كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ استانانىڭ سول جاعالاۋىندا ىرگەسى قالانعان جاڭا «حازىرەت سۇلتان» مەشىتىنە ارنايى كەلىپ, نىساننىڭ قۇرىلىس بارىسىمەن تانىستى.
ەلوردانىڭ رۋحاني كەلبەتىن ايشىقتايتىن جاڭا مەشىتتىڭ قۇرىلىسى بىلتىر باستالعان. ول – قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتى, بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم, ءتاۋەلسىزدىك سارايلارى, «قازاق ەلى» مونۋمەنتى ورناتىلعان الاڭ, سونداي-اق جاڭادان سالىنىپ جاتقان ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا مۇراجايى ورىن تەپكەن ەلوردانىڭ قالا قۇرىلىسى ءانسامبلىنىڭ سولتۇستىك-شىعىس بولىگىنە ورنالاسقان. جاقىن بولاشاقتا «حازىرەت سۇلتان» قالانىڭ وزىندىك ارحيتەكتۋرالىق ءانسامبلىن وزگەشە ءسان-سالتاناتىمەن تولىقتىرا ءتۇسپەك. رۋحاني ورىن 13 گا. جەردى الىپ جاتقان اۋماقتا ورنالاسسا, مەشىتتىڭ جالپى اۋماعى 17, 7 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. مەشىت جوباسى قازاقتىڭ ءداستۇرلى ويۋ-ءورنەكتەرى مەن ۇلتتىق ناقىشتاعى ساندىك ەلەمەنتتەرى قولدانىلا وتىرىپ, كلاسسيكالىق يسلام ءۇلگىسىندە ورىندالعان.
«حازىرەت سۇلتان» مەشىتى – قازاقستان بويىنشا ەڭ ۇلكەن كۇمبەزدى مەشىت. ونىڭ بيىكتىگى – 51, ەنى – 28,1 مەتر. ال بۇل كۇمبەزدىڭ جيەگىندەگى 8 كۇمبەزدىڭ ارقايسىسىنىڭ ەنى 7,6 مەتر, ال ۆەستيبيۋل كۇمبەزىنىڭ ەنى 15,2 مەتر. مەشىتتىڭ ايشىقتى كەلبەتىن 4 مۇنارا تولىقتىرادى. ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ بيىكتىگى 77 مەتر.
يماندىلىق ورداسى ءۇش قاباتتان تۇرادى. ءار قاباتتا عيباداتحانا زالدارى, نەكە قيۋعا جانە دارەت الۋعا ارنالعان بولمەلەر, قۇران وقۋعا جانە وقۋ اعارتۋشىلىق توپتىڭ ساباق وقۋىنا ارنالعان زالدار, اسحانا بار. مەشىتتە ەرلەرگە ارنالعان 4 000 ادامدىق ناماز زالى, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورنى, ايەلدەرگە ارنالعان 1 000 ورىندىق ناماز زالى, يمام, نايب يمام, ازانشى بولمەلەرى ورنالاسقان. مەشىتتىڭ الدىڭعى جاعىنىڭ قابىرعالارى تابيعي تاستارمەن ارلەندىرىلسە, تەمىر-بەتوندى كۇمبەزدەرى مەتالمەن كومكەرىلە ورىلگەن.
«حازىرەت سۇلتان» مەشىتىنىڭ ۇلكەن زالىنا 5 مىڭعا جۋىق ادام ەمىن-ەركىن سىيادى. يماندىلىق ورنى زاماناۋي الەمدىك ارحيتەكتۋرالىق تاجىريبەنىڭ بارلىق تالاپتارىنا جاۋاپ بەرسە, ونىڭ قۇرىلىسىن «سەمبول-ينشاات» كومپانياسى ءوز موينىنا العان. ءبۇگىنگى كۇنگە دەيىن نىسان قۇرىلىسىنا ءار كەزەڭدە 1 000-نان 1 300-گە دەيىن قۇرىلىسشى جۇمىلدىرىلعان. قازىرگى تاڭدا مۇسىلمانداردىڭ قۇلشىلىق ەتۋ ورنىنداعى قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ 90 پايىزى تولىقتاي ەڭسەرىلىپتى.
