مۇردەسى ءپاريجدىڭ پەر-لاشەز پانتەونىنا جەرلەنەدى. ال ۇلى كومپوزيتوردىڭ جۇرەگى كونياكقا سالىنىپ, ۆارشاۆاعا جونەلتۋگە دايىندالادى. بىراق ءبارى وڭاي ەمەس ەدى. شەكاراداعى ورىس اسكەرىنەن ءوتۋ دە ءبىر قيىندىق. دەگەنمەن شوپەننىڭ سۇيىكتى اپكەسى, ليۋدۆيگا اسقان قايسارلىق تانىتادى. ءىنىسىنىڭ جۇرەگىن جاسىرىپ, ورىس اسكەرىنە كورسەتپەي, ۆارشاۆاعا الىپ وتەدى. كومپوزيتور قايتقاننان وتىز جىل وتكەننەن سوڭ تۋعان كۇنىنە وراي, ونىڭ جۇرەگىن اۋليە كرەست شىركەۋىنە اكەلىپ جەرلەيدى. بىرەۋگە اڭىزداي بولىپ كورىنەتىن وسى وقيعانى وتانعا, التىن بەسىك تۋعان جەرگە دەگەن ماحابباتتىڭ سيمۆولىنداي كورەمىن. «اركىمنىڭ تۋعان جەرى مىسىر شاھارى» دەگەن حالىق اراسىنداعى ناقىل ءسوزدى دە راستاپ تۇرعانداي سەزىلەدى.
وتكەن جىل «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىمەن حالىقتى ءدۇر سىلكىندىردى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى ارقىلى كوبىمىزدىڭ تۋعان جەرگە دەگەن سەزىمىمىز تۇلەپ وياندى. «رۋحاني جاڭعىرۋعا شوپەننىڭ نە قاتىسى بار؟» دەرسىز. بار ەكەن. ۆارشاۆا شوپەننىڭ جۇرەگىنەن ورىن السا, ماعجاننىڭ جۇرەگىنە تۇران سىيعان ەدى. ورىستىڭ نەكراسوۆى («تيشينا»):
«نە نەبەسام چۋجوي وتچيزنى -
يا پەسني رودينە سلاگال!» – دەسە, قازاقتىڭ سۇلتانماحمۇتى («تۋعان ەلىمە»)
«سىزدەرگە اكەپ شاشۋعا,
ءىلىم, ءبىلىم جينايمىن», – دەپ قيماي كەتىپتى تۋعان ولكەسىن.
تۋعان جەر, تۋعان ولكە كىمگە دە بولسا ىستىق. اسىرەسە, تۋعان ولكەسىنىڭ ءبىر ۋىس توپىراعى مەن جۋسانىنىڭ ءيىسىن ولە-ولگەنشە اڭساپ وتەتىن, جات جەردى جەرسىنبەيتىن ارۋاناداي تەكتى تۇران بالاسى ءۇشىن تۋعان جەر كيەلى ۇعىم, قاسيەتتى تۇسىنىك. جازۋشىلار, اقىندار, سۋرەتشىلەر, باسقا دا ونەرلى تۇلعالار تۋعان جەردىڭ ۇعىمىن سان عاسىردان بەرى ساف ونەردىڭ ءبۇتىن تاقىرىبىنا اينالدىردى. ءيا, تۋعان جەر دەگەن ۇعىمسىز دا جۇرگەندەر بار. ەۋروپالىقتار اۋستراليانى جاۋلاپ, جەرگىلىكتى ابوريگەندەردى قۇرتىپ جىبەرۋ ساياساتىن ءحVىىى عاسىردان باستاپ حح عاسىرعا دەيىن جۇيەلى جۇرگىزىپ كەلدى. بىراق 1949 جىلى «ۇلتتار جانە ازاماتتار» اتتى زاڭ كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن بايىرعى تۇرعىندار مەن باسقىنشى ەۋروپالىقتار قايتا تەڭەستى. بىراق بۇگىندە اۋستراليانىڭ ابوريگەندەرى مەن باسقىنشى ەۋروپالىقتاردى ءبولىپ تۇرعان ءبىر تۇسىنىك بار. ول – «وتان» دەگەن ۇعىمنىڭ كەلىمسەكتەردە بولماۋى. ارينە, ولار (ەۋروپالىقتار) اۋستراليانىڭ پاتريوتى, تەڭ قۇقىلى ازاماتى, بيلەۋشى توپ ت.ب. بىراق, دەگەنمەن ابوريگەندەر ءالى كۇنگە ءوز تايپالارىمەن تۇراتىن جەردى تۋعان جەر ساناپ, وتان ساناپ كەلەدى. ال ەۋروپالىقتار ءالى دە اۋستراليانى «كەنگۋرۋ وتانى» دەپ الەمگە جار سالادى. بىراق ءدۇيىم جۇرت اۋستراليانى «كەنگۋرۋ وتانى» دەگەنمەن كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋلار ول ەلدىڭ يەسى بايىرعى تۇرعىندارى ابوريگەندەر ەكەنىن بىلەدى.
