الەم • 01 ءساۋىر, 2019

گولان جوتالارى كىمنىڭ جەرى؟

1080 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ ناۋرىزدىڭ سوڭىندا تاياۋ شىعىستاعى گولان جوتالارىن يزرايلگە قاراستى تەرريتوريا دەپ رەسمي تۇردە مويىندادى. جالپى, و باستا بۇل جەر سيريانىڭ قۇرامىنداعى جوتالار ەدى. الايدا 1967 جىلعى 6 كۇندىك سوعىستان سوڭ يزرايل گولان مەكەنىن سيريادان تارتىپ الدى. الايدا ءيزرايلدىڭ بۇل قادامىن وزىنەن باسقا ەشبىر مەملەكەت مويىنداعان جوق.

گولان جوتالارى كىمنىڭ جەرى؟
التى كۇندىك سوعىس. مىنە, وسى اپتادا اقش گولان يزرايل­دىكى دەپ مويىنداعان ەكىنشى ەل اتاندى. جالپى, امەريكا دونالد ترامپقا دەيىن بۇل اي­ماق سيريانىكى دەپ كەلگەن. ۆاشينگ­توندا بيلىك اۋىسقاندا ۇستا­نىم كۇرد وزگەردى. بىراق اقش پرەزيدەنتى بۇل قادامعا نە ءۇشىن باردى؟ بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرمەس ءۇشىن يزرايل مەن سيريا­نىڭ اراسىنداعى كەيبىر تاريحي ساتتەرگە نازار اۋدارۋ قاجەت. 6 كۇندىك سوعىس بارىسىندا يز­رايل­گە بەس اراب ەلى شابۋىل جاسا­دى. الايدا جەڭىلىس تاپتى. يزرايل بار-جوعى 6-اق كۇندە اۋە كۇشتەرىنىڭ كومەگىمەن جەڭىسكە جەتەدى. سوعىس سوڭىندا يزرايل وزىنە شابۋىل جاساعان مەملەكەتتەردەن گولان جوتاسىن, سيناي تۇبەگىن, گازا سەكتورىن, يوردان وزەنىنىڭ باتىس جاعالاۋىن جانە يەرۋساليمنىڭ جارتىسىن باسىپ الادى. سيريا وسىلايشا شەكارا ماڭىنداعى جوتالارىنان ايىرىلىپ قالدى.

تۋيتتەر-ساياسات جانە جاڭا مالىمدەمە. ترامپ 21 ناۋرىز كۇنى ءوزىنىڭ تۋيتتەردەگى پاراقشا­سىن­دا «52 جىل وتكەن سوڭ گولان مەكەنىن يزرايل مەنشىگى دەپ مويىندايتىن كەز كەلدى» دەگەن جازباسىن قالدىردى. ال كەيىنىرەك امەريكا باسشىسى ءوزىنىڭ بۇل قادامىن يزرايل مەملەكەتىنىڭ قاۋىپسىز­دىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاسا­عانىن ايتىپ, اقتالدى. جالپى, ترامپتىڭ تۋيت-جازبالارى كەيىن اقش-تىڭ ساياساتىنا اينالارىنا بىرنەشە رەت كوز جەتتى. بۇل جولى دا سولاي بولدى. ءاري­نە جەرىنەن ايىرىلىپ وتىرعان سيريا قاراپ وتىرعىسى كەلمەي­دى. سيريا­نىڭ بۇۇ-داعى ەلشىسى باشار دجافاري: «ءبىز بىرنەشە كۇن بۇرىن قورعانىس مينيسترىمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, گولاندى بارلىق مۇمكىندىكتى قولدانىپ قايتارۋعا ءتيىسپىز دەگەن ۇيعارىمعا كەلدىك. سولاردىڭ قاتارىندا زاڭدى, اسكەري تاسىلدەر دە بار. قارۋعا باسقا امال قالماعاندا جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولامىز. گولان جوتالارى 1967 جىلى وككۋپاتسيالاندى. ترامپ پەن ونىڭ اكىمشىلىگىنىڭ ساناسى وزگەرگەنىن كۇتىپ وتىرا المايمىز», – دەپ مالىمدەدى.

جاقىندا اياقتالعان ازامات­تىق سوعىس­تان السىرەپ, ەكونوميكاسى قۇل­دىراعان سيريا ەلشىسى باشار دجافاري ايتقانداي جەرىن قايتارۋ ءۇشىن يزرايلمەن اشىق سوعىسقا بارۋى مۇمكىن بە؟ مەنىڭ­شە, ەكىتالاي. قۋاتى جاعىنان الەمدە 16-ورىن الاتىن يزرايل ارمياسىنا سيريا اسكەرى قارسى تۇرا الماسى انىق. وعان قوسا, 52 جىل بويى گولان جوتاسى ءۇشىن اشىلماعان سوعىستىڭ ەندى جاقىن ارالىقتا باستالۋىنا سەنۋ قيىن.

الەم نە دەدى؟ الايدا اقش-تىڭ يزرايل يەلىگىن مويىن­داعانى وزگە ەلدەر دە وسى پوزي­تسيا­دا دەگەن ءسوز ەمەس. كەرىسىنشە. ەڭ الدىمەن, بۇۇ گولان جوتا­لارى سيريا جەرى دەگەن ۇستا­نى­مى­نان اينىمادى. كەيىن ەۋرووداق تا ءيزرايلدىڭ يەلىگىن مو­يىن­داماي­تىنىن مالىمدەدى. رەسەي و باستان قارسى. وعان قوسا, ماسكەۋ سوڭعى 3 جىلدا سيريا ءۇشىن سوعىسقانىن ەسكە ال­ساق, وندا رەسەي بۇل ماسەلەدە ۇنەمى يزرايلگە قارسى بولارى بەلگ­ىلى. ءتىپتى اقش-تىڭ جاقىن وداقت­اس­تارى ساۋد ارابياسى مەن كۋۆەيت تە دونالد ترامپتىڭ بۇل قا­دا­مىن سىنادى. قىسقاسى, يزرايل تاراپىندا تەك قانا امەريكا, سيريا جاعىندا قالعان الەم.

ترامپ نەگە مويىندادى؟ ەندى دونالد ترامپ گولان جوتالارىن نەگە مويىندادى جانە سايكەس بۇيرىققا نەگە قازىر قول قويدى دەگەن ساۋالعا كەلسەك. بىرىنشىدەن, ترامپ بيلىككە كەلگەلى بەرى يز­رايل­دى جاقتاپ كەلەدى. وسى مەملەكەت ءۇشىن يرانمەن جاسال­عان يادرولىق كەلىسىمدى بۇزدى, يۋنەسكو قۇرامىنان شىقتى جانە بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىعى جونىندەگى كەڭەستەن شىقتى جانە اقش ەلشىلىگىن تەل-اۆيۆ­تەن يەرۋساليمگە كوشىردى. وسى ارقىلى يەرۋساليم قالاسى يزرايلدىكى دەپ تاعى مويىندادى. ال بۇل شەشىم پالەستيندىكتەر­دىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋعىزىپ, سوڭى قارسىلىققا ۇلاسىپ, 60 ادام كوز جۇمدى, 2700-ءى جارالاندى.

ال گولان جوتالارىن قازىر مويىنداۋىنىڭ ءبىر سەبەبى ءيزرايلدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى بينيامين نەتانياحۋعا پارلا­مەنت سايلاۋى الدىندا قولداۋ كورسەتۋ. ويتكەنى بۇل ەلدە پار­لامەنتى كنەسسەتكە سايلاۋ 9 ءساۋىر­گە جوسپارلانعان. از ۋاقىت قالدى. قازىرگى بولجام بويىنشا نەتانياحۋ پارتياسى ەكىنشى ورىن الۋى مۇمكىن. وعان قوسا, اقپان ايىندا بۇل ەلدىڭ باس پروكۋرورى پرەمەر نەتانياحۋعا جەمقورلىق جانە الاياقتىق باپتارى بويىنشا ايىپ تاعىلۋى مۇمكىن ەكەنىن مالىمدەدى. ياعني بۇل جاڭالىقتار سايلاۋ الدىندا ونىڭ ەلەكتورات اراسىنداعى ابىرويىن كۇرت ءتۇسىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. سايكەسىنشە, نەتانياحۋ بيلىكتەن كەتۋى عاجاپ ەمەس. مىنە, وسى قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, دونالد ترامپ ونىڭ ابىرويىن كوتەرىپ, قولداۋ ءۇشىن گولان جوتالارىن ءدال سايلاۋ الدىندا يزرايل جەرى دەپ مويىندادى. وعان قوسا, ترامپ پەن بينيامين نەتانياحۋدىڭ ساياسي كوزقاراستارى كوپ جاعدايدا سايكەس كەلەدى. ماسەلەن, ەكەۋى دە يرانمەن جاسالعان يادرولىق كەلىسىم قاۋىپتى دەپ ەسەپتەيدى. الايدا بۇل كەلىسىمدى قولدايتىن ءارى قازىرگى پرەمەرگە قارسى شى­عاتىن ءيزرايلدىڭ وزىندە باسقا ساياساتكەرلەر از ەمەس.

حالىقارالىق قۇقىق قايدا قالدى؟ سونىمەن اقش-تىڭ گولان جوتالارى يزرايل مەن­شىگى دەپ جاريالاۋى نەنى كور­سەتتى؟ بىرىنشىدەن, كەز كەل­گەن ەلدە ساياسي باسشىلىقتىڭ اۋى­سۋى بۇل مەملەكەتتىڭ ساياساتىن ءوز­گەرتىپ جىبەرۋى مۇمكىن ەكەن. ماسەلەن, ترامقا دەيىن باراك وباما يزرايلگە سونشا­لىق قولداۋ بىلدىرمەدى, قايتا پالەستينانىڭ مەملەكەت بولىپ قۇرىلۋىن قولدادى جانە يران­مەن يادرولىق كەلىسىم جاساۋ­عا مۇددەلى ەدى. ەكىنشىدەن, حالىق­ارالىق قۇقىق كەيدە اقيقات جاق­تا ەمەس, بىلەكتىنىڭ جاعىندا بولۋى مۇمكىن ەكەن. ماسەلەن, اقش رەسەيدىڭ قىرىمدى باسىپ العانىن سىناپ, سانكتسيا جاريالاپ كەلەدى. ال بىراق ءوزى يزرايل­دىڭ سيريادان جاۋلاپ العان جەرىن مويىندادى. سونداي-اق رەسەي دە ۋكراينادان قىرىمدى وككۋپاتسيالاپ, ونى ءوز جەرى دەپ جاريالادى, بىراق ءيزرايلدىڭ گولان جوتالارىن يەمدەنۋىنە قارسى. جالپى, الەمدىك ساياساتتا حالىقارالىق قۇقىقتىڭ ەمەس, قۋاتتى ارميانىڭ ءسوزى جۇرەتىن مۇنداي جاعدايلار جەتەرلىك.

سوڭعى جاڭالىقتار