ا. رايىمقۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ ءتىل ساياساتى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءتىل تۋرالى» زاڭى مەن تىلدەردى دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ 2011–2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى.
مەملەكەتتىك باعدارلاما پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا كورسەتىلگەن مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قازاق ءتىلىن لاتىن گرافيكاسىنا كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشىرۋدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, ورفوگرافيانى جەتىلدىرۋ, ونىڭ كوپشىلىككە قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتتەرىمەن تولىقتىرىلدى. باعدارلامادا 9 ينديكاتور مەن 12 ناتيجەلى كورسەتكىشكە قول جەتكىزۋ قاراستىرىلعان.
قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا بىرقاتار ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلدى. ەل بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى ءۇش تىلدە وقىتۋ جۇمىسى بەلسەندى ءجۇرىپ جاتىر. قر پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى مەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى كەلىسىمگە سايكەس, بيىلعى جىلى ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردان ءتىل وقىتۋ كۋرسىنا 558 ادام (2017 جىلى – 610 ادام) قاتىسقان. قازاقستاندىقتاردىڭ لينگۆيستيكالىق كاپيتالىن ساقتاۋ ماقساتىندا 2018 جىلى 26 ەتنوستىڭ انا ءتىلىن وقۋىنا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلدى (2017 جىلى – 225).
ەلىمىز بويىنشا 1 مەملەكەتتىك جانە 88 ايماقتىق تىلدەردى وقىتۋدىڭ ۇلتتىق ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. وقىتۋ ورتالىقتارى ء«تىل تۋرالى» زاڭعا سايكەس تiل وقىتۋ كۋرستارىن ۇيىمداستىرادى. 2018 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا بۇل ورتالىقتاردا 42 مىڭنان استام ادام ءبىلىم العان. «قازتەست» جۇيەسى نەگىزىندە قازاق ءتىلىن ءبىلۋ دەڭگەيىن انىقتاۋ ماقساتىندا 2018 جىلدىڭ 7 ايىندا 52 مىڭ 245 ادام تەستىلەۋدەن وتكەن. ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر سانى — 20 057 ادام.
«بيىلعى جىلدىڭ 9 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك تىلدەگى جالپى قۇجاتاينالىمنىڭ ۇلەسى 93% بولدى. ونىڭ ىشىندە ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردا — 91%, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا — 95%, ال ۇلتتىق كومپانيالاردا 46%-دى كورسەتتى», — دەدى ا. رايىمقۇلوۆا.
مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان «Tilalemi.kz» پورتالى, «Atau.kz» ونوماستيكالىق بازاسى, «Emle.kz» ورفوگرافيالىق بازاسى, «تermincom.kz» بازاسى, «Tilmedia.kz» ءۇش ءتىلدى سايتى, بالالارعا ارنالعان «Balatili.kz» جانە بارلىق سالا قۇجاتتارىنىڭ قازاقشا ۇلگىسى مەن قاتەسىز تولتىرۋ نۇسقاۋلىعى بەرىلگەن «Qujat.kz» سايتتارى جۇمىس جاساۋدا.
سونداي-اق, ا. رايىمقۇلوۆانىڭ مالىمدەۋىنشە, مينيسترلىك بۇگىنگە دەيىن بەكىتىلگەن تەرميندەرگە مونيتورينگ جۇرگىزگەن. بەكىتىلگەن 21 مىڭ تەرميننىڭ 40,8%-ى — ءتول تەرميندەر بولسا, ال 59,2%-ى كىرمە جانە ارالاس تەرميندەر ەكەن.
بۇل رەتتە ءتىلىمىزدىڭ تازالىعىن ساقتاپ, ونى عىلىمي تىلگە اۋدارۋ ءۇشىن تەرميندەردىڭ پرينتسيپتەرى مەن قولدانبالى تەرمينتانۋدىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن ايقىنداۋ ماسەلەسى قولعا الىندى. تەرميندەردى بەكىتۋمەن قر ۇكىمەتى جانىنداعى رەسپۋبليكالىق تەرمينولوگيالىق كوميسسيا اينالىسادى.
ا. رايىمقۇلوۆا شەت تىلىنەن ەنگەن بىرقاتار تەرميندەردىڭ قازاق تىلىندەگى نۇسقالارى قايتا سايكەستەندىرىلگەنىن جانە الدا بۇل جۇمىس جالعاسىن تاباتىنىن ايتتى.
