جيىندا رەفەرەندۋمدى ۇيىمداستىرۋدىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرى, داۋىس بەرۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ دايىندىعى جانە ازاماتتاردىڭ قاتىسۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋ ماسەلەلەرى قارالدى. ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆتىڭ ايتۋىنشا, «رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تۋرالى» زاڭنىڭ 20 جانە 21-باپتارىنا سايكەس, رەفەرەندۋم تاعايىندالعان ساتتەن باستاپ ءتيىستى سايلاۋ كوميسسيالارى رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنىڭ فۋنكتسياسىن جۇزەگە اسىرادى. ياعني بارلىق دەڭگەيدەگى كوميسسيالار رەفەرەندۋمدى ۇيىمداستىرۋ, دايىنداۋ جانە وتكىزۋ جۇمىستارىن قامتاماسىز ەتەدى.
– رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم – حالىقتىڭ ەل دامۋىنا قاتىستى ستراتەگيالىق شەشىمدەردى قابىلداۋ ۇدەرىسىنە تىكەلەي قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ونى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ ءتارتىبى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىمەن رەگلامەنتتەلگەن. اتالعان زاڭدا ازاماتتاردىڭ رەفەرەندۋمعا جالپىعا بىردەي, تەڭ جانە تىكەلەي قاتىسۋ قاعيداتتارى, داۋىس بەرۋدىڭ جاسىرىن نىسانى, سونداي-اق ەركىن ەرىك ءبىلدىرۋ كەپىلدىكتەرى ناقتى بەكىتىلگەن. اتا زاڭ ءاربىر ازامات ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزعا يە, ويتكەنى وسى قۇجات بۇكىل زاڭنامالىق جۇيەنىڭ, مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ جانە قوعامدىق قاتىناستاردىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن ايقىندايدى. سونداي-اق مەملەكەتتىڭ جانە قوعامنىڭ ورنىقتى دامۋىن, قۇقىقتىق ءتارتىپ پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەدى. جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى بويىنشا تۇپكىلىكتى شەشىم قابىلداۋ رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم اياسىندا ازاماتتاردىڭ ەرىك بىلدىرۋىنە ۇسىنىلىپ وتىر. رەفەرەندۋمدا «جوباسى باق-تا 2026 جىلدىڭ 12 اقپانىندا جاريالانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىن قابىلدايسىز با؟» دەگەن سۇراق قويىلادى, – دەدى ن.ءابدىروۆ.
ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مۇحتار ەرمان 21 اقپاندا اۋماقتىق جانە ۋچاسكەلىك كوميسسيالار قۇرامى, رەفەرەندۋم ۋچاسكەلەرىنىڭ شەكارالارى تۋرالى مالىمەتتەر جاريالاناتىنىن ايتتى. ال 27 اقپان مەن 4 ناۋرىز ارالىعىندا ازاماتتار داۋىس بەرۋ ۋاقىتى مەن ورنى تۋرالى حاباردار ەتىلەدى. 12, 13, 14 ناۋرىز كۇندەرى ۋچاسكەلىك رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنا بيۋللەتەندەر جەتكىزىلەدى. سونىمەن قاتار 14 ناۋرىز كۇنى تىنىشتىق كۇنى بولىپ بەلگىلەندى. بۇل كۇنى ۇگىت جۇرگىزۋگە تىيىم سالىنادى.
«داۋىس بەرۋشىلەردىڭ قولايلىلىعى ءۇشىن اۋماقتىق رەفەرەندۋم كوميسسيالارى وزگەشە ۋاقىت بەلگىلەمەسە, داۋىس بەرۋ 15 ناۋرىز كۇنى ساعات 07.00-دەن 20.00-گە دەيىن وتەدى. ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ رەفەرەندۋم قورىتىندىلارى تۋرالى رەسمي حابارلامالارى داۋىس بەرۋ وتكىزىلگەن كۇننەن باستاپ 7 كۇننەن كەشىكتىرىلمەي, ياعني 21 ناۋرىزعا دەيىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانادى. جالپى, رەفەرەندۋمدى دايىنداۋ ناۋقانىنىڭ ۇزاقتىعى تاعايىندالعان كۇننەن باستاپ داۋىس بەرۋ كۇنىنە دەيىن 32 كۇنگە سوزىلادى. اكىمدىكتەر داۋىس بەرۋ كۇنى بەلگىلەنگەننەن كەيىن بىردەن داۋىس بەرۋشىلەردىڭ تىزىمدەرىن جاساي باستايدى», دەدى م.ەرمان.
سايلاۋشىلار تىزىمىنە 12 416 759 وتانداسىمىز ەنگىزىلگەن, رەفەرەندۋم ۋچاسكەلەرىنىڭ سانى – 10 413. بۇل تۋرالى ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىندا كوميسسيا مۇشەسى ازامات ايماناقۇلوۆ ايتتى.
