قالا كوشەلەرىندە قوقىس جينايتىن جاشىكتەردىڭ تۇرعىن ۇيلەردەن وقشاۋ تۇراتىنىن بىلەمىز. سول ماڭدا قوقىستى سۇرىپتايتىن كونتەينەرلەردىڭ ءتۇر-ءتۇرىن كورىپ ءجۇرمىز. شىنىنى, پلاستيكتى ءبولىپ جيناۋعا داعدىلانىپ تا قالدىق. جاشىكتەردىڭ ءبىر بولىگى قۇرامىندا سىناپ بار ۋلى ەنەرگيا ۇنەمدەگىش شامداردى جيناۋعا ارنالعان. ءدال سول جاشىككە باتارەيا مەن قاراپايىم, ءپىشىنى دوڭگەلەك كەلگەن شامداردى دا جينايمىز. ەلورداداعى «نتپ Kazecotech» كاسىپورنى ءدال سول كونتەينەرلەردى سانيتارلىق تالاپقا ساي جيناپ, قوقىستى وڭدەيدى, ادام اعزاسىنا, تابيعاتقا اسا زيان ۋلى زاتتاردى جويادى. كومپانيانىڭ عيماراتى «استانا – جاڭا قالا» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ يندۋستريالىق پاركى اۋماعىندا ورنالاسقان. قالدىقتاردى مەكەمەنىڭ جۇرگىزۋشىلەرى كولىككە تيەپ, سول ماڭعا جەتكىزەدى. ءدال وسى شارۋاعا جاۋاپتى جۇمىسشىنىڭ ءبىرى, كولىك جۇرگىزۋشىسى – مارات اناپياەۆ. ونىڭ ۇجىمدا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىنە 5 جىلعا جۋىقتاعان.
«كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم العان سوڭ, بىردەن وسى زاۋىتقا جۇمىسقا ورنالاستىم. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز ەنەرگيا ۇنەمدەگىش شامداردى جيناۋمەن بايلانىستى. قىزعىلت-سارى جاشىكتەر قالانىڭ بارلىق اۋدانىندا بار. ءتورت جۇرگىزۋشى سونىڭ بارلىعىن جيناپ ۇلگەرەمىز. سىناپتىڭ ءوزى ۋلى بولعان سوڭ, ساقتىق شارالارىن قاتاڭ ساقتايمىز. سىناپ توگىلگەن جاعدايدا تالاپقا ساي زالالسىزداندىرامىز. ءبىر وكىنىشتىسى, ۆانداليزم تىيىلماي تۇر. جاشىكتىڭ سىرتىندا قانداي زاتتاردى قالاي جيناۋعا بولاتىنى تۋرالى نۇسقاۋلىق كورسەتىلگەنىمەن, ونى ەلەپ-ەسكەرمەيتىندەر كوپ. امال جوق, قوقىستى سورتتاپ وتىرۋعا تۋرا كەلەدى. اۋدانداردى ءبولىپ-جارعىم كەلمەيدى, بىراق ەسىل اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى شامدى, باتارەيانى ءبولىپ جيناۋعا ۇقىپتىراق قارايتىنىن بايقادىم. وزگە اۋداندار دا ەسىلدىكتەردەن ۇلگى السا قۇبا-قۇپ», دەيدى م.اناپياەۆ.
سەرىكتەستىك جۇمىسشىلارى استانامەن قوسا, تەمىرتاۋ قالاسىنان كەلەتىن زياندى زاتتاردى جويۋمەن اينالىسادى, سىناپ توگىلگەن ورىنداردى زالالسىزداندىرادى. 2023–2025 جىلدارى ەلوردانىڭ قوعامدىق ورىندارىندا سىناپ توگۋ بويىنشا 4 جاعداي تىركەلىپ, سالدارى جويىلعان. شامامەن 5 كگ سىناپ جينالىپ, 1000 كگ-نان استام توپىراق دەمەركۋراتسيالانىپتى.
كاسىپورىن شىنىنى ۇگىتىپ, قۇرىلىسقا پايدالانسا, سىناپتى كادەگە جاراتاتىن وزگە كومپانياعا جونەلتەدى. جۇمىس بارىسىن كاسىپورىننىڭ ينجەنەر-ەكولوگى انتون پرونكيننەن سۇرادىق.