جاڭا مەشىتتى ارالاپ كورگەن ەلباسى: «بۇل ورتالىق ازياداعى ەڭ ۇلكەن مەشىت بولىپ تابىلادى. ول مەملەكەت ەسەبىنەن ەمەس, ادامداردىڭ قوسقان قاراجاتىنىڭ ەسەبىنەن سالىنىپ جاتىر. مەشىتتىڭ قۇرىلىسى الداعى جىلى اياقتالادى. سەبەبى, سىرتقى بەزەندىرۋ جۇمىستارىنىڭ بارلىعى جىلى ۋاقىتتا جاسالۋى كەرەك. ءبىز بۇل نىساندى قۇرىلىس جۇمىستارى تولىق اياقتالعاننان كەيىن بارىپ اشامىز», – دەدى.
قۇرىلىس ماماندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل قازاقستان اۋماعىنداعى اسەم عيماراتتاردىڭ قاتارىن تولىقتىرماق. «مەشىتتىڭ قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ تۇرلەرى 11 ەلدەن اكەلىنگەنىمەن, كوبىنە وتاندىق قۇرىلىس ماتەريالدارىن پايدالانۋعا ۇمتىلدىق. ال ارنايى تەحنولوگيالىق قۇرال-جابدىقتار فرانتسيا, يتاليا, جاپونيادان تاسىمالداندى. بولاشاقتا وزىندىك ءسان-سالتاناتقا يە وسىنداي نىساندار جوباسىن جۇزەگە اسىرا بەرەمىز دەگەن ويدامىز», – دەدى جوبا جەتەكشىسى شەفيك يسكەندەروعلى.
مەشىت – قۇلشىلىق پەن يماندى ويلاردىڭ قۇتتى مەكەنى. ەندەشە, الىستان كوز تارتاتىن 4 مۇنارالى «حازىرەت سۇلتان» مەشىتى بولاشاقتا يسلامنىڭ كاۋسار بۇلاعى مەن تاعىلىمدى پاراساتىن جۇرەككە بەرىك ۇيالاتاتىن, جاماعاتتى ىزگىلىك جولىنا باستايتىن ءبىردەن-ءبىر رۋحاني ورداعا اينالارى حاق.
ەلباسى ەكىنشى كەزەكتە مەرەيتوي قارساڭىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن تاعى ءبىر جاڭا نىسان – №1 كوپبەيىندى قالالىق اۋرۋحاناعا كەلدى.
بەيبىتشىلىك داڭعىلى بويىندا ورنالاسقان بۇرىنعى №1 قالالىق اۋرۋحانا وسىدان 85 جىل بۇرىن سالىنعان ەكەن. وسىعان قاراپ-اق ونىڭ قازىر قانداي كۇيدە ەكەنىن شامالاۋعا بولادى. قالىپتاسقان قيىندىقتارعا قاراماستان, 350 ءتوسەكتىك ەمدەۋ ورتالىعىنىڭ ءدارىگەرلەرى بار قاجىر-قايراتىن, كاسىبي بىلىكتىلىگىن استانالىقتاردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا ارناپ كەلگەن. بيىلدىڭ وزىندە عانا 18 583 ادام ناۋقاسىنان ايىعىپ شىقسا, 5 000 ادامعا وتا جاسالعان.
ەندى, مىنە, ابىلاي حان داڭعىلى بويىندا 500 توسەكتىك جاڭا مەديتسينا عيماراتى بوي تۇزەپ, تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىنە ارنالعان ۇلكەن سىي بولدى. ونى سالۋعا رەسپۋبليكالىق قازىنادان 17 ميلليارد تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, «ۆەن» جشس 2,5 جىلدىڭ ىشىندە قۇرىلىس جۇمىستارىن اياقتاپ شىعىپتى. 6,2 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان كەشەندى اۋرۋحانانىڭ ەمدەۋ-دياگنوستيكالىق جانە ەمدەۋ كورپۋستارى زاماناۋي مەديتسينالىق قوندىرعىلارمەن تولىق جابدىقتالعان. ەمدەۋ كورپۋسىندا قان الۋ قىزمەتىنىڭ ورتالىق كلينيكالىق-دياگنوستيكالىق زەرتحاناسى, فيزيوتەراپيا ءبولىمى, شاعىن وپەراتسيالىق بلوك, گيپەرباريكالىق وكسيگەناتسيالىق ءبولىم, ءماجىلىس زالى بار وقۋ-ءادىستەمەلىك بلوك جۇمىس ىستەيدى. ەمدەۋ-دياگنوستيكالىق كورپۋستا حيرۋرگيالىق رەانيماتسيا ءبولىمى, ءساۋلەلى دياگنوستيكا مەن ۋزي, فۋنكتسيونالدىق دياگنوستيكا, كارديولوگيالىق جانە تەراپەۆتىك رەانيماتسيا, ەندوسكوپيالىق ءبولىم, وپەراتسيالىق بلوك جانە وزگە ءبولىمدەر ورنالاسقان.
