ءبىلىمنىڭ جاققان شىراعىن

ەلىمىزدىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىندە حالىق­قا ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى مادەني رەۆو­ليۋتسياعا بەلسەندى ارالاسقان ءجانابىل قابىل ۇلى نۇرمانوۆ 1896 جىلى ءدىني ساۋاتتى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. بالا كەزىنەن زەرەك ءجانابىل اكەسىنىڭ ىقپالىمەن اۋەلى ءدىني مەدرەسەنى بىتىرگەن سوڭ مۇسىلمان ءدىنىن ناسيحاتتاۋعا داي­ىن­دالادى. بىراق ول سول كەزدە «الاشوردا» قوزعالىسىنا بەلسەنە ارالاسىپ, كەيىن ولاردىڭ ءبىر بولىگىمەن بىرگە بولشەۆيكتەرگە قوسىلادى. 20-جىلدارداعى كەڭەستىك قازاق ەلىنىڭ نەگىزىن قالاعان كورنەكتى قوعام قايراتكەرلەرى س.سەيفۋللين, ءى.جان­سۇگىروۆ, ب.مايلين, ي.توقتىباەۆتىڭ قاتا­رىندا تۇركىستان ءوڭىرىن وركەندەتۋگە ءوز ۇلەسىن قوسادى. ءجانابىلدىڭ اكەسى قابىل مۇسىلمان ءدىنىن ناسيحاتتاعان وتە ءدىندار ادام بولعان. بەلگىلى جاعدايلارعا بايلانىستى, ساياسي قۋعىنداۋدان امان قالۋ ءۇشىن ول وتباسى, جالعىز ۇلى بار ەكەنىن جاسىرىپ, ءوزى مەشىتتە ءومىر سۇرگەن. سوندىقتان بالاسى ءجانابىل اناسى جاڭىلمەن بىرگە جەرگىلىكتى تۇرعىن نۇرماننىڭ ۇيىندە تۇرىپ, كەيىن ونىڭ تەگىن الادى. نۇرماننىڭ جالعىز ۇلى بايماحان ءجانابىلدىڭ تۋىسقان اعا­سىن­داي بولىپ كەتكەن. بايماحان دا كەيىن ءجانابىلدىڭ اناسى جاڭىلدىڭ نەمەرە ءسىڭى­لىسىنە ۇيلەنىپ, كۇيەۋ بالاسى اتاندى. قابىل بالاسى ءجانابىلدىڭ تالابىمەن استانا قىزىلوردا قالاسىنان الماتىعا كو­شىرىلگەننەن كەيىن 1929 جىلى وتباسىمەن قوسىلىپ, قالعان عۇمىرىن بىرگە وتكىزەدى. ءجانابىل نۇرمانوۆ ەڭبەك جولىن 15 جاسىندا جۇمىسشى بولۋدان باستاپ, 1918 جىلى, ياعني 22 جاسىندا بكپ(ب) مۇشە­لى­گىنە كىرەدى. 1923 جىلى ۇلتقا قارسى جانە قازاق حالقىنىڭ زۇلمات كەزەڭدەرىندە ءجۇر­­گىزىلگەن ساياساتپەن اشىق كەلىسپەۋىنە بايلانىستى پارتيا قاتارىنان شىعارى­لا­دى. 1918-1920 جىلدارى I ساناتتى مۇ­عا­لىمدىك قىزمەت اتقارىپ, 1920-1925 جىل­­دار ارالىعىندا اتا-انالارى قۋعىن-ءسۇر­گىن­گە ۇشىراعان نەمەسە اشتىقتان قايتىس بولعان باسپاناسىز بالالارعا ارنالعان اقمەشىت قالاسىنداعى №2 بالالار ين­تەرناتىنىڭ ديرەكتورى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. 20-شى جىلدارداعى رەسپۋبليكامىز­­داعى ساۋاتسىزدىقتى جويۋ ماسەلەسى با­­رىن­­شا قولعا الىنعان كەزدە جوعارى پە­دوگوگيكالىق كۋرستار بىتىرگەن ج.