ماسەلەن «Euractiv» پانەۋروپالىق تەلەارناسى (بەلگيا) 16 قازاندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەرگەن سۇحباتىن كورسەتتى. ونىڭ بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى قازاقستان «ەۋرازيالىق كونتەنت مەملەكەتتەرىنىڭ ءوزارا بايلانىسىن نىعايتۋ بويىنشا اسەم ءسامميتىنىڭ نەگىزگى تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋعا» مۇددەلى ەكەندىگىن مالىمدەدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ سۇحباتىندا ەۋرازياداعى سەرىكتەستىك الەمدىك جۇيەنى نىعايتۋعا قابىلەتتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار ول ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستارداعى سەنىمدىلىكتى ارتتىرۋدىڭ نەگىزى قۇرالى قازىرگى جانە جاڭا قاقتىعىستار مەن داعدارىستاردى شەشۋ جانە الدىن الۋداعى بىرلەسكەن كۇش-جىگەر بولىپ تابىلاتىنىن مالىمدەدى.
تەلەارنا, سونداي-اق اسەم ءسامميتىنىڭ اياسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ەۋروپالىق كوميسسيا پرەزيدەنتى جان-كلود يۋنكەر كەزدەسىپ, بولاشاقتا ەو-قازاقستان بيزنەس-فورۋمىن وتكىزۋ, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ارقىلى ايماقتىق قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاعاندىعىن اتاپ ءوتتى.
«Euractiv» مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ فرانتسيا پرەزيدەنتى ەممانۋەل ماكرونمەن كەزدەسۋىن حابارلاي كەلە, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمىن 5 ملرد دوللارعا جەتكىزۋگە بولاتىندىعىن ايتقان ءسوزىن جاريالادى.
«ريا نوۆوستي» اگەنتتىگى ءوز كەزەگىندە «ازيا-ەۋروپا» فورۋمىنىڭ سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ الەمنىڭ قازىرگى جاعدايىن وتكەن عاسىردىڭ 60-ىنشى جىلدارىندا بولعان كاريب داعدارىسىمەن سالىستىردى. ول «ازيا-ەۋروپا» ءسامميتى اقش-تى, رەسەيدى, قىتايدى, سونداي-اق ەۋرووداقتى جانە وزگە دە دەرجاۆالاردى الەمنىڭ قازىرگى قاراما-قايشىلىقتاردىڭ شەشىمىن ىزدەۋگە شاقىرۋ ءتيىس» دەگەن ويىن ءبىلدىردى», دەپ جازدى.
ال «ورتالىقازيالىق جاڭالىقتار قىزمەتى» اسەم فورۋمى ءسامميتىنىڭ اياسىندا Kazakh Invest ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسشىسى ەۋروپالىق 25 جەتەكشى جانە ترانسۇلتتىق, ونىڭ ىشىندە Royal Dutch Shell, Alstom, Claas Group, Borealis, Linde Group كومپانيالارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستى, دەپ حابارلادى.
باسىلىمنىڭ جازۋىنا قاراعاندا, قازىرگى كۇنى كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار قۇنى 16 ملرد اقش دوللارى بولاتىن 7 ينۆەستيتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرعان جانە تاعى 6 جوبا قولعا الىنعان. ولاردىڭ قاتارىندا قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعارۋ, كۇن ەلەكتر ستانساسى, كارتوپتى قايتا وڭدەۋ جانە باسقالارى بار. بۇل جوبالاردىڭ جالپى قۇنى 300 ملن دوللارعا شامالاس. بولاشاقتا ەۋروپالىق ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن تاعى 12 ءوندىرىستى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان.
اتالعان جاڭالىقتار قىزمەتى Carmeuse Group ترانسۇلتتىق كورپوراتسياسىنىڭ وكىلدەرى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اۋماعىنداعى سارىوپان كەن ورنىندا ءىرى جوبا – I سورتتى اك وندىرەتىن زاۋىت قۇرىلىسىنىڭ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى ايتىپ بەردى, دەپ جازدى.
