ارينە, بۇگىنگى كۇندە اتالعان مەموراندۋمدى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى تۋىنداعان سۇراق كوپ. مىسالى, اۋىر بروندى تەحنيكا مەن زىمىراندىق-ارتيللەريالىق قۇرىلىمدار جانجالداسۋشى تاراپتاردا ساقتاۋلى تۇرعاندا سوعىس قيمىلدارىن توقتاتۋدىڭ قانداي مۇمكىندىكتەرى تۋرالى ايتۋعا بولادى؟ سيريالىق كوتەرىلىسشىلەردى تەررورلىق توپتاردان قالاي اجىراتۋعا بولادى؟ جانە وتكىزۋ بەكەتتەرى مەن باقىلاۋ نۇكتەلەرىنىڭ قانداي تەتىكتەرى بولۋى مۇمكىن؟
دەگەنمەن, «استانا پروتسەسىنەن» جەدەل ناتيجە كۇتۋ, ارينە, قيىننىڭ قيىنى. ويتكەنى, سيرياداعى قارۋلى قاقتىعىس ءوزىنىڭ شىرقاۋ شەگىنە جەتتى. وسى ۋاقىت ىشىندە ەل سودىرلاردىڭ, كوتەرىلىسشىلەردىڭ جانە ۇكىمەت اسكەرلەرىنىڭ اراسىندا بولىنىسكە ءتۇستى. مەملەكەت تولىقتاي قۇلدىراۋعا ۇشىرادى. مۇنىڭ بارلىعى التى جىل بويى ادام ايتقىسىز ناشار جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتقان سيريا حالقىنان كۇندەلىكتى تۇرمىس-تىرشىلىگىنەن كورىنىس تابۋدا. حالىق اتالعان سوعىستىڭ جاپپاي قۇربانىنا اينالدى. مۇنداي جاعدايدا كەلىسسوز ۇدەرىستەرى قيىن جۇرەدى جانە وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بولادى.
بارشا جۇرتقا ءمالىم بولعانداي, بۇۇ-نىڭ باسقارۋىمەن وتكىزىلگەن جەنەۆا كەلىسسوزدەرى قاجەتتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزە المادى. بايقاپ وتىرعانىمىزداي, جەنەۆا پلاتفورماسىنىڭ شەڭبەرىندە قاراستىرىلعان ءتۇيىندى ماسەلەلەر «استانا پروتسەسىنەن» كوپ بولماسا, از ەمەس. قازىرگى كەز كەلىسسوزگە قاتىسۋشى بارلىق تاراپقا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى, سەبەبى, ولاردىڭ ءاربىر قابىلداعان شەشىمى «كەتكەن قاتەنىڭ قۇنىن» كوپ ەسە وسىرەتىنىن بارلىعى تۇسىنەدى. ۋاقىتىندا قابىلدانباعان نەمەسە كەز كەلگەن بۇرىس شەشىم قاقتىعىستىڭ ءارى قاراي جالعاسۋىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن. سوندىقتان, قاقتىعىستىڭ قازىرگى كەزەڭىندە ونى شەشۋ ەمەس, ونى رەتتەۋ تۋرالى ايتۋعا بولادى. باسقاشا تۇجىرىمداعاندا, بۇگىنگى كۇندە ەڭ ماڭىزدىسى – قانتوگىستى توقتاتۋ. بۇل – سوعىستان زارداپ شەككەن حالىقتىڭ پايداسىن ويلاپ, ولاردىڭ مۇددەلەرىن قايتا باعالاۋ ءۇشىن ءوزارا كەلىسىمدى ىزدەۋدەگى ءبىرىنشى شارت.
كەز كەلگەن مەملەكەت تۇراقتىلىعىنىڭ نەگىزى ونىڭ ينستيتۋتتارىنىڭ لەگيتيمدىلىگى, ياعني زاڭدىلىعى بولۋى ەكەندىگىن مويىنداۋىمىز كەرەك. حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمى تومەن بولسا, قاقتىعىستى شەشۋدىڭ مۇمكىندىگى دە تومەندەيدى. سوندىقتان, ءبىرىنشى كەزەكتە سيرياعا ىشكى ماسەلەلەردى شەشىپ العان ءجون. بۇل ورايدا, ۇكىمەت پەن وپپوزيتسيا باستى ءرول اتقارادى. سيريادا تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كۇرد ماسەلەسىن دە شەشكەن دۇرىس. بۇعان قوسا, سيريا ءۇشىن ەڭ باستىسى – ەلدى «يسلام مەملەكەتى» دەلىنەتىن مەن «دجەبحات ان-نۋرسى» (قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تىيىم سالىنعان لاڭكەستىك ۇيىمدار) سودىرلارىنان تازارتۋ كەرەك. بۇل ماسەلە ۇكىمەت پەن وپپوزيتسيانى بىرىكتىرەدى.
سونىمەن قاتار, كەپىل ەلدەر – رەسەي, يران جانە تۇركيانىڭ ءوز مىندەتتەرىن ورىنداعاندارى دا ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. باسقا جاعىنان الساق, ەگەر استاناداعى كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەلەرى باسقا مەملەكەتتەر, ايتالىق, اقش پەن ساۋد ارابياسى تاراپىنان قولداۋ تاپپاسا, وندا سيريا داعدارىسى ۇزاق جىلدارعا سوزىلادى. بۇل ارادا سيريامەن ورتاق شەكاراسى بار مەملەكەتتەردى دە ەستەن شىعارماۋ كەرەك.
اتالعان قيىندىقتارعا قاراماستان, «استانا پروتسەستەرى» عالامدىق ماسەلەلەردى شەشۋدە جاڭا كونسترۋكتيۆتى نۇسقالارى بار الاڭ رەتىندە ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر. بۇل ارادا مۇنى قازاقستاندىق ديپلوماتيانىڭ ۇلكەن جەتىستىگى دەگەن پىكىرمەن دە كەلىسۋگە بولادى. كەلىسسوزدىڭ ءتورتىنشى كەزەڭگە جەتۋىنىڭ ءوزى سوعىستان شىعۋدىڭ كىشكەنە بولسا دا مۇمكىندىكتەرى بار ەكەندىگىن دالەلدەيدى. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسى كەز كەلگەن جاعدايدا الەمدەگى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە ءار كەزدە دايىن ەكەندىگىن كورسەتىپ كەلەدى.
گۇلنار ناسيموۆا,
ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور
