جۇمىس ساپارى كومسومول اۋىلىندا سالىنىپ جاتقان اكىمشىلىك عيماراتىن قاراۋدان باستالدى. ول جەردە اۋداندىق سوت پەن پروكۋراتۋرا ورنالاسادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. عيماراتتىڭ جالپى الاڭى 1,1 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. قۇرىلىسى وسى جىلى اياقتالماق.
بيىل اۋدان ورتالىعىندا سونداي-اق, زاماناۋي دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلەدى. العاشقى كەلۋشىلەردى تامىز ايىندا قابىلدايدى دەپ كۇتىلۋدە. ەكى قاباتتى عيماراتتا سپورتتىق جانە جاتتىعۋ زالدارى جۇمىس جاسايتىن بولادى, ورتالىق زالدا 160 كورەرمەنگە ارنالعان تريبۋنا ورناتادى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا شامامەن 289 ملن تەڭگە بولىنەدى.
وڭداسىن ورازالين اۋداندىق اكىمدىك پەن قۇرىلىس باسقارماسىنا: «ساپاسى جوعارى دەڭگەيدە بولۋ كەرەك. وسىنى قاتاڭ قاداعالاڭىزدار, ويتكەنى مۇندا نەگىزىنەن جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار شۇعىلداناتىن بولادى عوي»,- دەپ تاپسىردى.
وبلىس اكىمى باستى نازاردى ورتالىق اۋداندىق اۋرۋحانانىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرىلۋىمەن تانىسۋعا اۋداردى. ءوڭىر باسشىسى مەكەمەنىڭ بارلىق بولىمدەرىنە بارىپ, مەديتسينالىق ەلەكتروندىق اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ ەنگىزىلۋىمەن تانىستى, بەلگىلى ءبىر سالا ماماندارىنىڭ اۆتوكولىكپەن قامتىلۋ جاعىنا كوڭىل قويدى, ەمدەلۋشىلەرمەن اڭگىمەلەسىپ, ولاردىڭ اۋرۋحانا جۇمىسىنا شاعىمدارى بار-جوعىن ءبىلدى.
عيماراتتى قاراۋ كەزىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى اسەت قاليەۆ ايتەكە بي اۋدانىنداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ دامۋى جايلى باياندادى, سونىمەن قاتار, حيرۋرگيالىق وتا جاساۋ كەزىندە ناۋقاستاردى تاسۋ ءۇشىن ورتالىق اۋداندىق اۋرۋحاناعا جۇك جەدەلساتىسى جانە اۋدانعا كەلگەن دارىگەرلەردى باسپانامەن قامتۋ ءۇشىن بوس تۇرعان ەكى قاباتتى عيماراتتى قالپىنا كەلتىرۋگە قارجىلاي كومەك قاجەتتىگىن ايتتى. 123 ملن تەڭگەنى قاجەت ەتەتىن قالپىنا كەلتىرۋدەن سوڭ دارىگەرلەرگە 16 پاتەر بەرىلەدى. سول كەزدە قازىرگى تاڭدا مەديتسينا سالاسىنىڭ ماماندارى تۇرىپ جاتقان كوممۋنالدىق ۇيلەر بوساتىلاتىن بولادى. ول ۇيلەرگە اۋىلداعى اپاتتى جاعدايدا تۇرعان ەكى قاباتتى كوپپاتەرلى ۇيدە تۇراتىن سەگىز وتباسى كوشىپ كەلەدى. وڭداسىن ورازالين اتالمىش جوبا قولداۋ تاباتىنىنا سەندىردى.
حالىقپەن ەسەپتىك كەزدەسۋ اۋدان اكىمى مالىمبەت يبراشوۆتىڭ 2018 جىلعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى مەن 2019 جىلعا ارنالعان جوسپارلار تۋرالى بايانداماسىنان باستالدى.
باياندامانى تىڭداپ شىققان وبلىس اكىمى اۋداندا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
«اۋداندا ورتاشا جالاقى – 85 مىڭ تەڭگە, بۇل ورتاشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن ەكى ەسە از. ازاماتتاردىڭ تابىسىن كوبەيتۋ – تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى. بۇل ينۆەستيتسيا تارتۋ, شوب-ءتى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە دەگەن جۇيەلى كوزقاراستى تالاپ ەتەدى. اۋداندا ءىرى ءوندىرىس ورىندارى جوق, اۋىل شارۋاشىلىعى – حالىقتىڭ نەگىزگى تابىس كوزى, بىراق بۇگىندە ءبىر تۇرعىنعا كەم دەگەندە 1,5 باس ءىرى قارا مالدان كەلەدى. بۇل, جايىلىم جانە شابىندىق جەرلەردىڭ بارىن ەسكەرگەندە قاناعاتتانارلىقسىز كورسەتكىش دەگەن ءسوز. بيزنەستى, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتىك باعدارلامالارى بار. بۇل ماقساتقا مەملەكەت قارجىلىق قولداۋ ۇسىنادى. وسىمەن جۇمىستانۋ كەرەك, سوندا اۋىل شارۋاشىلىعى ۇلكەن تابىس كوزىنە اينالا الادى. وكىنىشكە قاراي, بىلتىر اۋدانداعى توعىز كاسىپكەر «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» اياسىندا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىمەن قامتىلدى. ءسىزدىڭ اۋدان بيزنەستى جۇرگىزۋ جەڭىلدىگى رەيتينگىندە وزگە اۋداندار اراسىندا توعىزىنشى ورىندا. وسىنىڭ ءبارى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جانە قولداۋ جۇمىستارى دۇرىس قويىلماعاندىعىن ايتادى», - دەدى وڭداسىن ورازالين.
وبلىس اكىمى: «بىزگە بارلىق جاعدايدى جاساۋ ءۇشىن سىرتتان ەشكىم كەلمەيدى. ارينە, ەلباسى تاپسىرماسىمەن مەملەكەت از قامتىلعان, كوپبالالى وتباسىلارعا كومەكتەسەدى. 1 ساۋىردەن باستاپ جاڭا فورماتتاعى اتاۋلى الەۋمەتتىك جاردەماقى, الەۋمەتتىك كومەكتىڭ باسقا دا تۇرلەرى بەرىلە باستايدى. اتاۋلى الەۋمەتتىك جاردەماقىنى وبلىستا 25 مىڭ داما الاتىن بولادى, ال حالقى 40 مىڭنان ءسال اساتىن ايتەكە بي اۋدانىندا اتاۋلى الەۋمەتتىك جاردەماقىنى 2,5 مىڭ ادام الاتىن بولادى. وكىنىشكە قاراي, بۇل جوعارى كورسەتكىش. اتاۋلى الەۋمەتتىك جاردەماقى مولشەرىنىڭ كوبەيگەنىنە قاراماستان ەشكىم قول قۋسىرىپ وتىرماۋى ءتيىس. مەملەكەت تەك راسىمەن مۇقتاج جاندارعا عانا بەرەتىنىن ءتۇسىندىرۋىمىز قاجەت, بۇل تەك كومەك قانا, ال نەگىزگى تابىس كوزى ادال ەڭبەكپەن تاپقان اقشا بولۋ كەرەك. ادامدارعا بيزنەسپەن, شارۋا قوجالىعىمەن اينالىسقىسى كەلەتىندەرگە مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن قولداۋ شارالارى تۋرالى تۇسىندىرگەن ءجون. ءوزىنىڭ كاسىپكەرلىك سالاسىنداعى كۇشىن سىناعىسى كەلەتىندەرگە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلسىن»,- دەپ ءسوزىن جالعاستىردى.
سونداي-اق, ءوڭىر باسشىسى ەلدى مەكەندەردى اباتتاندىرۋ جانە سۋارمالى جەرلەر الاڭىن ۇلعايتۋ بويىنشا بىرقاتار تاپسىرمالار بەردى.
كەزدەسۋ كەزىندە اۋدان تۇرعىندارى اۋىل حالقىن ۇيالى بايلانىسپەن قامتۋ, جولداردى جوندەۋ, كومسومول اۋىلىنداعى ورتالىق كارىز جۇيەسىن سالۋ, اۋدان نەگىزى قالانعانىنا 350 جىل تولۋىنا وراي ت.جۇرگەنوۆ پەن ايتەكە بي ەسكەرتكىشتەرىن ورناتۋ جانە ت.ب. ماسەلەلەردى ايتتى.
اۋىل تۇرعىنى جامبىل مۇحامبەتقاليەۆ اۋىلداستارىنىڭ اتىنان وبلىس اكىمىنەن اۋىلدىڭ بەس جىل بويى كۇتىپ وتىرعان گازداندىرۋ جوباسىن اياقتاۋعا جاردەمدەسۋدى سۇرادى.
وبلىس اكىمى اۋىل تۇرعىنانا: «باستالعان ءىستى اياقتايمىز. سىزدەردەن كىشكەنە شىداۋلارىڭىزدى سۇرايمىن, كەلەسى جىلى ءبىز جوبانى اياقتايمىز, گاز بولداى»,- دەپ ۋادە بەردى.
