بەدەلدى جيىنعا الەمنىڭ 70-تەن استام ەلىنەن 240-قا جۋىق دەلەگات جينالدى. ەلورداسىنا جەتەكشى ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىكتەردىڭ, ەكسيمبانكتەردىڭ, حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ, جاھاندىق ساقتاندىرۋ كورپوراتسيالارىنىڭ باسشىلارى كەلدى.
فورۋمنىڭ اشىلۋىندا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ماسەلەسى حالىقارالىق ساۋدا, كولىك-لوگيستيكا جانە ەكسپورتتىق الەۋەتتى دامىتۋ ۇدەرىستەرىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن ەلدە ساياسي ءارى ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسى جۇزەگە جۇيەلى اسىپ جاتىر.
«مەملەكەت باسشىسى ىسكەرلىك احۋالدى جاقسارتۋعا ۇنەمى ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. بۇگىندە ەلىمىز ورتالىق ازيا ايماعىنداعى ءىرى ەكونوميكا رەتىندە ءوزىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكاسىن قۇرىلىمدىق ترانسفورماتسيالاۋدى جالعاستىرىپ وتىر. تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار 14,4%-عا ءوسىپ, 20,5 ملرد دوللاردى قۇرادى, ال نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالار 13%-عا ارتىپ, 43,5 ملرد دوللار رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتتى. ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى وتكەن جىلى 144 ملرد دوللارعا دەيىن ءوستى. قازاقستاندىق ءونىمدى جەتكىزۋ گەوگرافياسى مەن نومەنكلاتۋراسى كەڭەيىپ كەلەدى. بۇگىندە ءبىزدىڭ تاۋارلار الەمنىڭ 127 ەلىنە ەكسپورتتالادى, بەلسەندى ءونىم تۇرلەرىنىڭ ءتىزىمى 4 مىڭعا جاقىندادى», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
قازاقستان 2030 جىلعا دەيىن شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت كولەمىن 52 ملرد دوللارعا جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر. وسى باعىتتا حالىقارالىق ەركىن ساۋدا كەڭىستىگىن كەڭەيتۋ جۇمىسى جالعاسىپ جاتىر. ۆەتنام, سەربيا ەلدەرىمەن جاسالعان كەلىسىمدەر قاتارىنا بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, موڭعوليا مەن يندونەزيا قوسىلدى.
فورۋمدا ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىنا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل باعىت ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى جاڭا ەكونوميكالىق دالىزدەردىڭ نەگىزگى بۋىنىنا اينالىپ كەلەدى. ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋى وڭىرلىك ساۋدا كولەمىن ۇلعايتىپ قانا قويماي, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا دا ىقپال ەتەدى.
مەملەكەت شەتەلدىك ساپالى ادامي كاپيتال تارتۋعا دا باسىمدىق بەرىپ وتىر. پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن كوشى-قون ساياساتى جاڭارتىلىپ, ينۆەستورلار مەن جوعارى بىلىكتى ماماندارعا ارنالعان «التىن ۆيزا» رەجىمى ەنگىزىلىپ وتىر. قازاقستاننىڭ شەتەلدەگى ساۋدا وكىلدەرى مەن ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىك كەڭسەلەرى حالىقارالىق نارىقتاعى كاسىپكەرلەرگە جەدەل قولداۋ كورسەتۋگە باعىتتالعان.
«بايتەرەك» ۇلتتىق ينۆەستيتسيالىق حولدينگى» اق باسقارما توراعاسى رۋستام قاراعويشين ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ 2032 جىلعا دەيىن جالپى قۇنى 170 ملرد دوللارعا جۋىق پەرسپەكتيۆالى جوبالار پۋلى جاساقتالعانىن ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي ءىرى ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋدا بەرن وداعى مۇشەلەرىنىڭ ساقتاندىرۋ جانە بىرلەسكەن قارجىلاندىرۋ قۇرالدارى ايرىقشا ماڭىزعا يە.