سونىمەن قاتار بەلگيانىڭ Van Hool ماشينا جاساۋ كومپانياسى قازاقستاندا اۆتوبۋس شىعاراتىن بىرىككەن كاسىپورىن قۇرۋ جوباسىن ۇسىنسا, «Astana» اكك مەن حالىقارالىق ساۋدا ورتالىقتارى قاۋىمداستىعى استانادا بۇكىلالەمدىك ساۋدا ورتالىعىن سالۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويعان.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ اسەم فورۋمىندا سويلەگەن سوزدەرىن وزبەكستاننىڭ «Tnews» اقپاراتتىق اگەنتتىگى دە نازاردان تىس قالدىرمادى.
وزبەكستان اگەنتتىگى: ء«تۇرلى مەملەكەتتەردىڭ دەلەگاتسيا جەتەكشىلەرىنىڭ سوزدەرىنىڭ اراسىنان كورشى مەملەكەت پرەزيدەنتىنىڭ ۇندەۋى ساياساتتانۋشىلار مەن ساراپشىلاردىڭ جوعارى قىزىعۋشىلىعىن تۋدىردى», دەپ جازدى. سونداي-اق «قازاقستان كەزەكتى رەت حالىقارالىق ساياسات سۋبەكتىلەرى اراسىنداعى ءتۇرلى پىكىر قايشىلىقتارىن بەيبىت جانە وركەنيەتتى ادىسپەن شەشۋگە ىنتالى ەكەندىگىن پاش ەتتى», دەپ حابارلادى «Tnews».
اقپارات اگەنتتىگى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «سيريا, ۋكراينا جانە باسقا دا مەملەكەتتەردەگى ماسەلەلەردى رەتتەمەگەن كۇندە جاعداي مۇلدەم شيەلەنىسە بەرمەك» دەگەن سوزدەرىن دە كەلتىرە كەتكەن. وعان قوسا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ فورۋمداعى ءسوزىنىڭ سوڭىندا ايتقان «ازيا مەن ەۋروپاداعى جاھاندىق تۇيتكىلدەرگە قارسى تۇرۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ اركەزدە بەلسەندى ارىپتەستىككە دايىن» دەگەن سوزدەرىنە ماڭىز بەرگەن.
وزبەكستاندىق اگەنتتىك حابارىنىڭ سوڭىندا «حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلانعان جانە شەشىلگەن بەدەلدى سامميتتەگى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءسوزى, اسىرەسە الەمدىك دەرجاۆالار اراسىنداعى حالىقارالىق شيەلەنىستەردى باسەڭدەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەرى انىق» دەپ تۇجىرىم جاسايدى.
ال EU Reporter (بەلگيا) اقپارات اگەنتتىگىنىڭ جازۋىنا قاراعاندا, اسەم ءسامميتى اياسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقش, رەسەي, قىتاي جانە ەو ءتارىزدى ءىرى ويىنشىلاردى ادامزات الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋگە شاقىرىپ, بارلىق ماسەلەلەردى بۇۇ-نىڭ ارنايى سەسسياسىندا تالقىلاۋدى جانە مۇنداي كەزدەسۋلەرگە استانانى پلاتفورما رەتىندە ۇسىنعان.
رەسەيدىڭ «تاسس» اگەنتتىگى دە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اسەم سامميتىندە سويلەگەندەگى تەكە-تىرەستەر مەن سانكتسيالىق جانە ساۋدا سوعىستارىنىڭ اسەرىنەن حالىقارالىق ساياساتتىڭ شيەلەنىسكە تاپ بولعاندىعىن جانە الەمدەگى داعدارىستاردى شەشۋ ءۇشىن استانا الاڭىن قولدانۋ تۋرالى ۇسىنىسىن جازدى.
وسىعان وراي, كاسپي ءوڭىرىن زەرتتەۋ جونىندەگى بەرلين ورتالىعىنىڭ دوتسەنتى ماتياس دورنفەلد «اسەم پلەنارلىق سەسسياسىندا جاھاندىق تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اقش, قىتاي, رەسەي جانە ەۋروپالىق وداق سياقتى الەمدىك دەرجاۆالاردىڭ ءوزارا تىعىز ىقپالداستىعىنىڭ قاجەتتىلىگىنە ءوزىنىڭ ستراتەگيالىق كوزقاراسىن ۇسىنعان پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ سويلەگەن ءسوزى ۇلكەن اسەر قالدىرعانىن» اتاپ ءوتتى.
