كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر

مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارىنىڭ ەل ەرتەڭىنە قىزمەتىن قامتاماسىز ەتەدى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ, سوت جۇيەسىنىڭ, قازاقستان زاڭگەرلەرى وداعىنىڭ وكىلدەرىنەن جانە بەلگىلى زاڭگەر-عالىمداردان تۇراتىن جۇمىس توبى مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇسكەن ۇسىنىستاردى قاراستىردى. ءبىز وسى ورايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستي­تۋتسيا­لىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى يگور روگوۆقا جولىعىپ, اتال­عان جۇمىس توبىنىڭ ۇسىنىستاردى تالداۋى مەن باس­قا دا ماسەلەلەر توڭىرەگىندە ايتىپ بەرۋىن سۇراعان ەدىك. – يگور يۆانوۆيچ, مەم­لە­كەت­تىك جانە قو­عامدىق قۇرى­لىم­دار, عىلىمي-زەرتتەۋ مەكە­مە­لەرى مەن عالىمدار جۇ­مىس تو­بىنىڭ اتىنا اتال­عان ماسە­لەلەر بويىنشا ۇلكەن قى­­زى­عۋ­شىلىق تۋدىراتىن ون­داعان ۇسىنىس جىبەردى. اڭگى­مە­مىزدى وسىدان باستاساق. – ءيا, جۇمىس توبىنا كوپتەگەن ۇسىنىستار ءتۇستى. ولاردى قورىتۋ ناتيجەسى بويىنشا جۇمىس توبى كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جونىندەگى ناقتى ۇسىنىستاردى ازىرلەپ, رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ قاراۋىنا ەنگىزدى. ولاردى دايىنداۋ كەزىندە ەلباسىنىڭ, ياعني قا­بىلداناتىن شارالار وسى جىلدار ىشىندە ءوزىنىڭ ءتيىم­دىلىگىن دالەلدەگەن پرەزي­دەنتتىك باسقارۋ نىسانى شەڭ­بەرىندە جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس دەگەن تاپسىرماسى ەسكەرىلدى. ۇسىنىلىپ وتىرعان جاڭا­­لىق­تاردىڭ ايرىقشا ماڭىز­دىلىعىن ەسكەرە كەلە, ۇستىمىزدەگى جىلعى 25 قاڭ­تاردا رەسپۋبليكا پرەزي­دەنتى ۇلتقا ۇندەۋ تاستاپ, ءوز ەلىنىڭ تاعدىرىنا بەيجاي قارامايتىن ءاربىر قازاق­ستان­دىقتىڭ وسى ۇسىنىستار بويىنشا ءوز ويىن ورتاعا سالۋىنا جانە الدا تۇرعان مىندەتتەردى شەشۋدىڭ وزىندىك جولىن ۇسى­نۋىنا مۇمكىندىك جاساي وتىرىپ, بۇل ۇسىنىستاردى بۇكىل حالىقتىڭ تالقىلاۋىنا شىعاردى. – ال ەندى بۇقارالىق اق­پارات قۇرالدارىندا جاريا­­لانعان زاڭ جوباسىندا ۇسى­نىلىپ وتىرعان كونستيتۋ­تسيا­لىق وزگەرىستەردىڭ ءمان-ماعى­ناسى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز. – بۇل تۋرالى الدىمەن جەكە مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋ تەتىك­تەرىن كۇشەيتۋ تۋرالى ايتقان ءجون. قازىرگى ۋاقىتتا كونستي­تۋتسيانىڭ 26-بابى قازاقستان رەس­پۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ جەكەمەنشىك قۇقىعىنا كەپىل­دىك بەرەدى. نەگىزگى زاڭنىڭ 12-بابىنىڭ 4-تارماعىنا ساي كونستيتۋتسيادا, زاڭداردا جانە حالىقارالىق شارتتاردا ءوز­گەشە كوزدەلمەسە, شەت­ەلدىكتەر مەن ازامات­تى­عى جوق ادامدار رەسپۋب­ليكادا ازاماتتار ءۇشىن بەلگى­لەنگەن قۇقىقتار مەن بوستان­دىق­تاردى پايدالانادى, سونداي-اق, مىندەتتەر اتقارادى. ازاماتتىق كودەكستىڭ (جال­­پى ءبولىم) ەكىنشى تاراۋى قا­­زاقستان رەسپۋبليكاسى ازا­مات­تارىنىڭ, وزگە مەملەكەت­­تەر ازاماتتارىنىڭ, سونداي-اق ازاماتتىعى جوق