جەر بەتىنەن ەكى مىڭ مەتر بيىكتىكتە جاتقان كادىمگى كەسە كەيىپتەس توستاعان كول كورگەن ادامنىڭ جانارىن سۇلۋلىقپەن سۋارىپ, ايرىقشا سەزىمگە بولەيتىن. سول تابيعات قۇماربەككە دە تىلسىم سىر سىيلاپ, جانىن جاقسىلىققا باۋلىدى. سۇلۋلىققا ىڭكارلىك, ونەرگە قۇشتارلىق بالكىم, سودان باستالعان شىعار. بەس جاسىندا قولىنا دومبىرا العان. مۇنى ۇيرەتەتىن دە ەشكىم بولمادى. جالعىز ىشەكتى سىڭار ساۋساعىمەن ءىلىپ-قاعىپ الدەبىر اۋەندى ىزدەيتىن. ايتەۋىر, تالابى كۇشتى ەدى. ول تۇستا رەسپۋبليكالىق قازاق راديوسى ءان ونەرىنىڭ ءىنجۋ-مارجانى ىسپەتتى تۋىندىلاردى ۇزبەي بەرىپ تۇراتىن. سولاردى تىڭدادى. بالاۋسا شاعىندا قۇيماقۇلاعىنا قۇيعان قۇنارلى اڭگىمەنىڭ ءبىر پاراسى كونەكوز اقساقالداردىڭ ساي-سۇيەگىڭدى شىمىرلاتىپ, ايرىقشا اسەرگە بولەيتىن عاجايىپ اڭگىمەلەرى. جالعىز-اق تۇسىنبەيتىنى ۇلكەندەردىڭ سول اڭگىمەگە بالالاردى ورتاقتاستىرمايتىندىعى. باسقانى قايدام, قۇماربەكتىڭ ءوزى ۇلكەندەردىڭ اڭگىمەسىن تىڭداۋعا قۇمار بولدى.
ونەر جولىنا بىردەن كەلە قالعان جوق. اۋەلى وسكەمەن قالاسىنداعى پوليتەحقا تۇسكەن, ەكى كۋرسىن ءتامامدادى. قاتاردان قالماي قالقيىپ جۇرە بەرسە, ەل قاتارلى كۇرەكتەي ديپلومعا يە بولاتىندىعى تالاس تۋدىرمايتىن ەدى. ايتسە دە جۇرەگىڭ قالامايتىن ماماندىقتى يگەرۋ ازاپتىڭ ازابى ەكەن. ونەر جولىنا ءتۇسۋى دە قىزىق. بىردە زاۋىتتا بىرگە جۇمىس ىستەيتىن دوسىنىڭ تويىنا بارعان. كەۋ-كەۋ اڭگىمە. قىزىق دۋمان. وتىرعانداردىڭ بىرەۋى قۇماربەك ءان سالسىن دەگەن ۇسىنىستى ورتاعا تاستاسىن. بۇعان دەيىن دومبىراسىن بەزىلدەتىپ, سان اۋەندى ناشىنە كەلتىرىپ شىرقايتىن ءانشى دە ءوزى, تىڭداۋشىسى دا ءوزى. القالى توپتىڭ الدىنا شىققان ەمەس. بۇگىنگى تويدا ءبىرىنشى رەت. الگىندە عانا اتتىڭ باسىن ىرىكپەي, كۇمبىلدەسىپ وتىرعان ادۋىندى توپ پىشاق كەسكەندەي تىيىلا قالدى. شىرقاۋ كوككە قالقىعان ءاننىڭ مىسى, شىنايى ونەردىڭ قۇدىرەتى باسقان ءتارىزدى مە, قالاي؟! تويدى باسقارىپ جۇرگەن امىرە قاشاۋباەۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق بايقاۋدىڭ جۇلدەگەرى تولەگەن وجاەۆ تاڭ-تاماشا قالعان.
– اپىر-اي, سەن مىندا نەعىپ ءجۇرسىڭ؟ مىنانداي داۋىس, مىنانداي ونەرمەن. سەنىڭ ورنىڭ زاۋىت ەمەس قوي!, – دەگەن.