م.دورنفەلد «وسىنداي ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ فورماتى ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن, ەڭ باستىسى بولاشاق ديالوگ ءۇشىن نەگىز قۇرۋ» دەپ ەسەپتەيدى. سوڭعى ۋاقىتتا الەم مەيلىنشە ءالسىز جانە تۇراقسىز, بۇل حالىقارالىق ساياساتتارعا, الەمدىك ەكونوميكالارعا جانە قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە قاتىستى. سول سەبەپتەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بۇۇ قامقورلىعىمەن جاھاندىق پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن الەمدىك دەرجاۆالاردى شاقىرۋ تۋرالى باستاماسى ۋاقتىلى جانە بولاشاق ديالوگتىڭ شەشۋشى باستاماسى بولىپ تابىلادى. قازاقستان ءوز تاجىريبەسى نەگىزىندە ادامزاتتىڭ كەز كەلگەن پروبلەماسىن تالقىلاۋ ءۇشىن ءتيىمدى الاڭ بولۋدى جالعاستىرا الاتىنىن دالەلدەدى».
سونىمەن قاتار بەدەلدى نەمىس ساياساتتانۋشىسى جانە پۋبليتسيست الەكساندر رار پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ اقش-تى, رەسەيدى, قىتايدى جانە ەو-نى ادامزاتتىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن تۇسىنۋگە جانە حالىقارالىق قاقتىعىستاردىڭ زاماناۋي شەشىمدەرىن ىزدەۋگە شاقىرۋدى وزەكتى ماسەلە دەپ سانايدى. ا. راردىڭ سوزىنە قاراعاندا, ء«وزىنىڭ دەلدالدىق كۇش-جىگەرلەرىنىڭ تابىستىلىعىن بىرنەشە مارتە دالەلدەگەن قازاقستان وسى ەلدەردىڭ كوشباسشىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرىنە الاڭدى ۇسىنۋعا دايىن. الەمدىك قوعامداستىق وسى ۇسىنىستى بايسالدى كوزقاراسپەن قابىلداۋى قاجەت. تابىس كوبىنەسە قازاقستان ۇسىناتىن ديالوگقا بايلانىستى بولادى».
بولگاريانىڭ بۇرىنعى ۆيتسە-پرەزيدەنتى مارگاريتا پوپوۆانىڭ ايتۋىنشا, «پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ سوعىسسىز الەم ءۇشىن, يادرولىق قارۋلانۋ جارىسىنا قارسى تۇراقتى جانە ءتيىمدى ساياساتىن جۇرگىزۋدە. ماسەلەن, قازاقستاننىڭ ەڭ وزەكتى پروبلەمالاردى تالقىلاۋ ءۇشىن الەمدىك كوشباسشىلارى كەزدەسۋلەرىنە استانالىق الاڭدى ۇسىنۋعا دايىن ەكەنىن ءبىلدىرۋ. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ازيا-ەۋروپا فورۋمىندا سويلەگەن ءسوزى – ادامنىڭ وركەنيەتتەرىن قۇتقارۋ, ادامنىڭ ادامگەرشىلىك قاسيەتىن ساقتاۋ ءۇشىن ءارتۇرلى كونتينەنتتەردەگى حالىقتار مەن مەملەكەتتەر ەركىندىگىنىڭ بىرىگۋ سيمۆولى».
جالپى, حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ وي-پىكىرلەرى كورسەتكەندەي, پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى جاھاندىق ماسەلەلەردى قوزعايتىن «ازيا-ەۋروپا» سياقتى بەدەلدى سامميتتە سويلەگەن ءسوزى الەمدىك دەرجاۆالار اراسىنداعى حالىقارالىق شيەلەنىستى تومەندەتۋ قاجەتتىلىگى تۇرعىسىنداعى وزەكتىلىككە يە بولدى.
دايىنداعان
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