ادام­داردىڭ مەنشىك قۇقىعىنا كەپىلدىك بەرەدى. شەتەلدىك­تەر مەن ازامات­تىعى جوق ادام­دار­دىڭ مەنشىك قۇقىعىنا كەپىل­دىكتەردى, ولار­دىڭ تەڭدىگىن, ادىلەتتىلىكتى قام­تاماسىز ەتۋ جانە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ ماقساتىندا بۇل كورسەتىلگەن كونستيتۋتسيالىق نورماداعى «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ ازاماتتارى» دەگەن سوزدەردى «اركىم» دەگەن سوزبەن اۋىستىرۋ ۇسىنىلادى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ 2003 جىلعى 1 جەلتوقسانداعى №12 نورماتيۆتىك قاۋلى­سىندا, كونستيتۋتسيا «قازاق­ستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ازاما­تى», «ءاربiر», «ءبارi», «شەتەل­دiكتەر» جانە «ازا­ماتتىعى جوق ادامدار» دەگەن ۇعىم­داردى پايدالانا وتىرىپ, ادامنىڭ قۇقىقتىق مارتە­بەسiن سارالايدى. بۇل ورايدا, كونستيتۋتسيانىڭ ءماتiنiن­دە «ءاربiرi» جانە «ءبارi» تۋرالى ايتىلعان كەزدە, رەسپۋبليكا ازاماتى دا, رەسپۋبليكا ازامات­تىعىنا يە ەمەس ادامدار دا نازاردا ۇستالادى دەپ تۇسiنگەن ءجون, دەپ تۇسىندىرمە بەرىلدى. جۇمىس توبى مەنشىك قۇقى­عىنا قول سۇعىلمايدى دەگەن كونس­تيتۋتسيالىق قاعيداتتى بەكى­تۋدى ۇسىندى. ودان تىس, ەگەر كونستيتۋتسيادا وزگەشە كوزدەل­مەسە, زاڭدى جولمەن الىنعان م ۇلىككە مەنشىك قۇقىعىن شەكتەيتىن نەمەسە ودان ايىراتىن زاڭداردى جانە وزگە دە قۇقىقتىق اكتى­لەردى قابىلداۋعا جول بەرىل­مەيدى دەگەن نورما ۇسىنىل­دى. بۇل رەتتە, وسى باپتىڭ 3-تارماعىنىڭ, ەرەكشە جاع­دايلاردا مەملەكەت مۇق­تاجى ءۇشىن م ۇلىكتەن كۇش­تەپ ايىرۋ ونىڭ قۇنى تەڭ با­عامەن وتەلگەن كەزدە جۇرگى­زىلۋى مۇمكىن, دەگەن نور­ماسىنىڭ ەرەجەلەرى ساقتا­لىپ قالادى. بۇل ماسەلە بويىن­شا كونستيتۋتسيالىق كەڭەس ءوز ۇستانىمىن بىرنەشە رەت ايت­قان بولاتىن. بۇل كونستي­تۋ­تسيالىق نور­ماعا ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىن­دىرمە بەرىلدى. مەنشىك قۇقىعىنا قول سۇعىل­ماي­تىندىعى تۋرا­لى اتالعان نور­مانى كونس­تيتۋ­تسياعا ەنگىزۋ ارقىلى, نارىق­تىق ەكونومي­كانىڭ, كاسىپ­كەرلىك بەلسەندىلىكتىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن جەكەمەن­شىك قۇقىعىنا كەپىل­دىكتەر ايتار­لىقتاي نىعايا تۇسەدى جانە بۇل قۇقىق بەلگى­لى دارەجەدە ادام­نىڭ وزگە قۇ­قىقتارى ماز­مۇنىن ايقىن­دايدى دەپ ايتۋعا بولادى.         – ال جالپى پارلا­مەنت­تىڭ جانە, اسىرەسە, پارلامەنت ءما­جى­لىسىنىڭ ءرولىن ارتتىرۋ ماسەلەسى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟ – مۇندا پارلامەنت ءما­جى­لى­سىنىڭ ۇكىمەتتى قۇرۋ كەزىن­دەگى ءرولىن كەڭەيتۋ, سونداي-اق, پار­لامەنت پەن ونىڭ پالاتالارىنىڭ ۇكىمەتتىڭ جانە ۇكىمەت مۇشە­لەرىنىڭ قىزمەتىن باقىلاۋ وكىلەت­تىگىن كۇشەيتۋ ارقىلى ىسكە اسىرۋ ۇسىنىلادى. ءوزىڭىز جاقسى بىلەسىز, مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە, ءبىز بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارى ءتيىمدى جانە جاۋاپتىلىقپەن جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن, ولاردىڭ اراسىندا ءتيىستى تەڭگەرمەلىك جاساۋ ءۇشىن بۇل قادامعا