سونىمەن قاتار, ونوماستيكالىق جۇمىستار دا قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. 2018 جىلدىڭ ءى جارتىجىلدىعىندا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ 726 ۇسىنىسى قارالىپ, بىرقاتار ۇسىنىستارعا وڭ قورىتىندى بەرىلگەن.
ءوز كەزەگىندە ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ە. ساعاديەۆ «مەملەكەتتىك ءتىلدى ۆ-1 دەڭگەيىندە مەڭگەرگەن مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ ۇلەسى» ينديكاتورى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالار تۋرالى باياندادى. باعدارلامادا مەملەكەتتىك ءتىلدى ۆ-1 دەڭگەيىندە مەڭگەرگەن مەكتەپ تۇلەكتەرىنىڭ ۇلەسىن 2019 جىلى 90%-عا جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
مينيسترلىكتىڭ ارنايى بۇيرىعىنا سايكەس 11-سىنىپتىڭ ءبىلىم الۋشىلارى مەملەكەتتىك ءبىتىرۋ ەمتيحاندارىن تاپسىرۋ بارىسىندا مىندەتتى تۇردە انا ءتىلى جانە ادەبيەتىنەن جازباشا تۇردە ەمتيحان تاپسىرادى. ورىس, وزبەك, ۇيعىر جانە تاجىك تىلدەرىندە وقىتاتىن مەكتەپتەردە قازاق تىلىنەن تەستىلەۋ وتكىزىلەدى. «قازاق ءتىلى» بويىنشا «4»-تىك باعا ءتىلدى مەڭگەرۋدىڭ ۆ1 دەڭگەيىنە, ال «5»-تىك باعاسى ءتىلدى مەڭگەرۋدىڭ ۆ2 دەڭگەيىنە سايكەس كەلەدى.
2018 جىلى 45 مىڭنان اسا مەكتەپ تۇلەگى «4» جانە «5» باعاسىن العان, بۇل — 90 پايىزدىق كورسەتكىش. وسىلايشا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس, ينديكاتور ورىندالىپ وتىر.
ە. ساعاديەۆ مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى شەڭبەرىندە وقىتىلاتىن بولاشاق قازاق ءتىلى ماماندارىن وقىتۋ بارىسى تۋرالى دا ايتىپ كەتتى. 2018/2019 وقۋ جىلىنا «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى» ماماندىعىنا 596 ورىن مەملەكەتتىك تاپسىرىسى بەرىلدى, ونىڭ ىشىندە باكالاۆرياتقا — 405, ماگيستراتۋراعا — 170, دوكتورانتۋراعا — 21 ورىن.
بۇگىندە «بالاباقشا – مەكتەپ – كوللەدج – جوعارى وقۋ ورنى» مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇزدىكسىز وقىتۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا.
وتىرىس بارىسىندا وڭىرلەردەگى تىلدەردى دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ 2011–2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ن. نوعاەۆ, پاۆلودار وبلىسى اكىمى ب. باكاۋوۆ, باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمى ا. كۋلگينوۆ, ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ش. يلمۇحانبەتوۆا جانە الماتى قالاسى اكىمنىڭ ورىنباسارى م.ا. ا. ماديەۆ باياندادى.
ماسەلەنى قاراستىرۋدى قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر وقۋ ورتالىقتارىنىڭ سانى سۇرانىسقا بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەگەر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار وقىتۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك تولەمدەر بولەتىن بولسا, وندا كاسىپكەرلەر تاراپىنان دا قىزىعۋشىلىق تۋادى. سوندا وقىتۋ ورتالىقتارىنىڭ دا سانى ارتادى. وسى تۇستا باعدارلامانىڭ نەگىزگى ماقساتى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەن ادامداردىڭ سانىن ارتتىرۋ ەكەنى اتالىپ ءوتىلدى.
مينيسترلەردىڭ اقپاراتى بويىنشا, تىلدەردى دامىتۋ مەن قولدانۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان ءىس-شارالار شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ مەرزىمى جاقىندا اياقتالۋىنا بايلانىستى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە 2020–2024 جىلدارعا ارنالعان تىلدەردى دامىتۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋ تاپسىرىلدى.