ءبىر كەزدەرى ءبىز دە اۋستراليا ابوريگەندەرىنىڭ كۇنىن كەشە جازدادىق, بىراق ءبىزدىڭ ابايىمىز, ماعجانىمىز, مۇقاعاليىمىز بار. ارقايسىسىنىڭ جۇرەگى شوپەننىڭ جۇرەگىندەي ۇلى وتان قازاقستانىم دەپ سوقتى. ارتىق بولماسا, كەم ەمەس. ءبىزدى امان ساقتاپ قالعان دا اي ءمۇيىزدى ارقارداي تۇلعالار ءسوزى, سالت-ءداستۇر, ءتىل, ءدىل, ۇلتتىڭ ىشكى قۋاتى, مادەنيەتى ەدى.
ءيا, قازاق حالقىنىڭ جۇرەگىندە وتان مەن تۋعان جەر ەگىز ۇعىم, ءبىر تۇسىنىك. تۋعان جەر − وتاننىڭ ءبىر بولشەگى. ەڭ سۇيىكتى دە سۇلۋ جەر. بابالارىمىز رۋحاني بايلىعىن, وي-پاراساتىن تۋعان ولكەسىن ءسۇيۋ ارقىلى كورسەتە ءبىلدى. تۋعان جەرگە ۇلىلارىمىز باس ءيىپ, اقىندارىمىز جىرىن ارناۋى كەلەسى بۋىننىڭ وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ارتتىرا تۇسپەسە, كەمىتكەن ەمەس. سوناۋ حV عاسىرداعى قازتۋعان بابامىزدىڭ
«كىندىگىمدى كەسكەن جۇرت,
كىر-قوڭىمدى جۋعان جۇرت» دەگەن «ەدىلمەن قوشتاسۋ» جىرى دا بەس عاسىر بويى ءوز ءمانىن, مازمۇنىن جوعالتپاي كەلۋى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك-ءتى. تاسقا باسىلماسا دا اۋىزدان اۋىزعا تاراپ, عاسىردان عاسىرعا جەتۋى قازاق بالاسىنىڭ تۋعان جەرگە دەگەن نازىك سەزىمىنىڭ, پەرزەنتتىك سۇيىسپەنشىلىگىنىڭ قىمبات, اسقاق ءارى شىنارداي بيىك ەكەنىنىڭ كورىنىسى. تۋعان جەردى قاي شايىر, قاي حالىق سۇيمەيدى دەيسىڭ. كەشەگى «قابىرىمدى تۋعان جەردەن قازىڭدار» دەگەن اۆار حالقىنىڭ بەلگىلى اقىنى راسۋل عامزاتوۆتىڭ,
«اساۋ جۇرەك وگەي ۇلىڭ بولدىم عوي مەن ءوز ەلىم.
ءولىم كۇتىپ شەتتە ورتەندى-اۋ وزەگىم.
ولسەم قىزىل گۇلدەر ءوسسىن قانىما,
كوز جاسىمدى قابىلداسىن وزەنىڭ», – دەپ بەرلين شاھارىنان تۋعان جەرىن اڭساعان مۇسا جالەلدىڭ جاۋھار جىرلارى دا بارشا ادامزاتتىڭ كوڭىلىن قوزعاپ, جۇرەگىن تەربەي وتىرىپ تۋعان جەرگە دەگەن ۇلى كۇش − ماحابباتتى وياتتى. ال ءبىزدىڭ ليريك اقىنىمىز مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ «اپىرماي, تۋعان جەر-اي» دەگەن ولەڭىندە «كىندىگىمدى بايلاعان قازىعىم-اي» دەگەن جول بار. ءبىر ولەڭ جولىنا تۋعان جەرگە دەگەن ماحابباتتىڭ بۇكىل بولمىسىن, ءمان-ماعىناسىن, استارىن سىيعىزىپ جىبەرگەن اقيىق اقىنعا ەرىكسىز باس يەسىڭ.
بابادان قالعان يگى سالت-ءداستۇر جاڭا زاماندا وزگەشە سيپات الىپ, اركىم ءوز اۋىلى, اۋدانىنا, وبلىسىنا قىزمەت ەتسە, ەرتەڭگى كۇنى قازاقستاننىڭ ابىرويىن قورعايتىن ازامات بولارى ايدان انىق. بۇگىندە الىس-جاقىن قازاق بويىنداعى جوعالتقانىن تاۋىپ, ءسوندىرىپ العانىن تۇتاتىپ, ۇيىقتاپ كەتكەن رۋحىن وياتىپ جاتقانداي سەزىلەدى. «رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ» قالىڭ بۇقاراعا اسەر ەتكەنى, باعدارلاما ماقساتىنىڭ, يدەياسىنىڭ ورىندالعانى دەپ پايىمدادىم. ءبىزدىڭ دە قاعاز بەتىنە تۇسكەن ويماقتاي ويىمىز وسىنىڭ ايعاعى!
قۋانىش قوجاباي ۇلى
كوكشەتاۋ