نۇر­­ما­نوۆ مادەني رەۆوليۋتسيانىڭ اناعۇرلىم ماڭىزدى تاپسىرمالارىن ورىنداۋعا بەلسەندى ارالاسىپ, كوممۋنا مەكتەبىنىڭ ءتار­بيەشىسى, №2 بالالار ءۇيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولادى. وسى كەزدەرى بەل شەشپەي ەڭبەك ەتكەن ول ساۋاتسىزدىقتى جويۋ مەكتەبىن, وكتيابر رەۆوليۋتسياسى اتىنداعى 9 جىل­دىق مەكتەپتى (بۇگىندە قىزىلوردا قالا­سىندا جۇمىس جاساپ تۇرعان №6 قازاق ورتا مەكتەبى), پەداگوگيكالىق قايتا دايارلاۋ كۋرستارىن, قىزىلورداداعى سول ۋاقىت­تا­عى العاشقى مامانداندىرىلعان وقۋ ورنى – اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىن قۇ­­­رىپ, ءوزى باسقارادى. وسى ءىرى ىستەردىڭ ءبا­رىنىڭ باسىن قوسىپ ءجانابىل قابىل ۇلى نۇرمانوۆتىڭ قازاقستان حالقى مەن جاس­تارىنا, بالالارعا جاساعان قىزمەتىن, يۋنەسكو-دا بەلگىلەنگەن رەسەي اعار­تۋ­شىسى, اتاقتى انتون سەمەنوۆيچ ماكا­رەنكونىڭ قازاق ەلىندەگى ۇلگىسى دەسەك, ار­تىق ايتقاندىق ەمەس. ول 1925 جىلى ۇلتتىق جاڭا ساياساتتىڭ جۇرگىزىلۋىنە جانە قازاقستان استاناسى­­­نىڭ ورىنبوردان قىزىلورداعا كوشىرى­لۋى­نە بايلانىستى 1927 جىلى بكپ(ب) مۇشەلىگىنە قايتا قابىلدانادى. ءسويتىپ, 1925-1929 جىلدارى قىزىلوردا قالاسىن­­دا­عى ءبىلىم بەرۋ ءىسى بويىنشا ۋاكىلەتتى وكىل قىزمەتتەرىن اتقارادى. وسى كەزەڭدە العاشقى ۇلتتىق كادرلاردىڭ ىشىنەن حا­لىققا ءبىلىم بەرۋدىڭ قىزىلوردا ۋەزدىك ءبولىمىنىڭ ينسپەكتورى بولادى. 1926 جىلى قازاقستان ورتالىق ات­قارۋ كوميتەتىنىڭ قىزىلوردا ايماقتىق ساي­لاۋ كوميسسياسى پرەزيديۋمىنىڭ ءمۇ­شە­لىگىنە سايلانىپ, 1926-1928 جىلدارى حالىققا ءبىلىم بەرۋدىڭ قىزىلوردا ۋەزدىك ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ تاعاي­ىن­دالادى. ول 1927 جىلى وسى قىزمەتتە جۇرگەندە, قازاق ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن سالۋ­­شى, مەملەكەت قايراتكەرى ساكەن سەيفۋللين قىزىلوردا حالىق اعارتۋ ينستي­تۋ­تى­نىڭ رەكتورى بولىپ قىزمەت اتقارادى. سودان 1927 جىلى جەلتوقساندا ج.نۇر­مانوۆ قازاقستان ورتالىق اتقارۋ كوميتەتى قىزىلوردا ۋەزدىك سايلاۋ كو­ميس­سياسىنىڭ حاتشىسى بولىپ تاعايىندا­لا­دى. ال 1928 جىلى 30 تامىزدا ءبىرىنشى اي­ماقتىق پەداگوگيكالىق كۋرستاردى وتكى­­زۋ كەزىندە اعارتۋشى قىزمەتكەرلەردىڭ ال­عا­شقى رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسيا­سىن ۇيىمداستىرادى. ءجانابىل نۇرمانوۆ 1929 جىلى ەلىمىز­دىڭ استاناسى قىزىلوردا قالاسىنان ال­ما­تى قالاسىنا اۋىسقاندا قىزىلوردا وبلىسىنداعى جالاعاش اۋداندىق پارتيا كوميتەتىن باسقارۋعا جىبەرىلەدى. ارتىن­­شا, ياعني 1931 جىلى, 35 جاسىندا بەلگىسىز سەبەپتەرمەن كەنەتتەن قايتىس بولادى. كەيىن ونىڭ ەسىمى قۇرمەتپەن ەسكە الىنىپ, وعان كەڭەس وكىمەتىنىڭ, قازاق ەلىنىڭ دا­مۋى­نا وزىندىك ۇلەس قوسقانى ءۇشىن «قازاق كسر-ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مۇعالىمى» قۇر­مەت­تى اتاعى بەرىلدى. بۇگىندە قىزىلوردا قالا­سىن­دا ي.