سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – جۇماباي مۇسابەك
كاسىپورىن ازىرگە جەرگىلىكتى شيكىزاتقا سۇيەنىپ جۇمىس ىستەيدى. قازىرگى ءوندىرىس كولەمى تاۋلىگىنە 600 ليترگە جەتسە, تەحنولوگيالىق مۇمكىندىگى بۇدان الدەقايدا جوعارى. الدا سۇرانىس ارتقان جاعدايدا 3 تونناعا دەيىن ءونىم شىعارۋعا قاۋقارلى. بۇگىندە ءوندىرىستى كەڭەيتىپ, ءونىمدى قىتاي مەن وزبەكستان نارىعىنا ەكسپورتتاۋ كوزدەلىپ وتىر. الماتى قالاسىنان كوپتەگەن ساۋدا دۇكەندەرى ساتىپ الىپ جاتىر. ەرەكشە دامگە ىنتاسى اۋعان دۋبايلىق كاسىپكەرلەر دە بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە نيەتتى. جەتىسۋدا وندىرىلگەن ۇلتتىق سۋسىننىڭ شەكارا اسىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلۋىنا جول اشادى دەگەن ءسوز.
كاسىپورىننىڭ قۇرىلتايشىسى ماديار تۇيەباەۆتىڭ ءومىر جولى دا بۇل شارۋانىڭ كەزدەيسوق باستالماعانىن اڭعارتادى. ول 8 جىل بويى شەتەلدە ءبىلىم الىپ, حالىقارالىق ساۋدا مەن ەكونوميكا سالاسىن مەڭگەرگەن. كەيىن ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرلەرىنىڭ بىرىندە قارجىلىق ساراپشى بولىپ قىزمەت اتقارعان. ءدال سول جەردە بولاشاق جۇبايىمەن تانىسىپ, شاڭىراق كوتەرەدى. الايدا ۋاقىت وتە كەلە تۋعان جەرگە ورالىپ, ەلگە پايداسى تيەتىن ءىس باستاۋدى ماقسات ەتەدى. ءسويتىپ, جەتىسۋعا كەلىپ, بالا كەزدەن قىزىققان تاعام دايىنداۋ ءىسىن كاسىپكە اينالدىرۋعا بەل بۋادى.
«بال قىمىزدىڭ ەرەكشەلىگى – ونىڭ قۇرامىندا. وندىرىستە تەك تابيعي ينگرەديەنتتەر پايدالانىلادى. ءسۇتتىڭ نەگىزگى بولىگى تەكەلى ءسۇت زاۋىتىنان, سونداي-اق تالدىقورعاننان الىنادى. بۇل سۋسىن سيىر مەن بيە ءسۇتىنىڭ ۇيلەسىمىنەن دايىندالىپ, بال اشىتقىسى ارقىلى اشىتىلادى. قۇرامىنداعى پايدالى لاكتوباكتەريالار اس قورىتۋ جۇيەسىنە وڭ اسەر ەتىپ, اعزانىڭ يممۋنيتەتىن كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەدى», دەيدى كاسىپ يەسى.
ونىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدە ءجۇرىپ, ساراپشىلىق قىزمەت اتقارعان جىلدارى وڭىرگە سىرتتان كوپ كولەمدە بال قىمىز اكەلىنەتىنىن بايقايدى. ال جەتىسۋ تابيعاتىنىڭ بايلىعى, سان الۋان ءشوپ تۇرلەرى, جايىلىم ساپاسى – جەرگىلىكتى ءسۇتتىڭ ءدامى مەن قۇنارىن ارتتىراتىن باستى فاكتور. وسى ارتىقشىلىقتى پايدالانا وتىرىپ, ءوز وڭىرىندە تابيعي, ساپالى ءونىم ءوندىرۋدى ماقسات ەتەدى. جوبا جۇمىستارى بىلتىرعى مامىردا باستالىپ, قىركۇيەكتە ءوندىرىس ىسكە قوسىلعان. كاسىپكەر بۇل ىسكە ءوز قاراجاتىنان شامامەن 40 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا سالعان.