تۇرعىندارمەن كەزدەسۋ تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ از قامتىلعان جانە كوپبالالى وتباسىلاردى قولداۋ تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىنداعى قايىرىمدىلىق اكتسياسىمەن جالعاستى. اتاپ ايتقاندا, ەكى وتباسىعا باسپانا ساتىپ الۋعا سەرتيفيكات بەرىلسە, تاعى سەگىز وتباسى تۇراقتى تابىس كوزى بولاتىن قۇس پەن مال ساتىپ الۋ ءۇشىن 100 000 - 250 000 تەڭگە كولەمىندەگى سەرتيفيكاتقا يە بولدى. بۇل ءوز كەزەگىندە پايىزسىز تاۋار نەسيەسى.
وڭداسىن ورازالين اكتسيانى وتكىزۋگە قولداۋ كورسەتكەن دەمەۋشىلەرگە العىسىن ءبىلدىردى.
«كەز كەلگەن ۇلكەن ءىس كىشكەنتايدان باستالادى. وسىنداي قايىرىمدىلىقپەن اينالىسۋعا مۇمكىندىگى بار ءبارىڭىزدى دە يگى ءىس جاساۋعا شاقىرامىن»,- دەدى وبلىس اكىمى.
ءوڭىر باسشىسىنىڭ اۋدانعا جۇمىس ساپارى ازاماتتاردى جەكە قابىلداۋمەن اياقتالدى.
ءوڭىر باسشىسى كۇننىڭ ەكىنشى جارتىسىندا حرومتاۋ اۋدانىنا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ, اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىمەن تانىستى.
جۇمىس ساپارى بارىسىندا وڭداسىن ورازالين حرومتاۋ قالاسىنداعى «قازحروم» تۇك» اق فيليالى – ءدوڭ كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ «مولودەجنايا» شاحتاسىن ارالاپ, جاسالىپ جاتقان جۇمىستارعا قاتىستى ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى.
سودان كەيىن ايماق باسشىسى حرومتاۋ قالاسىنداعى «اگروفيرما تاۋ» جشس جۇمىسىمەن جەتە تانىسىپ, ءوندىرىلىپ جاتقان ايران, ماي, سۇزبە سەكىلدى ءسۇت ونىمدەرىنىڭ ساپاسىنا قاتىستى ءوز ويىن ايتتى.
شارۋاشىلىقتان سوڭ وبلىس اكىمى حرومتاۋ قالاسىنىڭ 22 شاعىن اۋدانىنداعى 600 ورىندىققا ارنالعان 100 ورىندىق ينتەرناتى بار مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىن قاراپ, مەردىگەر كومپانيا باسشىلىعىنا ءبىلىم ورداسىن ساپالى ءارى ۋاقىتىندا پايدالانۋعا بەرۋدى تاپسىردى.
«وقۋ جىلى باستالعاندا بۇل مەكتەپ ءتيىستى قۇرال-جابدىقتارىمەن, كابينەتتەرىمەن تولىق تاپسىرىلۋى ءتيىس», - دەدى ايماق باسشىسى.
وڭداسىن ورازالين ءمجا اياسىندا 320 ورىنعا ارنالىپ سالىنىپ جاتقان بالاباقشانىڭ قۇرىلىسىمەن تانىستى. اۋدان اكىمدىگىنىڭ جاڭا عيماراتىندا ايماق باسشىسىنا جۇمىس جاساپ جاتقان جانە ەندى اشىلايىن دەپ جاتقان كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسى تانىستىرىلدى.
وبلىس باسشىسى حرومتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, اۋدان باسشىسىنىڭ قاڭتار-اقپان ايلارىنداعى جۇمىس قورىتىندىلارى مەن 2019 جىلعا ارنالعان جوسپارلارى تۋرالى ەسەبىن تىڭدادى.
اۋدان اكىمىنىڭ بايانداماسىن تىڭداعان وبلىس اكىمى اۋدان ەكونوميكاسىن دامىتۋدى جانە جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ جولىندا تىنباي جۇمىس جاساۋدى تاپسىردى.