«ونىڭ ىشىندە ازاماتتاردىڭ تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا قۇرىلعاندارى – 9 779, ۋاقىتشا بولۋ ورىندارىندا قۇرىلعاندارى – 634. ولاردىڭ ىشىندە 64 شەت مەملەكەتتە ورنالاسقان ۋچاسكەلەردىڭ سانى – 82. رەفەرەندۋم كوميسسيالارى مۇشەلەرىنىڭ سانى 71 044 ادام. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 24-بابىنىڭ 5-تارماعىنا سايكەس رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا قاتىسۋ قۇقىعى بار ازاماتتار ءتىزىمىنىڭ دۇرىستىعى ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ لاۋازىمدى ادامدارى جاۋاپ بەرەتىنىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا قۇقىعى بار ازاماتتاردىڭ ءتىزىمىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى جۇمىستار «رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا جانە «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا, سونداي-اق ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ 2018 جىلعى 23 تامىزداعى «داۋىس بەرۋ ءۇشىن سايلاۋشىلار ءتىزىمىن قالىپتاستىرۋ, ولاردى سايلاۋ كوميسسيالارىنا ۇسىنۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» قاۋلىسىمەن رەتتەلەدى», دەدى ا.ايماناقۇلوۆ.
سونىمەن قاتار جيىندا ازاماتتاردىڭ رەفەرەندۋمعا بەلسەندى قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ ماسەلەسى ءسوز بولدى. مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى قانات ىسقاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جۇمىستار ۇگىت-ناسيحات بەلگىلەرىنە يە بولماۋعا ءتيىس.
«ناقتى ايتقاندا, رەفەرەندۋم ماسەلەسىنە قاتىستى وڭ نەمەسە تەرىس كوزقاراستى قالىپتاستىرۋ, قانداي دا ءبىر ۇستانىمدى ۇلگىمەن جاقتاپ نە قارسى داۋىس بەرۋگە شاقىرۋ, سونداي-اق رەفەرەندۋمعا شىعارىلعان ماسەلەنىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن كەمشىلىكتەرىنە باسىمدىق بەرە وتىرىپ باعالاۋ كوزقاراستارمەن قاتار جۇرمەۋى قاجەت. رەفەرەندۋمنىڭ دايىندىق جانە وتكىزۋ كەزەڭدەرىندە ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزۋ باعىتتارىنداعى باق, ونلاين پلاتفورمالار پايدالانۋشىلارىنىڭ زاڭناما تالاپتارىن ساقتاۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك», دەدى ق.ىسقاقوۆ.
جيىن قورىتىندىسىندا جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن وڭىرلىك كوميسسيالارعا ناقتى تاپسىرمالار بەرىلىپ, رەفەرەندۋمدى جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋ مىندەتى جۇكتەلدى. ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا قاتىسۋ ءتارتىبى بويىنشا ۇندەۋ جاريالاپ, ازاماتتاردى 2026 جىلعى 15 ناۋرىزدا وتەتىن داۋىس بەرۋگە بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىردى.
وتىرىستان كەيىن باق وكىلدەرىنە ارنالعان بريفينگ ۇيىمداستىرىلدى. تىلشىلەردىڭ «رەفەرەندۋمعا قانشا قارجى جۇمسالادى؟» دەگەن سۇراعىنا ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى ميحايل بورتنيك جاۋاپ قاتتى.
«قازىرگى ۋاقىتتا سمەتا قارجى مينيسترلىگىنىڭ تالقىلاۋى مەن ساراپتاماسىنان ءوتىپ جاتىر. جاقىندا الداعى رەفەرەندۋمنىڭ ناقتى شىعىستارىن ايقىندايتىن ءتسيفردى بىلەمىز دەپ ويلايمىن. رەفەرەندۋم وتكىزۋگە ارنالعان شىعىستاردىڭ الدىن الا ەسەپتەۋى 20,8 ملرد تەڭگە بولعان ەدى. اتاپ وتەرلىگى, مۇنداي قاراجات 2026 جىلدىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتىندە قاراستىرىلماعان. سوندىقتان قاراجات ۇكىمەت رەزەرۆىنەن بولىنەدى. اتالعان سومانىڭ 75 پايىزى ۋچاسكەلىك رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرىنە جالاقى تولەۋگە جۇمسالادى», دەدى ول.
رەفەرەندۋمدا حالىقارالىق جانە جەرگىلىكتى بايقاۋشىلاردىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋعا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان قويىلعان «قانشا حالىقارالىق بايقاۋشى كەلۋى مۇمكىن جانە شامامەن قاي مەملەكەتتەردەن شاقىرىلادى؟» دەگەن سۇراققا نۇرلان ءابدىروۆ 30-دان اسا مەملەكەتتەگى جۋرناليستەرگە, ودان بولەك ورتالىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ باسشىلارىنا, مۇشەلەرىنە شاقىرۋ جىبەرىلەتىنىن ايتتى. قالىپتاسقان پراكتيكاعا سايكەس حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ءتىزىمىن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى پىسىقتايتىنىن جەتكىزدى.