توقتىباەۆ كوشەسىندەگى ولكەتانۋ مۇراجايى جانىندا ءجانابىل قابىل ۇلى نۇرمانوۆ پەن كەڭەس وكىمەتىنىڭ قالىپ­تاسۋى كەزەڭىندەگى ازاماتتىق سوعىستا ءوز جاندارىن قۇربان ەتكەن باتىرلارىمىز, ونىڭ 18 سەرىگىن ەسكە تۇسىرەتىن باۋىر­لاس­تار ەسكەرتكىش-مەموريالى ورناتىلعان. قا­لا كوشەلەرىنە ولاردىڭ اتتارى بەرىلگەن. ءجانابىل قابىل ۇلى 1931 جىلى قاي­تىس بولعاندا ونىڭ ارتىندا قىزىلوردا قالاسىنداعى ايەلدەر مەكتەپ گيمنازيا­سى­نىڭ العاشقى ديرەكتورى بولىپ قىزمەت اتقارعان اياۋلى جارى زايدا يۋنۋسوۆا جانە 4 جاستاعى ۇلى ەركىن مەن التى اي­لىق قى­زى فاريدا قالادى. ۇلى ەركىن جا­ن­­­­ا­بى­لوۆ اكەسى مەن اناسىنىڭ جولىن قۋىپ, ءبىلىم بەرۋ جولىندا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ, قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا قىز­مەت­تەر اتقاردى. ول رەسپۋبليكا عىلىمى­نا وزىندىك ۇلەسىن قوسىپ, ۇزاق جىلدار قاراعاندىداعى كسرو ءىىم جوعارى مەكتەبىندە قىزمەت ەتىپ, ەڭبەك قۇقىعى كافە­درا­سىن باسقاردى, كەيىننەن الماتىداعى كسرو ءىىم جوعارى مەكتەبىندە قىزمەت ەتىپ, ميليتسيا پولكوۆنيگى, دوتسەنت, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى دارەجەسىنە دەيىن جەتتى. قىزى فاريدا دا اكە ءۇمىتىن اقتاپ, 1956-1961 جىلدارى قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ءوز ۇلەسىن قوسقان قۇرمەتتى ادام بولدى. 1961-1991 جىلدار ارالىعىندا 30 جىلدان استام ۋاقىت بالالار ءۇيىن باسقارىپ, قۇرمەتتى ەڭبەك دەمالىسىنا شىققانعا دەيىن جىل سايىن 80-گە جۋىق بالاعا پانا بولعان, بۇگىندە 80 جاسقا تولعان اياۋلى انا. ءبۇ­گىن­گى كۇنى قازاقستاننىڭ العاشقى قالىپتاسۋ كەزەڭدەرىندە حالقى ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن ۇلگىلى اتا مەن اكە جولىن ءجانابىل نۇر­مانوۆتىڭ نەمەرەلەرى جالعاستىرۋدا. ولار­دىڭ ىشىنەن تۇڭعىش نەمەرەسى قۇقىق عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, زاڭ عىلىمدا­رىنىڭ كانديداتى, ءىىم-ءنىڭ پوليتسيا پولكوۆنيگى, قازىرگى كۇنى قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى احۋالدىق ور­تالىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقا­رىپ وتىرعان نۇرلان ەركىن ۇلى ءجانابى­لوۆتى اتاپ ايتۋعا بولادى. حالقى ءۇشىن ەلەۋلى ەڭبەك ەتكەن اتا­لا­رىمىزدىڭ تاريحتاعى وزىندىك ورنىن اي­قىن­­داۋى­مىز وتكەنگە قۇرمەتىمىز. ولار تۋ­را­لى دەرەكتەردى جارىققا شىعارىپ, ونە­گە­لى ىستەرىن كەلەر ۇرپاققا ۇلگى ەتۋىمىز ءبىزدىڭ پارىزىمىز بولماق. ءابدىراحمان قىدىربەك. –––––––––––––––– سۋرەتتە: ءجانابىل نۇرمانوۆ وتبا­سى­مەن بىرگە. قىزىلوردا. 1931 جىل.