەزەڭىندە ىنتىماق پەن ىقپالداستىقتا ارەكەت ەتۋ تاجىريبەسىنىڭ العاشقى ءساتتى سىناعى بولدى.

وسىلايشا، كورەگەندى ليدەرلىك تاجىريبەسىمەن تۇركى ساياسي تاريحىنا "نازارباەۆ مەكتەبىن" تارتۋ ەتكەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جولىمەن زاماناۋي الەمدە بەيبىتشىلىك پەن ادىلەتتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە جالپىادامزاتتىق پروبلەمالاردى شەشۋگە ىقپال ەتۋگە ابدەن بولادى.

فۋزۋلي ماجيدلي،

ازەربايجان مەملەكەتتىك تەلەارناسى ورتالىعى ازيا بيۋروسىنىڭ باسشىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

قحل كەستەسى جاريالاندى

حوككەي • بۇگىن، 08:16

تايجان مۇراسى توزبايدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:15

95 جاسىندا كۋالىك الدى

وقيعا • بۇگىن، 08:11

جەمقورلار اللەياسى كەرەك پە؟

ساياسات • بۇگىن، 08:03

ەكپەنى وزدەرىنە سالدىردى

قوعام • بۇگىن، 08:00

پاندەميا كەزىندەگى پەرزەنتحانا

مەديتسينا • بۇگىن، 07:57

جاڭا ماۋسىمداعى وزگەرىستەر

فۋتبول • بۇگىن، 07:37

قاتەرلى ماۋسىم

الەم • بۇگىن، 07:26

ۇزدىك 8 كوماندا انىقتالدى

فۋتبول • بۇگىن، 07:20

قۇلقىن ءھام قۇلدىق

قوعام • بۇگىن، 07:15

ءتىلسىز جاۋدىڭ تاقسىرەتى

ايماقتار • بۇگىن، 07:08

تەگىن ءدارى-دارمەك كىمگە تيەسىلى؟

مەديتسينا • بۇگىن، 06:50

شاراپاتى مول «شەت-كومەك»

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:39

ەگىنگە وراق ەرتە ءتۇستى

قوعام • بۇگىن، 06:33

جەزقازعانعا گاز جەتكەندە...

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:31

«ينتەر» – جارتىلاي فينالدا!

سپورت • بۇگىن، 02:50

ۇقساس جاڭالىقتار