سۋرەت: arainfo.kz
سەمەي قالاسىنداعى «ورلەۋ» بالاباقشاسىنىڭ باستاماسى – وسى جاعىمدى ءۇردىستىڭ ناقتى كورىنىسى. مۇنداعى كىشكەنتاي كۇرەكپەن توپىراق قوپسىتىپ, كوشەتكە سۋ قۇيىپ جۇرگەن بالدىرعانداردىڭ ءىسى جاي عانا ويىن ەمەس, ەكولوگيالىق تاربيەنىڭ ىرگەتاسى. مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدا «تازا قازاقستان» اكتسياسى اياسىندا «تازا بالاباقشا – تازا بولاشاق» جوباسى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. جوبا اياسىندا تاربيەلەنۋشىلەر گۇل ەگەدى, بولمە وسىمدىكتەرىن كۇتىپ-باپتايدى, اۋلاداعى جاس كوشەتتەرگە سۋ قۇيادى. ەڭ ماڭىزدىسى – بۇل جۇمىسقا اتا-انالار دا بەلسەندى ارالاسادى.
بالاباقشا مەڭگەرۋشىسى ارداق قوشانوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەكولوگيالىق تاربيە سوزبەن ەمەس, ناقتى ارەكەت ارقىلى قالىپتاسادى.
ء«بىز بالالاردىڭ تابيعاتتى تەك سىرتتاي تاماشالاپ ەمەس, ۇستاپ كورىپ, سەزىنىپ ۇيرەنگەنىن قالايمىز. سوندىقتان تاجىريبەلىك جۇمىسقا ەرەكشە ءمان بەرەمىز. بۇل ساباقتار بالالارعا وتە ۇنايدى ءارى ەڭ باستىسى – تابيعاتقا دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى قالىپتاستىرادى», دەيدى ول.
ساباق بارىسىندا بالالار ەكولوگيا نەگىزدەرىمەن تانىسادى. تابيعاتتى قورعاۋ, تازالىق ساقتاۋ, تابيعي رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋ تۋرالى قاراپايىم ءارى تۇسىنىكتى تىلمەن تۇسىندىرىلەدى. مۇندا بالالار جاي عانا تىڭداۋشى ەمەس, ناعىز زەرتتەۋشى. ماسەلەن, مەكتەپالدى دايارلىق توبىندا گيدروپونيكا جۇيەسى ەنگىزىلىپ, بالدىرعاندار وسىمدىكتىڭ توپىراقسىز, ارنايى قورەكتىك ەرىتىندىدە قالاي وسەتىنىن كۇندەلىكتى باقىلايدى. بۇل باعىت حالىقارالىق تاجىريبەگە دە تولىق ساي كەلەدى. يۋنەسكو زەرتتەۋلەرى كورسەتكەندەي, ەكولوگيالىق ءبىلىمدى ەرتە جاستان العان بالالاردىڭ 70%-ى ەسەيگەندە تابيعاتتى قورعاۋ باستامالارىنا بەلسەندى قاتىسادى. بۇۇ-نىڭ قورشاعان ورتا باعدارلاماسىنىڭ (UNEP) دەرەگىنشە, مۇنداي ەلدەردە تۇرمىستىق قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ كورسەتكىشى ەكى ەسە جوعارى.
بەلگىلى ناتۋراليست دەۆيد اتتەنبورونىڭ: «تابيعاتتى ساقتاۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولى – ادامدارعا ونىڭ قۇندىلىعىن بالا كەزدەن ءتۇسىندىرۋ» دەگەن ءسوزى بۇگىنگى ەكولوگيالىق ساياساتتىڭ باستى قاعيداسىنا اينالىپ وتىر. الەمدە بۇل باعىتتا تاجىريبە كوپ. مىسالى, فينليانديادا بالاباقشا باعدارلاماسىنىڭ ماڭىزدى بولىگى – «ورمان ساباقتارى». بالالار اپتاسىنا بىرنەشە رەت تابيعاتقا شىعىپ, وسىمدىكتەر مەن جاندىكتەردى زەرتتەيدى. جاپونيادا مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا بالالار مەكتەپ اۋلاسىنداعى شاعىن باقتاردى وزدەرى كۇتەدى. گەرمانيادا «ەكوبالاباقشا» جۇيەسى كەڭ تارالعان
ەلىمىزدە دە كەيىنگى جىلدارى ەكولوگيالىق تاربيە ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. سول تۇرعىدا «تازا قازاقستان» اكتسياسى تەك سەنبىلىكتەرمەن شەكتەلمەي, تۇتاس ۇلتتىڭ ەكولوگيالىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى. بۇگىندە ورتالىق ازيا, ونىڭ ىشىندە ەلىمىز «جاسىل ەكونوميكا» باعىتىنا باتىل بەت بۇرىپ, الەم نازارىن اۋدارىپ وتىر. دۇنيەجۇزىلىك بانك پەن ازيا دامۋ بانكى ساراپشىلارى ءبىزدىڭ ەلدەگى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا مەن سۋ ۇنەمدەۋ باستامالارىن وڭ باعالادى. ەلىمىزدە قابىلدانعان 2060 جىلعا دەيىن كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ ستراتەگياسى, «جاسىل ەنەرگەتيكا» جوبالارى, قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ باستامالارى, «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق ەكولوگيالىق اكتسياسى وسى باعىتتاعى ناقتى قادام سانالادى. ال «جاسىل ەكونوميكا» تەك ءوندىرىس پەن تەحنولوگيا عانا ەمەس, ونىڭ نەگىزى – قوعامنىڭ ەكولوگيالىق مادەنيەتى. ول مادەنيەت سەمەيدەگى «ورلەۋ» بالاباقشاسىنداعىداي بالدىرعاننىڭ ءوز قولىمەن گۇل ەگىپ, تابيعاتقا دەگەن مەيىرىمىن وياتۋدان باستاۋ الادى.
اباي وبلىسى