كاسىپكەردىڭ جۇبايى, ەكولوگ ماماندىعىن يگەرگەن ايگەرىم شالانديەۆا قازىر تابيعي ونىمدەرگە سۇرانىس ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتادى. جاساندى قوسپالارى كوپ تاعامدار كوبەيگەن زاماندا ۇلتتىق, تابيعي سۋسىندارعا بەت بۇرۋ – دەنساۋلىققا دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ بەلگىسى. كاسىپورىندا بال قىمىزبەن قاتار «تاڭ» سۋسىنى, ايران جانە رەۋتەري يوگۋرتى دا وندىرىلەدى. ال بولاشاقتا تارى قوسىلعان شاي شىعارۋ جوسپارى بار. بۇل دا ۇلتتىق تاعام ءداستۇرىن زاماناۋي نارىق تالابىمەن ۇشتاستىرۋدىڭ كورىنىسى.
بۇگىندە ءوندىرىس ورنىندا 5 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. كاسىپكەر الداعى ۋاقىتتا كاسىپورىندى كەڭەيتىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋدى كوزدەيدى. مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىكتەرىن پايدالانۋ ارقىلى جوسپارلارىن جەدەل جۇزەگە اسىرماق. ازىرگە ونىمدەر تەك جەتىسۋ اۋماعىندا ساتىلىپ جاتىر, الايدا ەلدىڭ باسقا وڭىرلەرىنە شىعۋ, ەكسپورتقا بەت بۇرۋ باعىتىندا ناقتى قادامدار جاسالىپ جاتىر. قىتاي تاراپىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ, قاجەتتى قۇجاتتار دايىندالىپ, كوكتەمدە بال قىمىزدىڭ العاشقى لەگىن جونەلتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«كادىمگى قىمىزدان وزگەشەلەۋ جۇمساق ءدامى بىردەن ۇنادى. بالدىڭ جەڭىل تاتتىلىگى ءبىلىنىپ تۇرادى, بىراق ارتىق ەمەس, تابيعي ۇيلەسىم بار. ىشكەن كەزدە اسقازانعا اۋىر تيمەيدى, كەرىسىنشە جەڭىلدىك سەزىلەدى. اس قورىتۋعا دا جاقسى اسەر ەتكەندەي. بۇرىن دۇكەن سورەلەرىندەگى ءتۇرلى گازدى, ءتاتتى سۋسىنداردى الا بەرەتىن ەدىك, ال مۇنداي تابيعي, ۇلتتىق سۋسىننىڭ بار ەكەنى قۋانتادى. مۇمكىندىك بولسا, باسقا وڭىرلەرگە دە كەڭىنەن تارالسا, تالاي ادام ريزاشىلىعىن بىلدىرەر ەدى», دەيدى تۇتىنۋشى اسەمكۇل جاناتبايقىزى.
وبلىس اكىمى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, وڭىردە بىلتىر كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا 5,9 ملرد تەڭگە باعىتتالعان. سونىڭ ناتيجەسىندە وبلىستا 63 مىڭنان استام شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىسى جۇمىس ىستەيدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 4 پايىزعا ارتىق. وسى تۇرعىدان العاندا, بال قىمىز ءوندىرىسى – تەك ءبىر وتباسىنىڭ كاسىبى عانا ەمەس, ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق جانە مادەني دامۋىنا قوسىلعان ۇلەس. ۇلتتىق سۋسىننىڭ قادىرىن ارتتىرىپ, ونى زاماناۋي نارىققا بەيىمدەۋ ارقىلى جەتىسۋدىڭ ءدامىن شەتەلدەرگە تانىتۋعا جاسالعان يگى قادام دەۋگە تولىق نەگىز بار.
جەتىسۋ وبلىسى
