ايماقتار • بۇگىن, 08:30

تۇرعىندار تۇنشىعىپ, تەكسەرىس تەجەلىپ تۇر

90 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

اتىراۋ ەل ەكونوميكاسىنىڭ كۇرە­تا­مىرىنا قان جۇگىرتكەن مۇنايلى ولكە بولعانىمەن, وڭىردەگى ەكولوگيالىق احۋال تۇرعىنداردىڭ باس اۋرۋىنا اينالعالى قاشان. جەر قويناۋىنان تابيعي بايلىق مول وندىرىلگەن سا­يىن, جۇتقان اۋانىڭ جۇپار ەمەستىگى – ازىرگە ءتۇيىنى تارقاماعان كۇردەلى ماسەلە. اسىرەسە, جەلسىز كۇندەرى قولقانى قاباتىن جاعىمسىز ءيىس قالا حالقىن ابىگەرگە سالادى.

تۇرعىندار تۇنشىعىپ, تەكسەرىس تەجەلىپ تۇر

تۇرعىندار كەيىنگى كەزدەرى اۋا ساپاسىنىڭ كۇرت ناشارلاپ, تىنىس الۋدىڭ قيىن­دا­عانىنا ءجيى شاعىمدانادى. ماسەلەن, قالا ىرگەسىندەگى «سايا» باۋ-باقشا ۇجىمىنىڭ تۇرعىندارى كۇكىرت­كە ۇقسايتىن وتكىر يىستەن زار­داپ شەگىپ وتىر. تۇرعىن ءاليا قايىروۆانىڭ ايتۋىنشا, ءۇي ىشىنە دەيىن كىرەتىن ساسىق يىستەن تەرەزە اشۋ مۇڭعا اينالعان.

«تىنىس الۋ مۇمكىن ەمەس. قولقانى قاباتىن يىستەن جۇرەگى اينىپ, قان قىسىمى كوتەرىلگەندەر جەدەل جاردەم شاقىرۋعا ءماجبۇر», دەيدى ول.

بۇقارانىڭ شاعىمىنا وراي, وتكەن ايدىڭ سوڭىندا «قازگيدرومەت» رمك اتىراۋ وبلىستىق فيليالىنىڭ ماماندارى مەن ەكولوگتەر ارنايى مونيتورينگ جۇرگىزدى. وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەرلان ەسەنوۆتىڭ مالىمەتىنشە, تەكسەرۋ ناتيجەسى كوڭىل كونشىتپەيدى. بىرقاتار اۋماقتا كۇكىرت سۋتەگى مەن كومىرتەك وكسيدىنىڭ مولشەرى رۇقسات ەتىلگەن شەكتى كونتسەنتراتسيادان بىرنە­شە ەسە اسىپ تۇسكەن. ناقتىراق ايتساق, كەڭوزەك اۋىلدىق وكرۋگىندەگى تاسقالا اۋىلىنىڭ تۇسىندا كۇكىرت سۋتەگىنىڭ مولشەرى – 17,5, ىرگەلەس اۋماقتاردا 15 ەسەگە دەيىن جەتكەن. ەڭ سوراقىسى, «حيميكتەر» اۋىلىندا بۇل كورسەتكىش 36,3 ەسەگە دەيىن ارتقانى تىركەلدى.

«زەرتتەۋ جۇمىستارى قالاداعى ميرنىي, ۆودنيك ەلدى مەكەندەرىندە, «تۋحلايا بالكا» بۋلاندىرۋ الاڭىندا جۇرگىزىلدى. قازىر بارلىق مالىمەت ساراپ­­­تالىپ جاتىر. الايدا قولدانىس­تاعى كاسىپكەرلىك كودەكسىنە سايكەس, ءبىز اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا رۇقسات قۇجاتىنسىز كەنەتتەن تەكسەرۋ جۇرگىزە المايمىز. سول سەبەپتى جيناقتالعان ماتەريالدار پروكۋراتۋراعا جولداندى. تەكسەرۋ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ءىستى تىركەگەننەن كەيىن عانا باستالادى», دەپ ءتۇسىندىردى ە.ەسەنوۆ.

كۇدىككە ىلىنگەن «اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى» جشس-نىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى زاۋىتتىڭ قالىپتى رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن العا تارتادى. ولاردىڭ مالىمەتىنشە, قالا تۇرعىندارى كورىپ جۇرگەن بۋداقتاعان ءتۇتىن – زياندى قالدىق ەمەس, كادىمگى سۋ بۋى. «زاۋىتتاعى تەحنولوگيالىق ۇدەرىس­تەردە جىلۋ الماسۋ قاعيداتى قول­دا­نىلادى. سۋ تەحنولوگيالىق پەش­تەردە قىزدىرىلىپ, گراديرنيالار ارقىلى سالقىنداتىلادى. قىس مەز­گىلىندە اۋا تەمپەراتۋراسى تومەن­دەگەندە بۋ جەرگە جاقىن قاباتتاردا كوندەن­ساتسيالانىپ, شلەيف تۇزەدى. بۇل – جانۋ ءونىمى ەمەس, الەمدىك تاجىري­بەدە بار قۇبىلىس», دەپ حابارلادى كاسىپورىن وكىلدەرى.

سونداي-اق زاۋىت ماماندارى سانيتارلىق-قورعاۋ ايماعىندا ءوز زەرتحانالارى ارقىلى اۋا سىناماسىن العانىن, ناتيجەسىندە كۇكىرتتى سۋتەك مولشەرى نەبارى 0,00002 مگ/م³ كورسەتكەنىن, باسقا زياندى قوسىلىس­تار­دىڭ نورمادان تومەن بولعانىن جەتكىزدى.

«اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى» سەرىكتەستىگى قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءبولىمىنىڭ جەتەكشى ينجەنەرى ءمولدىر بوراشەۆا جاعىمسىز ءيىستىڭ شىعۋ تەگىن انىق­تاۋدا جەلدىڭ باعىتىن ەسكەرۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى.

«ماسەلەن, شاعىم تۇسكەن كۇنى جەل سولتۇستىك-شىعىستان, ياعني زاۋىتقا قاراي سوعىپ تۇردى. دەمەك, لاستاۋشى كوز باسقا جاقتا بولۋى مۇمكىن. اتىراۋ اۋماعىندا بىزدەن دە وزگە تابيعات پايدالانۋشىلار بار. ناقتى «كىنالىنى» قۇزىرلى ورگاندار انىقتاۋعا ءتيىس. ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان شەكتى نورمادان اۋىتقۋ تىركەلگەن جوق», دەيدى م.بوراشەۆا.

ازىرگە مۇنايلى ءوڭىردىڭ تۇر­عىن­دارىن الاڭداتقان تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى تارقاماي تۇر. اۋانى ناقتى قاي كاسىپورىن­نىڭ لاستاعانى بەيمالىم. جەر­گىلىكتى ەكولوگتەر تەك ايىپپۇل سالۋمەن شەكتەلەدى. ال ايىپپۇل جۇتار اۋانى جۇپار ەتەر ەمەس.

 

اتىراۋ وبلىسى 

سوڭعى جاڭالىقتار