«سالىقتان جينالعان قارجىنى ءتيىمدى جۇمساۋ قاجەت. قازىرگى تاڭدا ايماقتاعى ءىرى كاسىپورىندار جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ, اكىمدىكتەردىڭ قولداۋىمەن جۇمىس جاساپ ءوز ناتيجەلەرىن كورسەتىپ جاتىر. اۋداندا ورتاشا ايلىق مولشەرى 173 مىڭ تەڭگە, ول رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشپەن بىردەي. بۇل وتە جاقسى كورسەتكىش. بىراق تالداۋ جاساساق ءىرى كاسىپورىنداردا جۇمىس ىستەپ جۇرگەندەر جوعارى دەڭگەيدە الادى. ال اۋىلداعىلار از الادى, ايىرماشىلىق كوپ. ءبىز ەلدىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتامىز, اۋىل تۇرعىندارىن كوتەرەمىز دەسەك شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە, كاسىپكەرلەرگە كومەك بەرۋىمىز قاجەت» - دەدى وبلىس باسشىسى.
ايماق باسشىسى تۇرعىنداردان تۇسكەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرىپ, جۇرتشىلىقتى اۋدان باسشىلىعىمەن بىرلەسە جۇمىس جاساۋعا شاقىردى.
«ۇكىمەت مۇقتاج ادامدارعا, ەل ازاماتتارىنا اتاۋلى كومەكتى بەرەدى. دەگەنمەن ءاربىر ادام تابىستى ءوز ەڭبەگىمەن تابۋى قاجەت. ۇكىمەتكە قول جايىپ, قاراي بەرمەي ءوز بەتتەرىمەن تىرلىك ەتىپ, ماسىلدىق پيعىلدان ارىلۋ كەرەك. حالىق اۋىلدىق جەردە مال جانە اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋى ءتيىس. ەلىمىزدە بيزنەستى قولداۋ تۋرالى رەيتينگ بەكىتىلگەن. جالپى اۋداندا كاسىپكەرلىك دەڭگەيى تومەن. وبلىس ورتالىعى مەن اۋداندار اراسىندا حرومتاۋ اۋدانى 11-ورىندا تۇر. اتقارۋشى ورگانداردىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ءتيىستى جاعداي جاساماعانى دەگەن ءسوز. دەگەنمەن جاسالىپ جاتقان وڭدى جۇمىستاردى جوققا شىعارمايمىن»,- دەدى وبلىس اكىمى.
وبلىس اكىمى و.ورازالين اۋدان اكىمدىگى مەن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ قولداۋىمەن «جۇرەكتەن جۇرەككە» اتتى قايىرىمدىلىق اكتسياسىنا قاتىسىپ, الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان 10 شاقتى وتباسىلارعا ءۇي ساتىپ الۋ جانە گاز قوندىرۋ ءۇشىن 250 مىڭنان 3,5 ملن تەڭگە ارالىعىنداعى قارجىلاي سەرتيفيكاتتار تاپسىردى. ءوڭىر باسشىسى وسى اكتسيادا بەلسەندىلىك تانىتىپ, تۇرعىندارعا قارجىلاي قولداۋ كورسەتكەن كاسىپكەرلەرگە ءوز العىسىن ءبىلدىردى.
«ارينە, كاسىپكەر بىرىنشىدەن ءوز جاعدايىن كوتەرۋ ءۇشىن كۇن-ءتۇنى تىنباي جۇمىس جاساپ ەڭبەكتەنەدى, تابىس تابادى. بۇل زاڭدىلىق. سونىمەن قاتار وسىنداي اكتسيالاردان تىس قالماي, ماڭداي تەرىمەن تاپقان قارجىسىنان قوعامىمىزداعى قيىن جاعدايعا دۋشار بولعان جاندارعا كومەك قولىن سوزىپ جاتۋى بۇل مەملەكەت تۇرعىسىنان ويلاناتىن جومارت جۇرەكتى ازاماتتاردىڭ ءىسى دەپ بىلەمىن. سول ءۇشىن اتالعان كاسىپكەرلەرگە شىن جۇرەكتەن ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن» - دەدى ايماق باسشىسى.
بۇدان كەيىن ءوڭىر باسشىسى اۋدان تۇرعىندارىنىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرىپ, جيىننان سوڭ حرومتاۋلىقتاردى جەكە سۇراقتارى بويىنشا قابىلدادى.
جەكە قابىلداۋدا تۇرعىندار تاراپىنان تۇسكەن سۇراقتاردىڭ باسىپ كوپشىلىگى گاز ورناتۋ ماسەلەسى بولدى. وبلىس اكىمى سول ارادا اۋدان باسشىسىنا تاپسىرما بەرىپ, ماسەلەنى وڭتايلى شەشۋدى تاپسىردى.
