جاپادان جارىق وندىرگەن

ەتتى توگىپ, ءسۇت بۇلاعىن سەلدەتكەن زەڭگى بابا تۇقىمى ەندى ەلەكتر ەنەر­گيا­سىن وندىرەدى. بىلتىردان بەرى قا­راسۋ اۋدانى ورتالىعىنىڭ ىرگەسىندە توبەسى شوشاق الىپ پيرا­مي­دانى ەسكە تۇسىرەتىن, ءبىر جاعىنان شا­تىردى ەلەس­تەتەتىن قوندىرعى پايدا بولدى. ال بارلىق «گاپ» وسى قون­دىر­عىدان 400-500 قادام جەردە ور­نالاسقان مال بورداقىلاۋ الاڭىن­دا­عى سيىر تەزەگىندە ەكەنىن بىلگەندە تاڭقالماسقا تا­عى بولمايدى. ەلەكتر ەنەرگياسىن اتوم­نان, كومىردەن, جەلدەن, سۋدان ەمەس, ورگانيكالىق زاتتان – سيىر جا­پا­سىنان وندىرەتىن بولعان سوڭ دا, ول بيوگازدىق قوندىرعى دەپ اتالادى. ما­مانداردىڭ ايتىسى – ەكولوگيالىق تازا ءونىم. – ءبىرىنشى فەرمەنتاتورعا مىڭ تەك­شە مەتر سۋ جينادىق. نەگىزى وعان ەكى مىڭ تەكشە مەتر سۋ قۇيۋعا بولا­دى. ونى 38 گرادۋسقا دەيىن جى­­لى­تىپ, 600 تونناداي سيىر كو­ڭىن سالا­مىز. وسى جۇمىستارعا ون كۇندەي ۋاقىت كەرەك. الگى سۋعا سا­لىنعان تەزەك 30-35 كۇندەي تۇرىپ, بورجيدى. ابدەن بور­جىپ, «بابى­نا» كەلگەن سوڭ, ونى ەكىنشى فەر­مەن­تاتورعا اي­داي­مىز, وسى ۇدە­رىس­تىڭ ارقاسىندا الگى «پيراميدا-شا­تىردىڭ» ىشىندە مەتان گازى ءتۇ­زى­لەدى. گاز ءتۇزىلىپ جاتقاندا ءبىرىنشى فەر­مەنتاتورعا ۇستەمەلەپ, تاۋلىگى­نە 44 توننا كوڭ سالىپ وتىرۋ كەرەك. ال مەتان جەتكىلىكتى كولەمدە جينال­عان­دا گەنەراتور ىسكە قوسى­لىپ, ەلەكتر تو­گىن ءون­دىرەدى, – دەيدى بيوگازدىق قون­دىر­­عىنىڭ بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بىلەتىن بىلىكتى ينجەنەر, بيوگاز قوندىر­عىسى كەشە­نى­نىڭ باستىعى سەرگەي رۋداكوۆ. «قاراسۋ» ساۋدا-ونەركاسىپتىك كوم­پانياسى مال شارۋاشىلىعىن ينتەنسيۆتى دامىتۋعا باعىت ۇستاپ وتىر. قا­زىر كومپانيا شارۋاشىلىعىندا 4700 اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا بار. ءتىپتى وتكەن جىلدىڭ اياعىندا كومپانيا 2,5 مىڭ باس مال ۇستايتىن جاڭا بور­داقىلاۋ الاڭىن سالدى. ەتتى ءتو­گىپ بەرەتىن قازاقتىڭ اق باس سيى­رى­نىڭ سالماعى ورتا ەسەپپەن 400 كي­لو­عا جەتكەندە, ونى كومپانيانىڭ قوستاناي قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى زاتوبول كەنتىندە ورنالاسقان ەت وڭدەۋ كەشەنىنە وتكىزەدى. زاماناۋي جابدىقتالعان كاسىپورىندا ەت ەڭ سوڭعى تەحنولوگيالارمەن