مەملەكەت باسشىسى اۋرۋحانانى ارالاپ, ونىڭ قازىرگى تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستى. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ساليدات قايىربەكوۆا پرەزيدەنتكە ەلورداداعى مەديتسينالىق نىسانداردىڭ جاي-كۇيى مەن ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ كەلەشەگى تۋرالى, جاڭا اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى الەكسەي تسوي كوپبەيىندى ەمحانانىڭ تالاپقا ساي جابدىقتالعانى جايلى بايانداپ بەردى. ەلباسى دارىگەرلەر ۇجىمىمەن كەزدەسىپ, حالىققا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى جاقسارتۋ باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەتىنىن اتاپ كورسەتتى.
– ۇلكەن دە ادەمى اۋرۋحانا قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا پايدالانۋعا بەرىلىپ وتىر. وندا ەڭ جاڭا مەديتسينالىق جابدىقتار قويىلعان. ەمدەۋ ورتالىعىندا جوعارى ءبىلىمدى, تاجىريبەلى ماماندار ەڭبەك ەتەدى. وسى مەديتسينالىق كەشەن قۇرىلىسىنىڭ اياقتالۋىمەن استانانى 100 پايىز مەديتسينالىق قىزمەتپەن قامتاماسىز ەتتىك. ءسىزدەردىڭ الدارىڭىزداعى ەندىگى ماقسات – ادامداردى ەمدەپ, ازاماتتارىمىزعا ساپالى قىزمەت كورسەتۋ, – دەپ اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت.
ۋرولوگيا بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى شەريازدان ۋاقاپ ۇلى قازاقستان حالقىنىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا جان-جاقتى قامقورلىق جاساعانى ءۇشىن ەلباسىعا دەگەن ريزاشىلىق سەزىمىن ءبىلدىردى. ءبىز تاۋەلسىز ەلىمىز ءۇشىن ۋاقىتپەن ساناسپاي ەڭبەك ەتۋگە اركەز ءازىرمىز. قازاقستاندىقتاردىڭ سالاماتتى ءومىر سۇرۋىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسا بەرەتىن بولامىز, دەدى ول نىق سەنىممەن.
اۋرۋحانا باسشىلىعىنىڭ ايتۋىنشا, اۋرۋحانا ەلىمىزدەگى بىرەگەي مەديتسينا ورنى سانالادى. ستاتسيوناردىڭ ءوزى اتشاپتىرىمداي, 12 وپەراتسيا, 25 رەانيماتسيا پالاتالارى 1-2 ناۋقاسقا ارنالعان. ىشىندە ناۋقاس ادامدار ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. قازاقستانداعى تۇڭعىش ينسۋلت ورتالىعى دا وسىندا اشىلىپ وتىر. الداعى كەزەڭدە تەراپەۆتىك كومەك كورسەتۋ تەرەزەسى جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ناۋقاستارعا جەدەل ءجاردەم كورسەتۋ, تەز ارادا دياگنوز قويۋ شارالارى مۇلتىكسىز ورىندالاتىنى ءشۇباسىز. ەۋروپا ەلدەرىنە قاراعاندا, قازاقستاندا ينسۋلتپەن اۋىراتىنداردىڭ سانى ءۇش ەسەدەي كوپ.
تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى قارساڭىندا ۇجىمداعى 150-گە جۋىق دارىگەر مەن 460-تاي ورتا بۋىن مەديتسينا قىزمەتكەرىنە ەڭسەلى دە ءزاۋلىم عيمارات ءوز ەسىگىن ايقارا اشىپ, ۇلكەن قۋانىشقا بولەدى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
ءومىر ەسقالي.
-----------------------------------------
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
