كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, زاپاستاعى گۆارديا پولكوۆنيگى, كسرو عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مالىك عابدۋلليننىڭ اقمولا وبلىسىنداعى زەرەندى اۋدانىنىڭ قويسالعان اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەندىگىن كوزىقاراقتى جالپاق جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى. باتىر ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندەگى قانقاساپ مايداندا ەرەن ەرلىگىمەن اتى اڭىزعا اينالعان پانفيلوۆشىلار ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىندا ماسكەۋ قالاسىن قورعاۋعا قاتىستى. 1943 جىلى 30 قاڭتاردا مالىك عابدۋللينگە «لەنين» وردەنىن جانە «التىن جۇلدىز» مەدالىن تاپسىرۋمەن قاتار, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى. اسىلىندا, جەرلەسىمىز مالىك عابدۋللين ەكى جوعارى اتاق – باتىر ءارى اكادەميك اتاعىن العان جالعىز تۇلعا. مايدانداعى ەرلىگى ءوز الدىنا, 1956 جىلى كسرو پەداگوگيكا عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ تولىق مۇشەسى بولىپ سايلاندى.
مالىك عابدۋللين – مايدان دالاسىنداعى قارۋلاستارىنىڭ ەسىمىن ماڭگى ولمەس تاريح بەتىندە قالدىرعان, جان الىپ, جان بەرىسكەن قيان-كەسكى سوعىس وقيعالارىنىڭ تولىق حرونولوگياسىن جازعان, تابيعات سىيلاعان دارىنىنىڭ ارقاسىندا دوكتور, پروفەسسور, اكادەميك عىلىمي دارەجەلەرىنىڭ اسقارالى شىڭىنا شىققان تالانت يەسى. گۋمانيزم مەن ازاماتتىقتىڭ ادەمى ۇلگىسى بولىپ تابىلاتىن قازاق حالقىنىڭ تانىمال ۇلى ءۇش مارتە كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان, پەداگوگتەردىڭ تالىمگەرى اتانعان مەملەكەت قايراتكەرى.
بۇگىنگى زاماندا وسىنداي تاماشا تۇلعانىڭ مايدانداعى ەرلىگى مەن بەيبىت زامانداعى عىلىمعا قوسقان سۇراپىل ەڭبەگىن ناسيحاتتاۋ كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن پارىز.
– كەزىندە پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ جۇرگەن كەزىمدە 2012 جىلدان 2015 جىلعا دەيىن داڭقتى جەرلەسىمىز مالىك عابدۋللين مۇرالارىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ, كەيىنگى ۇرپاققا ۇلگى ەتۋ توڭىرەگىندە بىرنەشە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادىم, – دەيدى پارلامەنت سەناتىنىڭ V-ءVى شاقىرىلىمىنداعى دەپۋتاتى, جازۋشى-دراماتۋرگ جابال ەرعاليەۆ, – بۇل ورايدا ءبىرشاما ويلار جۇزەگە اسىرىلدى. ماسەلەن, مالىك عابدۋلليننىڭ ون تومدىق تاڭدامالى شىعارمالارى جارىق كوردى. كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ ورتالىعىندا, كورنەكى جەردە ماكەڭنىڭ ەسكەرتكىشى بوي كوتەرىپ, قالا جۇرتشىلىعى مەن قوناقتارىنىڭ ەرلىككە تاعزىم ەتەتىن ورنىنا اينالدى. ەندىگى ءبىر ماسەلە – وبلىس ورتالىعىنداعى تەحنيكالىق ينستيتۋتقا بىرەگەي تۇلعانىڭ ەسىمىن بەرۋ. ەگەر ويىمىز وڭىنان ورالسا, جاس ۇرپاققا اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە بەرەتىن, جاستاردىڭ بويىنا وتانسۇيگىشتىك سەزىم دارىتاتىن, ولاردىڭ بويىنداعى ەلگە, جەرگە دەگەن ماحاببات وتىن مازداتاتىن ماڭىزدى دا مازمۇندى ءىس بولار ەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىنىڭ كوكشەتاۋ تەحنيكالىق ينستيتۋتى مەن وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسى, مالىك عابدۋللين مۇراجايى ۇجىمى بىرلەسىپ وتكىزگەن «عالىم مالىك عابدۋللين جانە جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم» اتتى ءبىرىنشى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا وسىنداي ۇسىنىس ايتىلعان بولاتىن.
ءبىرىنشى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياسىنىڭ پلەنارلىق جانە سەكتسيالىق جۇمىستاردى قورىتىندىلاي كەلە, قارار قابىلدانعان. ۇكىمەت جانىنداعى ونوماستيكا كوميسسياسىنا ۇسىنىلاتىن تاريحي تۇلعالار تىزىمىنە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مالىك عابدۋلليننىڭ ەسىمىن كىرگىزۋ مەن وزگەرىستەر ەنگىزۋگە ۇسىنىس بەرىلىپ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مالىك عابدۋلليندى ۇلىقتاۋ ماقساتىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىنىڭ كوكشەتاۋ تەحنيكالىق ينستيتۋتىنا مالىك عابدۋلليننىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە قولداۋ حات جولدانعان. ودان كەيىن دە ءتيىستى ورىندارعا ەل تىلەگىن ارقالاعان قانشاما ءوتىنىش حاتتار توعىتىلعان.
