بۇل ءسوز كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ وقىرمان قاۋىم ءۇشىن تۇسىنىكتى بولار.
بىلمەيتىندەر بولسا, تاعى ءبىر ەسكە سالىپ وتەيىك, ەرتەدەگى گرەك اڭىزدارىندا تەڭىز قۇدايى فەتيد پەن جۇمىر باستى پەلەيانىڭ ورتاسىنان تۋعان احيللەسكە دە, اناسى ادامزات بولعاندىقتان, وعان ءتان وسالدىقتار مەن قاۋىپ-قاتەرلەر جۇعىستى بولادى. بالاسىنىڭ بولاشاق تاعدىرىنا الاڭداعان اناسى ونى ادامعا ءتان وسالدىقتاردان ارىلتۋ ءۇشىن قاسيەتتى ستيكس وزەنىنىڭ سۋىنا مالىپ الادى. ءسويتىپ ول, اڭىزداردا ايتىلاتىنداي, اتسا وق وتپەيتىن, شاپسا قىلىش كەسپەيتىن ناعىز باتىر بولىپ شىعادى. بىراق, ءبىر وكىنىشتىسى, اناسى وزەنگە مالعان كەزدە ونى وكشەسىنەن ۇستاپ تۇرادى دا وكشەسىنە قاسيەتتى سۋ تيمەي قالعان ەكەن. احيللەستىڭ وسى وسال تۇسىن بىلەتىن ترويالىق باتىر پاريس ونى اڭدىپ ءجۇرىپ, اقىرى وكشەسىنەن اتىپ ولتىرەدى. بۇل اڭىز كەز كەلگەن قۇبىلىس پەن جان يەسىنىڭ ءبىر وسال تۇسى بولادى, ەگەر سول وسال تۇسىنا اباي بولماسا, ءتۇبى سونىڭ سەبەبىنەن قاتەرگە تاپ بولادى دەگەن ماعىنادا الەم حالىقتارىنىڭ اراسىندا كەڭىنەن تاراعان. سول سەكىلدى قازىرگى ادامزات قاۋىمىنىڭ وسال تۇستارى از ەمەس. سونىڭ ەڭ قاتەرلىلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە سۋ تاپشىلىعىنىڭ پروبلەماسى جىلدان-جىلعا الدىڭعى قاتارعا قاراي شىعىپ كەلەدى. سۋ جەر شارىنىڭ 70 پايىزدان استامىن الىپ جاتسا, سونىڭ 3 پايىزى عانا ىشۋگە جارامدى تازا سۋ دەپ ەسەپتەلەدى. بۇل تازا سۋدىڭ باسىم كوپشىلىگى مۇز كۇيىندە انتاركتيدا سەكىلدى حالىق قولى جەتە بەرمەيتىن جەرلەردە ساقتالعان جانە نەگىزىنەن جاۋىن-شاشىن كۇيىندە مۇحيتتارعا جاۋادى. تەك 1 پايىزىنا عانا ادام قولى جەتىمدى. بۇكىل الەمدە 1,4 ميللياردتان استام ادام تازا سۋعا زار بولىپ, قولىنا تۇسكەن سۋدى ىشۋدە. 2025 جىلعا تامان مۇنداي ادامداردىڭ ۇلەسى الەم حالقىنىڭ 40 پايىزىن قۇرايدى دەگەن بولجام بار. ال ەندى ءبىر ساراپشىلار 2025 جىلى قولجەتىمدى تازا سۋ تاۋسىلادى دەپ بايبالام سالۋدا. ءسويتىپ, جىلدان-جىلعا اسقىنا تۇسكەن سۋ پروبلەماسىن «احيللەستىڭ وكشەسىنە» بالاساق مۇنىڭ تۇك ارتىقشىلىعى جوق. ادامزاتقا ورتاق وسى پروبلەمادان ءبىزدىڭ قازاقستان دا تىس تۇرعان جوق. ءبىز قۇرلىقتىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان ەلمىز. ىلعال, جاۋىن-شاشىن تۋدىرۋشى الەمدىك مۇحيتتاردان تىم جىراقتا جاتىرمىز. سوندىقتان دا بىزدە اتام زامانداردان بەرى قۇرعاقشىلىق ءجيى ورىن الىپ كەلەدى. مىنە, وسى ءبىر جاعداي ءبىزدىڭ تاعدىرىمىزدى, حالىقتىق بولمىسىمىزدى, تۇرمىس-سالتىمىز بەن كاسىبىمىزدى ايقىنداۋعا ۇلكەن ىقپال ەتتى. ماسەلەن, اتا-بابالارىمىز نەلىكتەن مال شارۋاشىلىعىن تاڭداپ العان؟ سەبەبى, دالامىز كەڭ بولعانىمەن بىزدە سۋ كوزدەرى تاپشى. كول مەن وزەندى بىلاي قويعاندا, كولشىكتەر مەن باياۋ اققان بۇلاقتاردىڭ ءوزى ونداعان, جۇزدەگەن شاقىرىمداردى كەسىپ وتكەندە بارىپ ءبىر كەزدەسەدى. جازدىڭ اپتاپ ىستىقتارىندا بۇلاردىڭ كەيبىرەۋى سارقىلىپ قالادى. سوندىقتان, مالىنا سۋ ىزدەگەن قازاق جاز شىعا تاۋ ساياسىنداعى سالقىن جايلاۋعا كوشەدى. وندا ءبىر بۇلاقتىڭ باسىندا بىرنەشە ءۇي وتىرادى. جان-جاقپەن حابار الىسۋ ءۇشىن باستى كولىگى رەتىندە جىلقىنى تاڭداعان. كەلگەن قوناقتى اقپارات كوزىنە بالاپ, اسا قۇرمەتتەگەن. جالپى سۋدىڭ تاپشىلىعىنان ءبىزدىڭ جەر اتاۋلارىمىزدىڭ ءوزى جاقسى حابار بەرەدى. كەڭ-بايتاق دالامىزدىڭ ۇشتەن ەكىسىن الىپ جاتقان شەتسىز-شەكسىز ۇلكەن كەڭىستىك سارىارقا دەپ اتالادى. مالعا جايلى قۇت مەكەننىڭ ءوزىن اتا-بابالارىمىز بەتپاقدالا دەپ اتاسا, ونىڭ ۇلكەن ءبىر بولىگىن مويىنقۇم دەپ بەلگىلەگەن. ازىرگە كليماتتىڭ جاھاندىق جىلىنۋى ءبىزدىڭ وڭ جامباسىمىزعا ءدوپ كەلىپ تۇر. كۇننىڭ قىزۋىمەن مۇحيتتار, تەڭىزدەر بەتىنەن كوتەرىلگەن ىلعالدى قۇتىرىنعان بوران مەن جەل بىزگە قار, جاۋىن-شاشىن كۇيىندە جەتكىزۋدە. اسان قايعى بابامىز «ەرەيمەننىڭ جەرى ەمەس, جەلى قۇت ەكەن» دەپ تەگىن ايتپاعان. ءبىزدىڭ بايتاق دالامىز ءۇشىن جەل پايداسى ۇلكەن. جازىق دالالاردا ورنالاسقان قالالاردىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن ساۋىقتىرۋعا جەل ولشەۋسىز قىزمەت ەتۋدە. سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ ماسەلەسىندە قازاقستان قيمىلسىز ەمەس. حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتۋعا ەرتە باستان كىرىستى. جەر استى سۋلارىنا جۇيەلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلۋدە. اۋىل شارۋاشىلىعىنا ىلعال ۇنەمدەگىش تەحنولوگيالار ەنگىزىلۋدە. بىراق سۋ قويمالارىن رەتتەۋ ماسەلەسىنە اسىعار ەمەسپىز. قازاقستان ءۇشىن «احيللەستىڭ وكشەسى» سۋ قويمالارىنىڭ پروبلەماسىنان باستالۋى مۇمكىن. وسىنى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ قاپەرىنە سالامىز.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