بارامىز, دەپ اتاپ ءوتتى. پرەمەر-ءمينيستردى تاعاي­ىن­داۋدىڭ قولدانىستاعى ءتارتى­بىن ساقتاپ قالۋ ۇسىنىلادى. كونستيتۋتسيانىڭ 44-بابىنىڭ 3) تارماقشاسىنا ساي رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى پارلامەنت ءماجى­لىسىندە وكىلدىگى بار ساياسي پار­تيالار فراكتسيالارىمەن كون­سۋلتاتسيالاردان كەيىن كەلىسىم بەرۋ ءۇشىن ءماجىلىستىڭ قاراۋىنا رەسپۋبليكا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ كانديداتۋراسىن ەنگىزەدى; پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ كەلىسىمىمەن رەسپۋبليكانىڭ پرەمەر-ءمينيسترىن قىزمەتكە تاعايىندايدى. ارينە, بۇل ءتارتىپتى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ, اتاپ ايتقاندا, مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ پرەمەر-ءمينيستردى پارلامەنت ءماجى­لىسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا  تاعايىنداۋى تۋرالى ۇسىنىستار دا قارالدى. الايدا, تالداۋ كور­سەتكەندەي, ەلدەردىڭ كوپشىلىگىندە, ءتىپتى پارلامەنتتىك رەسپۋب­ليكالاردىڭ وزىندە, پرەمەر-ءمينيستردى ۇسىنۋعا باستاما جاساۋ جانە ونى تاعايىنداۋ ەل پرە­زيدەنتىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتادى. بۇل رەتتە, مەملەكەت باسشىلارى, ارينە, پارلامەنتتىڭ پارتيالىق قۇرامىن ەسكەرەدى. ايتپەسە, ولاردىڭ كانديداتۋرالارىن دەپۋتاتتار كەرى قايتارۋى مۇمكىن. ۇكىمەتتىڭ قۇرامىن جانە ونىڭ قۇرىلىمىن جاساقتاعان كەزدە مىناداي ءتارتىپ ورناتا وتىرىپ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ ۇسىنىلادى: پارلامەنت ماجىلىسىمەن كونسۋلتاتسيالاردان كەيىن پرەمەر-مينيستر ۇكىمەتتىڭ قۇرامى جانە ونىڭ مۇشەلەرىنىڭ كانديداتۋرالارى تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنا ۇسىنىس ەنگىزەدى. ۇكىمەت مۇشەلەرىن قىزمەتىنەن وسى تارتىپپەن دە, ياعني پرەمەر-ءمينيستردىڭ ماجىلىسپەن كونسۋلتاتسيالارىنا نەگىزدەلگەن ۇسىنىسى بويىنشا بوساتۋ ۇسىنىلادى. پرەزيدەنت وزدىگىنشە قىزمەتكە تاعايىندايتىن جانە قىزمەتىنەن بوساتاتىن سىرتقى ىستەر جانە قورعانىس مينيسترلەرىنە بۇل ءتارتىپ قولدانىلمايدى. مۇنداي كونسۋلتاتسيالار وتكىزۋ ءراسىمىن كونستيتۋتسيالىق زاڭداردا (پارلامەنت جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى, ۇكىمەت تۋرالى جانە ت.ب.) ايقىنداۋ قاجەت شىعار. ۇكىمەتتىڭ, قازىرگى كەزدەگىدەي, جاڭادان سايلانعان رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ الدىندا ەمەس, جاڭادان سايلانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ الدىندا ءوز وكىلەتتىگىن دوعارۋىن بەلگىلەيتىن نورما جاڭالىق بولىپ تابىلادى. ۇكىمەت ماجىلىستە وكىلدىگى بار سايا­سي كۇشتەرمەن بىرلەسە وتىرىپ قۇرىلاتىن جاعدايدا بۇل ابدەن قيسىندى. الايدا, بۇل مەملەكەت باسشىسى ەندى شەتتە قالادى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ۇكىمەتتىڭ وكىلەتتىگىن توقتاتۋ تۋرالى ءوز باستاماسى بويىنشا شەشىم قابىلداۋ قۇقىعى مەملەكەت باسشىسىندا ساقتالىپ قالادى (كونستيتۋتسيانىڭ 70-بابىنىڭ 7-تارماعى). ۇكىمەتتىڭ پارلامەنتكە جانە ونىڭ پالاتالارىنا