كوكتەمگى شىعىن مەن كۇزگى تابىس ەسەپتەلىپ, تارازىعا سالىناتىن, جەتىستىك پەن كەمشىلىگى ەسكەرىلەتىن شاق. ياعني, ديقاندار تابىسىن كۇزدە سارالايدى, ال تابىستى بولۋ – باسەكە قابىلەتىنىڭ كورىنىسى. وسى ورايدا تۇركىستان وبلىسىندا شارۋالاردىڭ اتقارعان ەڭبەكتەرىنىڭ ناتيجەسى كورسەتىلەتىن «التىن كۇز-2018» مەرەكەسى جانە مەرەيتويلىق ءىس-شارالارى وتۋدە.
ەلباسى وسى بەرەكە ايىنداعى جولداۋىنىڭ 5-تارماعىندا اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرۋ, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىن كوبەيتۋ, مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن زاماناۋي اگروتەحنولوگيالاردى اۋقىمدى تۇردە تارتۋعا باعىتتاۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتكەن-ءدى. جالپى, اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنان تىس قالعان ەمەس. وسى سالانى دامىتۋعا نەگىزدەلگەن ماسەلەلەردى دەر كەزىندە كوتەرىپ, ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەپ كەلەدى. ال تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋىن, ناقتى ناتيجەنى وڭىرلەردە, ونىڭ ىشىندە اۋدانداردا اتقارىلعان ىستەردەن دە بىلۋگە بولادى. اۋداندارداعى مەرەكەلەردى ايتا وتىرىپ, كورسەتكىشتەردى كەلتىرۋىمىز دە سوندىقتان. مىسالى, تولەبي اۋدانىندا بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ جالپى كولەمى 19 ملرد 241,4 ملن تەڭگەگە جەتكەن. ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ ۇلەسى 5 ملرد 451,9 ملن تەڭگە بولىپ, وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 103 پايىزدى قۇراپ وتىر. ءتۇسىمى گەكتارىنا 22,1 تسەنتنەردەن شىعىپ, 47786,3 توننا استىق جينالعان. مايلى داقىلدان – 12218,8 توننا, 15 700 توننا كارتوپ, 25 800 توننا كوكونىس, 6600 توننا جيدەك, 1100 توننا ءجۇزىم جينالعان. ءونىم ءالى دە جينالىپ جاتقانىن ەسكەرسەك, بۇل كورسەتكىشتەر وسە تۇسەرى زاڭدى.
سونداي-اق ءىرى قارا مال – 67,8 مىڭعا, ۇساق مال – 204,8 مىڭ, جىلقى – 27,3 مىڭ, تۇيە – 12, قۇس 193 مىڭعا جەتكەن. اۋداندا 9,4 مىڭ توننا ەت, 46,0 مىڭ توننا ءسۇت, 12,7 ملن دانا جۇمىرتقا ءوندىرىلىپتى.
تاۋلى اۋداندا قىمىز وندىرۋگە ەرەكشە ءمان بەرىلۋدە, سوعان سايكەس جىلقى 4500 باسقا ارتقان.
ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسى اياسىنداعى «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» رەسپۋبليكالىق جوباسىنا ەنگەن «تاڭبالى تاس» ەسكەرتكىشى, حاقنازار حان, قارابۋرا, بابا تۇكتى شاشتى ءازىز كەسەنەسى, سوزاق قالاشىعى سىندى كيەلى ورىندارى بار سوزاق اۋدانى 90 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتتى. مەرەيلى مەرەكە الەۋمەتتىك نىسانداردى اشۋمەن باستالىپ, ءوڭىردىڭ تاريحى مەن بۇگىنىن كورسەتەتىن تانىمدىق ءىس-شارالارعا ۇلاستى. بالدىسۋ, راڭ اتا, شاعا, اقسۇمبە ەلدى مەكەندەرىندە 4 مەديتسينالىق پۋنكت, جارتىتوبە, قاراقۇر اۋىلدارىنان ساياباق اشىلدى. قۇمكەنت اۋىلىنان ءزاۋلىم سپورت عيماراتى, شولاققورعان, تاۋكەنت, قىزىلكول ەلدى مەكەندەرىندە شاعىن فۋتبول الاڭدارى مەن بالالاردىڭ ويىن الاڭى پايدالانۋعا بەرىلدى. سونداي-اق شولاققورعان, اققولتىق ەلدى مەكەندەرىندە بالاباقشا, تۇرمىستىق تەحنيكا جانە ەلەكتروندى بۇيىمدار ساتاتىن «جىبەك جولى» تechnodom» ساۋدا ءۇيى, جالپى اۋدان بويىنشا 24 نىسان سالتاناتتى تۇردە اشىلدى.