«شامداردى الدىمەن ۇگىتەمىز. سوسىن شىنىدان سىناپتى اجىراتىپ الۋىمىز قاجەت. ول ءۇشىن شامنىڭ قالدىعى وڭدەۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە وتەدى. بۇل ىسكە ادام ارالاسپايدى. قۇرىلعىنىڭ شاعىن بوشكە تارىزدەس بولىگىنە جينالعان زاتتى 350 C-تان جوعارى وتتا قىزدىرعاندا سىناپ بۋلانىپ, كوندەنسات سەكىلدى پەشتىڭ ىرگەسىنە جينالا باستايدى. ودان ءارى الگى زاتىمىز ەكىنشى بوشكەگە ءوتىپ, ازوت ارقىلى مۇزداتىلادى. ءدال وسى كەزەڭدە سىناپ تۇتىكشە ارقىلى وزگە بوشكەگە تامىپ, جينالادى. شىنى ۇنتاعىنان سىناپتى وسىلاي ءبولىپ الامىز. جۇمىستىڭ بارلىعى اۆتوماتتاندىرىلعان, قۇرىلعى پۋلتپەن باسقارىلادى», دەيدى ول.
بۇدان كەيىن تۇرمىستىق, وندىرىستىك, مەديتسينالىق قالدىقتاردى, بيولوگيالىق ماتەريالداردى ەكولوگيالىق قاۋىپسىز جولمەن جويۋ ۇدەرىسىمەن تانىستىق.
«HURIKAN 500» دەپ اتالاتىن ينسينەراتورىمىز بىرنەشە بولىكتەن, ەكى كامەرادان, گاز تازالايتىن جۇيەدەن تۇرادى. جۇمىسشى قوقىستى جويماي تۇرىپ پەشتى ابدەن قىزدىرىپ الادى. ءبىرىنشى كامەرا 800 س-قا دەيىن, ەكىنشى كامەرا 1000 س-قا دەيىن قىزدىرادى. زياندى مەديتسينالىق قۇرالداردى ءبىرىنشى كامەرا ارقىلى سالعان سوڭ, قاتتى قالدىقتارى تۇگەل جانىپ بىتەدى. الايدا ودان بولىنگەن گازدىڭ قۇرامىندا فۋران, ديوكسين سەكىلدى اتموسفەرانى لاستايتىن زاتتار بولادى. ول گازدار ەكىنشى كامەراعا وتەدى دە 1000 س-تا جويىلادى. ودان جويىلماعان گازدار گاز تازالايتىن جۇيەدەن ءوتىپ, تۇگەل زالالسىزدانادى. سوسىن, مەديتسينالىق قالدىقتاردان قالعان كۇل ەكولوگيالىق تالاپتارعا ساي, قاۋىپسىز سانالعان سوڭ ونى قۇرىلىستا الاڭسىز قولدانامىز. قىسقاسى, ەكى قۇرىلعىدان قالعان قالدىقتاردىڭ ءوزى كادەگە جاراپ تۇر», دەدى ا.پرونكين.
ءدال قازىر مۇندا 20 ادام ەڭبەك ەتەدى ەكەن. ساناۋلى ادام بولسا دا, اۆتوماتتاندىرىلعان قۇرالداردىڭ كومەگىمەن زياندى زاتتاردى جويىپ, قالانىڭ كوركەيۋى, ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى جولىندا تىنباي ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسياسىنا بۇل كاسىپورىننىڭ قوسقان ۇلەسى از ەمەس. قۇرامىندا سىنابى بار قالدىقتاردىڭ بارلىق ءتۇرىن قايتا وڭدەۋمەن, قالدىقتاردىڭ 4 مىڭنان استام ءتۇرىن تەرميالىق جويۋمەن اينالىساتىن كاسىپورىننىڭ تەحنولوگياسى مەن جابدىقتارى ەلىمىزدە بالاماسى جوق. وسى وندىرىستە 2020–2025 جىلدار ارالىعىندا 4 049 993 دانا شام جويىلىپ, 25 148 922 تەكشە مەتر اۋانىڭ سىناپ بۋىمەن لاستانۋىنا جول بەرىلمەگەن.