بەرن وداعىنىڭ پرەزيدەنتى يۋيچيرو اكيتا استانانىڭ كوكتەمگى سەسسيانى قابىلداۋى كەزدەيسوق شەشىم ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى. ول قازاقستاننىڭ تاريحي تۇرعىدان شىعىس پەن باتىستى جالعاعان ماڭىزدى توراپ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
« ۇلى جىبەك جولى داۋىرىنەن بەرى قازاقستان الەمدىك ساۋدا, ينۆەستيتسيالار مەن يدەيالاردىڭ ستراتەگيالىق تورابىندا ورنالاسقان مەملەكەت رەتىندە تانىلىپ كەلەدى. بۇگىندە بۇل مارتەبە جاھاندىق قارجى اعىندارىنىڭ تۇبەگەيلى ترانسفورماتسياسى جاعدايىندا ەرەكشە ماڭىزعا يە بولىپ وتىر», دەدى يۋيچيرو اكيتا.
فورۋمنىڭ سالماعى جاھاندىق كورسەتكىشتەردەن دە اڭعارىلادى. بەرن وداعىنا مۇشە ۇيىمداردىڭ ساقتاندىرۋ قورعانىسىنىڭ جيىنتىق كولەمى جىل سايىن شامامەن 3,7 ترلن اقش دوللارىنا جەتەدى. بۇل الەمدىك ترانسشەكارالىق ساۋدا اينالىمىنىڭ شامامەن 13 پايىزىنا تەڭ.
پلەنارلىق وتىرىستار اياسىندا جاھاندىق ەكونوميكاداعى وزگەرىستەر, ورتالىق ازياداعى ينۆەستيتسيالىق دامۋ ستراتەگياسى, قارجىلاندىرۋ مەن يننوۆاتسيا ماسەلەلەرى تالقىلاندى. «Crossroads» اتتى نەگىزگى تاقىرىپ توڭىرەگىندە قارجى سەكتورىن تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ, تاۋەكەلدەردى باعالاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, ۇزاقمەرزىمدى ەكسپورتتىق قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى.
قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىگى باسقارماسىنىڭ توراعاسى اللەن ءچايجۇنىسوۆ اگەنتتىك شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى قولداۋ باعىتىندا جاڭا تاسىلدەردى ەنگىزىپ جاتقانىن ايتتى. ونىڭ ىشىندە ESG قاعيداتتارىن اندەررايتينگ جۇيەسىنە ەنگىزۋ ماسەلەسى دە بار.
فورۋم اياسىندا قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىگى مەن Türk Exim, Saudi EXIM, BAEZ, ASHRA سەكىلدى حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى اراسىندا ستراتەگيالىق كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. بۇل قۇجاتتار ەكسپورتتىق تاۋەكەلدەردى قايتا ساقتاندىرۋ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى بىرلەسىپ قارجىلاندىرۋ, قازاقستاندىق ءونىمدى تاياۋ شىعىس پەن ەۋروپا نارىقتارىنا ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالعان.
ساراپشىلار مۇنداي كەلىسىمدەر وتاندىق ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ مۇمكىندىگىن كەڭەيتىپ, سىرتقى ساۋدا وپەراتسيالارىنىڭ تۇراقتىلىعىن كۇشەيتەدى دەپ ەسەپتەيدى.
بۇعان قوسا قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىگى بەرن وداعىنىڭ قىسقامەرزىمدى ساقتاندىرۋ كوميتەتىنىڭ قۇرامىنا كىرۋگە ۇمىتكەر اتاندى. بۇل قازاقستاننىڭ حالىقارالىق قارجى جۇيەسىندەگى ىقپالى ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
فورۋم جۇمىسى سالالىق كوميتەتتەر مەن پراگا كلۋبىنىڭ وتىرىستارىمەن جالعاسادى. ال كەلەسى بەرن وداعى وتىرىسىن توكيو قالاسى قابىلدايتىنى رەسمي جاريالاندى.