وبلىس اكىمى ج.تۇيمەباەۆ «سوزاق – جىر, سوزاق – ءسوز, سوزاق – ونەر» اتتى عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسياسىنا قاتىسىپ, اۋدان تۇرعىندارى مەن قوناقتاردى مەرەكەمەن قۇتتىقتادى. اۋداندىق اۋرۋحانا ۇجىمىنا مەديتسينالىق اۆتوكولىكتەردىڭ كىلتىن تاپسىردى. كونفەرەنتسيادا اۋداننىڭ تاريحى جايلى بەينەفيلم كورسەتىلىپ, جازۋشىلار, عالىمدار بايانداما جاسادى. ەلىمىزگە تانىمال اقىنداردىڭ قاتىسۋىمەن رەسپۋبليكالىق «سىرلى سوزاق» تاقىرىبىندا ايتىس ءوتتى. اۋدان اكىمى سالىحان پولاتوۆ اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ەڭبەك سىڭىرگەن بىرقاتار ازاماتتارعا «سوزاق اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعىن تابىس ەتتى. مەرەكەلىك جيىن ورتالىق يپپودرومدا جالعاسىپ, كوكپار, بايگە, قىز قۋ سىندى ۇلتتىق ويىندار ءوتتى. بايگە مەن كوكپار جەڭىمپازدارىنا 2 جەڭىل اۆتوكولىك بەرىلدى.
قول جەتكىزىلگەن جەتىستىكتەر دە ايتىلدى. مىسالى, اۋدانعا جىل باسىنان بەرگى 8 ايدا 22 ملرد 506 ملن ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 1 ملرد 593 ملن تەڭگەگە ارتقان. وڭىردە «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق اتوم كومپانياسىنىڭ 9 ءىرى كاسىپورنى جۇمىس ىستەيدى. وعان قاجەتتى بولشەكتەر شىعاراتىن اۋدانداعى يندۋستريالدى ايماقتا جالپى قۇنى 1 ملرد 204 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن 5 جوبا ىسكە قوسىلعان. بيىلعى جىلى يندۋستريالدى ايماقتا 644,7 ملن تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, اۋداندىق بيۋدجەتكە 41 ملن 300 مىڭ تەڭگە قارجى ءتۇستى. الداعى ۋاقىتتا, «تۇز وڭدەۋ», «كۇن ەلەكترستانساسى», «اسىل مەتالدار وڭدەۋ زاۋىتى» جوباسى, تاس كومىر وڭدەۋ زاۋىتى ىسكە قوسىلادى. بۇگىندە سوزاق ءوندىرىسى ورلەگەن, وبلىستاعى اگرارلى-يندۋستريالدى الدىڭعى قاتارلى اۋدان اتانىپ وتىر.
«توقسان جىلدىققا – 90 يگى ءىس» اكتسياسى شەڭبەرىندە جىل باسىنان باستاپ ءتۇرلى شارالاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقان قازىعۇرت اۋدانىندا ەگىستىك كولەمىن ۇلعايتۋ, يەسىز جەرلەردى يگەرۋ, زاماناۋي تەحنولوگيامەن تامشىلاتىپ سۋعارۋ ءادىسىن كەڭىنەن ەنگىزۋ, جىلىجاي جانە قارقىندى باۋ ەگۋ, مال باسىن اسىلداندىرۋ ماسەلەلەرى كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. بيىل اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىم كولەمى 22 086,7 ملن تەڭگەگە جەتىپ, ناقتى كولەم يندەكسى 109,8 پايىز بولعان. 2490 توننا داندىك جۇگەرى, 49 000 توننا كوكونىس, 6 900 توننا اقتۇينەك جينالىپ, بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جالعاسىن تابۋدا. ال ماساقتى داقىلداردان 103 052,3 توننا ءونىم جينالعان. تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى قوسىمشا 451,28 گەكتارعا ەندىرىلىپ, ونىڭ جالپى كولەمى 2950 گەكتارعا جەتتى. جالپى كولەمى 121,5 گەكتار بولاتىن جىلىجايلاردان 36,6 مىڭ توننا كوكونىس جينالدى. اۋدان اكىمى تولەگەن تەلعاراەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, فەرمەرلەرگە «ىرىس» قارجىلاندىرۋ ۇيىمى ارقىلى تومەنگى پايىزبەن 38 جوباعا 190,2 ملن تەڭگە نەسيە بەرىلگەن. «سىباعا», «التىن اسىق», «قۇلان» باعدارلامالارىنىڭ اياسىندا 2599 مال باسى ساتىپ الىنىپ, تاپسىرما ارتىعىمەن ورىندالعان. سەگىز ايدا 9050 باس مال بورداقىلانىپ, 14800 توننا ەت وندىرىلگەن. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەر سانى 8083-كە جەتىپ, 11571 ادام جۇمىسپەن قامتىلىپتى. ولاردىڭ وندىرگەن ءونىم كولەمى 31307,7 ملن تەڭگەنى قۇراپ وتىر. اۋدان كولەمىندە بۇگىنگى تاڭدا جۇمىس ىستەپ تۇرعان 18 ونەركاسىپتىك كاسىپورىن بار. قۇرىلىسشىلار دا اۋداننىڭ 90 جىلدىعىنا سۇبەلى تابىسپەن جەتىپتى. قازىعۇرت ەلدى مەكەنىنىڭ «بولاشاق» شاعىن اۋدانىنان 16 پاتەرلى 4 تۇرعىن ءۇيدى, 100 ورىندىق ونەر مەكتەبىن, 210 ورىندىق دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى قۇرىلىستارىن ساپالى اياقتاپ, اۋدان تويىنا تارتۋ ەتتى.
اۋداندا ءتۋريزمدى دامىتۋ ماقساتىندا «قازىعۇرت – كەمەقالعان» تۋريستىك تاريحي-مادەني كەشەنىن سالۋ كوزدەلىپ وتىر. قازىعۇرت تاۋىندا ورنالاساتىن كەمەنىڭ ۇزىندىعى – 120 مەتر, ەنى – 30 مەتر, بيىكتىگى 24 مەتر بولادى. ءۇش قاباتتان تۇراتىن كەمەدە مۇراجاي, قوناقۇي مەن مەيرامحانا, كينوزال, ەڭ جوعارعى قاباتىندا اينالانى كورۋ الاڭشاسى ورنالاستىرىلماق. جالپى, تۋريستىك كەشەننىڭ جەر تەلىمىنىڭ اۋماعى 150 گەكتاردى قۇراۋعا ءتيىس. ايتا كەتەيىك, اۋداننىڭ كاسىپكەرلەرى بەلسەندىلىك تانىتىپ, 25 ملن تەڭگەگە تاريحي «قازىعۇرت» مونۋمەنتىن تاشكەنت – الماتى ماگيسترالدى اۆتوجول بويىنا ورناتىپ, ەلدىڭ العىسىنا يە بولدى.
عالىمجان ەلشىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
تۇركىستان وبلىسى