وڭدەلەدى. ال جىلىنا 16-17 مىڭ توننا كوڭ كەرەك ەتەتىن بيوگازدىق قوندىرعى ءۇشىن ءار سيىر تاۋلىگىنە 9 كيلو جاپا تاستايتىنى دا ەسەپتەلگەن. ەت تە بار, جاپا دا مول, جارىق تا بار. – بيوگازدىق قوندىرعى تولىق كۇشىمەن جۇمىس ىستەگەندە كوم­پا­نيا­نىڭ مال بازالارىنىڭ بار­لى­عى, مە­حانيكالىق قىرمان, ورتالىق ماشينا-تراكتور شەبەرحاناسى, جا­نار-جا­عار ماي ستانساسى ەلەكتر ەنەرگيا­سى­مەن قامتاماسىز ەتىلەدى, ءتىپتى جارىق مالشىلار وتىرعان اۋىلعا دا جەتەدى, – دەيدى مال شارۋاشىلىعىمەن اي­نالىساتىن «قارامان ي ك» جشس ديرەكتورى سەرىك قاجيەۆ. بۇل ەرەكشە جوبانىڭ قۇنى وسى ءىستى باستاعان قاراسۋ اۋدانىنداعى «قا­راسۋ» ساۋدا-ونەركاسىپ كومپا­نيا­سىنا 2 ميلليون اقش دول­لا­رى­­نا ءتۇستى. بىراق كومپانيا جۇم­سا­عان بۇل قارجى 4-5 جىلدا ورنىنا كەلەتىن كورىنەدى. كومپانيا جەتەكشىسى المات تۇرسىنوۆ ەلەكتر ەنەر­گياسىن ءون­دى­رۋ­دىڭ بۇل بالاما جو­با­سىن گەرما­نيا­دان اكەلگەن بولاتىن. اۋىل شارۋاشى­لى­عىن, ونىڭ ىشىندە مال شارۋاشى­لى­عىن ينتەنسيۆتى دامىتۋ ءۇشىن ونىڭ شى­عىنى با­رىنشا ازايۋى كەرەكتىگىن ءبى­لىكتى ءارى ۇنەمى ىزدەنىستە جۇرەتىن كاسىپكەر جاقسى بىلەدى. جەرگىلىكتى اق­پا­رات كوزدەرىنەن بىلگەنىمىزدەي, شا­رۋا­شىلىق قازىرگە دەيىن ەلەكتر ەنەر­گياسىنىڭ ءبىر كي­لو­ۆاتىن 13 تەڭگە 18 تيىننان ساتىپ الادى. سوندا «قا­راسۋ» ساۋدا-ونەر­كاسىپتىك كوم­پا­نياسى قىستىگۇنى مال شارۋا­شى­لىعى ءبولىم­شەلەرى پاي­دا­لانعان ەلەكتر ەنەر­گيا­سى ءۇشىن ايى­نا 2 ميلليون تەڭگە ءتو­لەپ وتىرادى. ال وسى كاسىپورىننىڭ ءون­دى­رىستىك ۋچاس­ك­ەلەرىنىڭ پايدالانعان ەلەك­تر ەنەر­­گياسى جىل تاۋلىگىندە ءبىر ميلليون كيلوۆاتقا جەتىپ جىعىلادى ەكەن. سوندا ونىڭ اقىسى قايدا بارماق؟ مىنە, ەندى زەڭگى بابانىڭ جاپا­سى جارىق بولعالى كومپانيا مال شارۋاشىلىعىن دامىتا تۇسۋگە قۇل­­شى­نىپ وتىر. ويتكەنى, مال باسى ءوس­كەن سايىن كوڭ دە كوبەيەدى, ال شي­كى­زاتى – كوڭ مول بولعان سا­يىن مەتان گازى دا كوپ جينالادى, گاز گەنە­را­تور­دى اينالدىرادى, ءناتي­جەسىندە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ قۋا­تى دا ارتا تۇسەدى. اۋىل جارىق, ال جارىق اۋىل بارىنە دە قارىق بولادى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا. قوستاناي وبلىسى, قاراسۋ اۋدانى.