مىنە, وسىدان بەرى ءۇش جىل ۋاقىت ءوتتى. ماسەلە ءالى شەشىمىن تابار ەمەس. دەگەنمەن باتىر ەسىمىن ۇلىقتاۋ شارالارى اتالمىش ينستيتۋتتا جۇرگىزىلۋدە جانە كەڭ كولەمدى, تىڭعىلىقتى قولعا الىنۋدا. ەر مالىكتىڭ ەسىمى ءار كۋرسانتتىڭ جۇرەگىنەن ورىن تاۋىپ, ىزگى نۇرىن شاشىپ تۇر.
–تەحنيكالىق ينستيتۋتتا باتىر بابامىز تۋرالى كوركەم ادەبيەتتەر مەن عىلىمي تۋىندىلاردى وقىتۋ ارقىلى بولاشاق وفيتسەرلەردىڭ كوكىرەگىن رۋحاني بايلىقپەن كورىكتەندىرىپ, ولاردىڭ بويلارىنا ەرلىك پەن ورلىكتىڭ, باتىرلىقتىڭ باستاۋ كوزى سانالاتىن بالاۋسا سەزىمدەردى سىڭىرۋدەمىز, – دەيدى ينستيتۋت باستىعىنىڭ عىلىمي جۇمىس بويىنشا ورىنباسارى, پولكوۆنيك كەندەباي رايىمبەكوۆ, – باتىردىڭ تۋعان كۇنى ەسكەرتكىشىنە گۇل شوعىن قويامىز, مۇراجايىنا بارىپ ەرلىك داستۇرلەرىمەن تانىسىپ, عىلىمداعى ۇشان-تەڭىز ەڭبەگىنىڭ ءتالىمىن ۇعامىز. ينستيتۋتتىڭ وزىندە ەر مالىكتىڭ ەرلىگى ۇلگى شاشۋ ءۇشىن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا «جاس وفيتسەرگە كەڭەس» جوباسى ازىرلەنگەن. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مالىك عابدۋلليننىڭ «سۇراپىل جىلدار» كىتابىنداعى ماتەريالدار نەگىزىندە بۇل كۇندە قاناتتى سوزدەرگە اينالعان وي تۇيىندەرى جيناقتالىپ وتىر. ماسەلەن, كەڭەس پاراقشاسىندا «شىندىق قانداي قاتال بولسا دا, وعان اشىق قاراۋ قاجەت», «ۇرىس باستالماس بۇرىن قورقۋ – بۇل مەرزىمىنەن بۇرىن جەڭىلۋ», ء«ار ادامنىڭ بورىشى – جولداسىن قايعىدا قالدىرماۋ» ءتارىزدى بولاشاق وفيتسەرلەرگە تەمىرقازىقتاي اينىماس جول سىلتەيتىن, استارىندا اتان تۇيەگە جۇك بولار پاراسات ءتۇيىنى سومدالعان سوزدەرى جازىلعان.
وسىلايشا ينستيتۋتتا ەر مالىكتىڭ ەرلىگىن كەيىنگى ۇرپاققا ناسيحاتتاۋ جانە سول ارقىلى بويلارىنا ىزگى قاسيەتتەردى دامىتۋ بارىسىندا ۇلان-عايىر جۇمىس اتقارىلۋدا. ينستيتۋتتا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى مالىك عابدۋللينگە ارنالعان «باتىر – تاعدىر, عىلىمي – عۇمىر» اتتى عىلىمي-تانىمدىق سەمينار وتكىزىلىپتى. اتالعان ءىس-شارانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ينستيتۋت وقىتۋشىلارى مەن كۋرسانتتارى باتىر جايلى تولىق ماعلۇمات الا كەلە, وزدەرىنىڭ وقۋ ورىندارىنا ەر مالىكتىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى ءبىراۋىزدان پىكىر بىلدىرگەن.
جاس تولقىن عانا ەمەس, ەل اقساقالدارى, ارداگەرلەر دە بۇل ماسەلەنى قوس قولىن كوتەرىپ قولداپ وتىر.
– وبلىستاعى 112 مىڭ ارداگەر, ونىڭ ىشىندەگى 39 ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ قاتىسۋشىلارى مەن مۇگەدەكتەرى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, كسرو پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ اكادەميگى مالىك عابدۋلليننىڭ ەسىمىن تەحنيكالىق ينستيتۋتقا بەرۋگە ءوتىنىش بىلدىرەدى دەپ ايتۋعا تولىق بولادى, – دەيدى وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى عوسمان تولەعۇل.
ءسوز سوڭىن شيىرىپ ايتقاندا, باتىر ەسىمى ەلىمىزدەگى ەشبىر جوعارى وقۋ ورنىنا بەرىلمەگەن. راس, كوشە, اۋىل اتتارى بار. وزدەرىنىڭ قىزمەت بارىسىنداعى ءىس-ارەكەتىمەن ۇنەمى قاۋىپ-قاتەردىڭ ىشىندە جۇرەتىن تەحنيكالىق ينستيتۋت ساربازدارى وزدەرىنىڭ وقۋ ورنىنداعى الاشتىڭ بىرەگەي تۇلعاسىنىڭ ەسىمىمەن اتالاتىنىن ماقتانىش تۇتىپ, ەرلىك مەكتەبىندە وقىسا, ەلدىك تە نىعايا تۇسپەس پە؟! ءۇش جىلعا سوزىلعان ۇسىنىستىڭ ءساتى جەڭىستىڭ 75 جىلدىعى قارساڭىندا سوقسا, بارشا ۇلتجاندى ازاماتتاردىڭ كوكىرەگىن قۋانىش كەرنەرى ءسوزسىز. بۇل ءبىر شىن مانىندەگى اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلعان كۇن بولار ەدى.
اقمولا وبلىسى
