وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسەم بەكقىزى تۇرعىنداردىڭ وتىنىشتەرىن نازارعا الىپ, حالىقپەن تىكەلەي سويلەسىپ, ولارعا قىزمەت كورسەتىلۋ دەڭگەيى قانداي, مىنە سول ماسەلەگە باستى نازار اۋداردى. سەمەيدەگى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا كۇنىنە 60 ادام ءوتىنىش جاسايدى ەكەن. ولاردى تەز ارادا قابىلداپ جىبەرۋ ءۇشىن ورتالىققا ماماندارىنىڭ قاتارىن ارتتىرۋ قاجەتتىگى دە ايتىلدى. سەبەبى حالىق توسىپ, كەزەكتە تۇرىپ قالماۋى كەرەك. سەمەيدە ااك كومەككە جۇگىنەتىندەردىڭ قاتارى كوپ بولعاندىقتان قۇجاتتارمەن جۇمىس ىستەيتىن ماماندار ەگەردە جەتپەي جاتسا, باسقا سالالاردان دا ماماندار قوسىمشا تارتىلۋى مۇمكىن.
- اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك ماسەلەسىنە كەلسەك, ونى تاعايىنداۋدىڭ جاڭا ءتارتىبى بار, - دەدى حالىقپەن كەزدەسۋ بارىسىندا اسەم ءنۇسۇپوۆا كەڭىنەن ءتۇسىندىرىپ, - قازاقستاندا 2019 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنىڭ 1-ىنەن باستاپ ااك تاعايىنداۋ ادام باسىنا شاققاندا, كۇنكورىس دەڭگەيىنە وراي 50 پايىزدان 70 پايىزعا وزگەرىپ وتىر, بۇل دەگەنىمىز 14 949-دان 20789 تەڭگەگە دەيىن وسكەن دەگەن ءسوز. ەگەر وتباسىنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە شاققاندا ورتاشا تابىس 70 پايىزدىڭ مولشەرىنەن اسپاسا, وندا جانۇياداعى ءار بالاعا 20 789 تەڭگەدەن تولەنەدى.
جوعارىدا ايتىلعانداي, سەمەيدەگى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا جىل باسىنان 3 978 ادام ءوتىنىش جاساسا, ونىڭ 1930-ىنىڭ ءوتىنىشى قابىلدانعان. 1829 وتباسىنا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىندالعان. بارلىق تولەم 261, 7 ملن تەڭگەنى قۇراپ وتىر. بۇدان كەيىن اسەم ءنۇسۇپوۆا قالاداعى وبلىستىق كامەلەتتىك جاسقا تولماعاندار ىستەرى جانە ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى كوميسسيا وتىرىسىنا قاتىسىپ, بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەنى شەشتى. وسىدان ءبىراز بۇرىن وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ ءجاڭاشۇلبى بالالار ءۇيىنىڭ نەگىزىندە العاشقى ورتالىقتىڭ اشىلۋى تۋرالى قاۋلىعا قول قويعان ەدى. باستىسى بالالار ۇيلەرىن وڭتايلاندىرىپ, اتا-انا قاراۋىنسىز قالعان بالالارمەن جۇمىس جاساۋ دەڭگەيىن جاڭا ۇلگىگە كوشىرۋ قاجەت. جاسالىپ جاتقان جۇمىستار ناتيجەسىندە 2009 جىلدان بەرى شىعىس ايماقتا جەتىم جانە اتا-انا قاراۋىنسىز قالعان بالا سانى 4417-دەن 2735-كە دەيىن ازايعان. ون ءبىر بالالار ءۇيى جابىلدى. وسى بالالار ءۇيىنىڭ تەڭ جارتىسى ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتتار رەتىدە قايتا اشىلىپ, جۇمىسىن جالعاستىردى. قازىرگى ۋاقىتتا 800 بالا بالالار ۇيىندە, ال 1914 بالا اسىراپ العان وتباسىلاردا تاربيە الۋدا. «جەتىم كورسەڭ جەبەي ءجۇر» دەگەن قازاق حالقى, الداعى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك جەتىمدىكتى بولدىرماۋ ءۇشىن وبلىستىق اكىمشىلىك پەن سەمەيدەگى «انا ءۇيى» قوعامدىق قورى جانە بالا اسىراپ الۋ جونىندەگى ۇلتتىق اگەنتتىك بىرىگىپ جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
جيىن بارىسىندا سەمەي قالالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى ناتاليا فەسەنكو قالاداعى بالا تاربيەسى, جازعى دەمالىسى تۋرالى بايانداما جاسادى. جانە قالاداعى «جانۇيا ورتالىعى» قوعامدىق قورىنىڭ جۇمىسى تۋرالى دا ايتىلىپ, ولاردىڭ اتقارىپ جاتقان ىستەرى ساراپقا سالىندى.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا,
«ەgemen Qazaqstan»
سەمەي