ءوز باسى ءالى شيكىگە سانايتىن ونەرىن تولەگەندەي تانىمال اعاسى وسىلاي باعالاعانىنا اۋەلى تاڭعالعان. سودان سوڭ ءتانتى بولدى. شىنايى ونەردى تاني بىلەتىن, قىزعانىشتان ادا, كورە الماۋشىلىعى جوق, تاڭعى شىقتاي مولدىرەگەن ساف كوڭىلگە! جالعىز اۋىز ءسوز جانىنا مەدەۋ, كوڭىلىنە دەمەۋ بولدى. سول قۋات جەتەكتەپ, وسكەمەندەگى وبلىستىق فيلارمونيانىڭ جانىنداعى «ناۋرىز» ەسترادالىق انسامبلىنە اكەلدى. ءانسامبلدىڭ قۇرامىندا ءانشى بولىپ, ۇلكەندى-كىشىلى ساحنالاردا ونەر كورسەتتى, تاجىريبە جيناقتادى, وزگەشە ماشىق قالىپتاستى. ەندى بۇل دا تارلىق ەتە باستادى. قياعا قۇلاش ۇرعان ونەردىڭ تەمىرقانات بالاپانى 1991 جىلى ۇلكەن ونەردىڭ ورداسى الماتى قالاسىنداعى ەسترادالىق تسيرك ۋچيليششەسىنە قانات قاقتى. ۇستازى الاشقا اتى شىققان ءانشى, ەلگە تولايىم تانىمال تاماشا تالانت يەسى جانىبەك كارمەنوۆ ەدى. ۇستازدىعى دا, كىسىلىگى دە, ادامگەرشىلىگى دە ايتىپ ءتىل جەتكىزگىسىز. ءتالىمىن ۇقتى, تاربيەسىن كوردى. اتتەگەن-ايى ءدال وقۋدى بىتىرەر جىلى ۇستازى جول اپاتىنا ۇشىرادى. ءوزى ءۇشىن قىمبات ءبىر جان ۇستازى ومىردەن وتكەن كەزدە قۇماربەك ءتىل جەتكىزگىسىز قورعاسىنداي اۋىر قايعىنى باسىنان كەشىردى. ءتىپتى بەس جاسىنان جانىنا سەرىك بولعان دومبىراسىن دا ەندى قايتىپ ۇستاعىسى كەلمەي كەتتى.
– سەن نەگە دومبىرانى قويىپ ءجۇرسىڭ؟ – دەگەن قايرات اعاسى. كادىمگى قايرات بايبوسىنوۆ. – جاكەڭنىڭ قازاسى ءبارىمىزدىڭ دە وتىز ومىرتقامىزدى وپىرىپ, قىرىق قابىرعامىزدى قاۋساتىپ كەتتى. دومبىرا بالكىم, ۇستازىڭنىڭ ساعان تاستاپ كەتكەن اماناتى شىعار. سوندىقتان اقىلىڭ بولسا قۇماربەك, اماناتقا قيانات ەتپە.
ءوسىبىر ءسوز دومبىرانى قولىنا قايتا الۋىنا اسەر ەتكەن. قازىرگى كۇنى القالى توپتىڭ الدىنا شىقسا, الدىمەن, كوز الدىنا جاكەڭنىڭ اياۋلى بەينەسى قىلاڭ بەرەتىن ءتارىزدى. بويىن نازىك ءبىر ءدىرىل بيلەپ, ءوزىن ەلى قالتقىسىز سىيلايتىن قازاق ءان ونەرىنىڭ حاس شەبەرى جانىبەك كارمەنوۆتىڭ الدىندا ەمتيحان تاپسىرىپ تۇرعان شاكىرتشە سەزىنەتىنى بار.
تەمىربەك جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك تەاتر جانە كينو ينستيتۋتىندا مامان بايسەركەنوۆتىڭ كلاسىن ءبىتىردى. ءوز سالاسىنىڭ شىنايى وزىعى سانالاتىن وسى ءبىر ءتالىمدى ۇستازدىڭ كوكىرەگىنە قۇيىپ بەرگەن ءبىلىمى تەلەگەي-تەڭىز. 1996 جىلى ەجەلدەن ءان-جىردىڭ التىن بەسىگى اتانعان كوگىلدىر كوكشەتاۋدا تۇڭعىش رەت قازاق تەاترى اشىلدى. ارنايى شاقىرۋمەن كەلگەن ءبىر توپ جاس ساكەن سەرى ءجۇنىسوۆتىڭ «اقان سەرى» دراماسىن ساحنالاماقشى. قۇماربەككە ناۋان حازىرەت بەينەسى تاپسىرىلدى. ساكەن سەرىنىڭ ناۋان حازىرەتى – بولەك ءپىشىندى كەيىپكەر. ول اقىننىڭ جىرلارىن جان-دۇنيەسىمەن تۇسىنەدى, ارعى-بەرگى تاريحتان حابارى مول. جالعىز ءدىن عانا ەمەس, ادامزاتتىڭ رۋحاني تۇلەۋىنە اسەر ەتەتىن جاناما كۇشتەن جاقسى حاباردار. بارشا ءىلىمدى مەڭگەرگەن, ءوز تۇرعىلاستارىنىڭ اراسىندا تۇلعاسى ون بەسىندە تولعان ايداي مەنمۇندالاپ تۇراتىن, اجارىنا اقىلى ساي, بولمىسى بەدەرلى, بوياۋى قانىق بەينە. وسى بەينەنى ساحناعا الىپ شىعاردا قۇماربەك نەشەمە ءتۇندى ۇيقىسىز وتكىزدى. حازىرەتتىڭ سابىرلى دا ساليقالى بەينەسى, ءار ءسوزدى سالماقپەن, استارىنا اتان تۇيەگە جۇك بولار وي ۇيالاتىپ ايتاتىن, ءار ساناعا جەتكىزەتىن تەگەۋرىنى. تۇلا بويىنداعى مۇنتازداي تازالىق, بويداعى تازالىق قانا ەمەس, ويداعى تازالىق. سونىڭ بارلىعى شىپ-شىرعاسى شىقپاي, كورەرمەننىڭ كوڭىلىنە جەتىپ جاتۋى كەرەك. جالعىز سوزبەن عانا ەمەس, قيمىل-قوزعالىس, يشارا, ىممەن.
سان ءتۇرلى تالانت يەسى قۇماربەكتىڭ اكتەرلىك, انشىلىك قىرى ءبىر باسقا دا كومپوزيتورلىعى ءوز الدىنا. ونىڭ «احاۋ, ەلىم» ءانى رەسپۋبليكالىق «جاس قانات» بايقاۋىندا كوكشەتاۋلىق تالانتتى ءانشى ارايلىم ابدىبەكوۆانىڭ ورىنداۋىندا شىرقالدى. ءسويتىپ گران-پري سىيلىعىن ەنشىلەدى. رەسپۋبليكالىق «شابىت» فەستيۆالىندە دە ارايلىم وسى انمەن ءبىرىنشى ورىنعا يە بولدى. بۇدان باسقا دا سان ءتۇرلى ۇلكەندى-كىشىلى ساحنالاردا جۇلدەگە يە بولىپ ءجۇر. ۇزىن-ىرعاسى جيىرماعا تاياۋ ءان شىعارعان كومپوزيتوردىڭ بەرگەنىنەن بەرەرى كوپ. تاقىرىپتارى دا سان الۋان. ءوزى جان-تانىمەن سۇيەتىن, ومىرىنە كورىك, ومىرىنە ءورىس اشقان كوكشەتاۋعا دا, ىرگەدەگى قىزىلجارعا دا ءان ارنادى. نەگىزىنەن, وڭ جامباسىنا پاتريوتتىق تاقىرىپتار ءدوپ كەلەتىنىن ايتا كەتكەن ءجون.
كوكشەتاۋ تەاترىندا جىبەك باعىسوۆا اپاسىنىڭ وكشەسىن باسىپ كەلە جاتقان قۇماربەككە جاسىنا وراي, بارلىق قويىلىمداردا ەرەسەك كەيىپكەرلەردى سومداۋ بۇيىرىپ تۇر. ءوزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءار كەيىپكەردى ساحناعا شىعاراردىڭ الدىندا تالماي ىزدەنەدى. ويتكەنى شىنايى شەبەرلىك قاجىماس ەڭبەكپەن عانا دوس. مامان بايسەركەنوۆ ۇستازى شاكىرتتەرىنە قالىپقا ءتۇسىپ كەتۋدەن ساقتانىڭدار دەگەن. شەبەرلىك ماشىق ءوز الدىنا, اكتەر ءبىر قالىپقا ءتۇسىپ السا, سومداعان بەينەلەرى دە قويدىڭ ەگىز قوزىسىنداي ءبىر-بىرىنەن اينىماي قالماق. وندا قاسيەت قاشتى دەي بەر. سول ءۇشىن ءار كەيىپكەردىڭ تابيعاتىن, جان-دۇنيەسىن, ءبىتىم-بولمىسىن سول قالپىندا جەتكىزۋگە بارىن سالادى.
اقمولا وبلىسى