ەسەپ بەرۋى جانە باقىلاۋىندا بولۋى تەتىكتەرىن كۇشەيتۋ مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارىنىڭ جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قىزمەت ەتەدى. وسى ماقساتتا, ۇكىمەت ءوزىنىڭ قىزمەتىندە پرەزيدەنتتىڭ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جانە تۇتاس العاندا پارلامەنتتىڭ الدىندا جاۋاپتى دەپ بەلگىلەۋ ۇسىنىلدى. پرەمەر-مينيستر ۇكىمەت قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى جونىندە جانە ونىڭ اسا ماڭىزدى شەشىمدەرى جونىندە پرەزيدەنتكە عانا ەمەس, پارلامەنت ماجىلىسىنە دە بايان­داپ وتىرادى. پارلامەنت پالاتالارىنا ۇكىمەت مۇشەسىنىڭ ەسەبىن تىڭداۋ ناتيجەسى بويىنشا دەپۋتاتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ ۇشتەن ەكىسىنىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن زاڭداردى ورىنداماعان جاعدايدا ءمينيستردى قىزمەتىنەن بوساتۋ تۋرالى رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنە ءوتىنىش قابىلداۋ قۇقىعى بەرىلەدى. بۇل جاعدايدا مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت مۇشەسىن قىزمەتىنەن بوساتادى. – ال پرەزيدەنتتىڭ كەيبىر وكىلەتتىكتەرىن ۇكىمەت پەن پارلامەنت اراسىندا قايتا ءبولۋ تۋرالى ماسەلە قالاي بولماق؟ – ۇكىمەتكە مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ مىناداي وكىلەتتىكتەرىن بەرۋ ۇسىنىلادى: مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى, مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن ۇستالاتىن بارلىق ورگانداردىڭ قىزمەت­كەرلەرىنە ارنالعان قارجىلان­دىرۋ مەن ەڭبەكاقى تولەۋدىڭ ءبىرىڭ­عاي جۇيەسىن بەكىتۋ, بۇلاردى ۇكىمەت مەملەكەت باسشىسى­مەن كەلىسە وتىرىپ ىسكە اسىرادى; ۇكىمەتتىڭ قۇرامىنا كىرمەي­تىن ورتالىق اتقارۋشى ورگان­داردى قۇرۋ, تاراتۋ جانە قايتا قۇرۋ, ولاردىڭ باسشىلارىن قىز­مەتكە تاعايىنداۋ جانە قىزمە­تىنەن بوساتۋ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەت جانە پرەمەر-مينيستر اكتىلەرىنىڭ قولدانىلۋىن توقتاتا تۇرۋ قۇقىعىن جويۋ ۇسىنىلادى. سونىمەن بىرگە, رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنە, ادامنىڭ جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى, مەملەكەتتىڭ ەگەمەندىگى مەن تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كۇشىنە ەنگەن زاڭدى نەمەسە وزگە دە ءبىر قۇقىقتىق اكتىنى, سونىڭ ىشىندە ۇكىمەتتىك اكتىنى, كونستيتۋتسياعا سايكەستىگى تۇرعىسىندا قاراۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە ءوتىنىش جولداۋ قۇقىعىن بەرۋ ۇسىنىلادى. جوبادا رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ مىناداي زاڭ شىعارۋشىلىق وكىلەتتىكتەرىن الىپ تاستاۋ دا كوزدەلەدى: زاڭ جوباسىن پارلامەنت ماجىلىسىنە ەنگىزۋ تۋرالى ۇكىمەتكە تاپسىرما بەرۋ (بۇل رەتتە پرەزيدەنتتىڭ زاڭ شىعارۋ باستاماسى قۇقىعى ساقتالادى); زاڭدار نەمەسە زاڭ كۇشى بار جارلىقتار شىعارۋ; پارلامەنت وزىنە بەرگەن جاعدايدا, زاڭ شىعارۋشىلىق وكىلەتتىكتەرىن ىسكە اسىرۋ. سونىمەن بىرگە, پرەزيدەنتتىڭ زاڭ جوبالارى قارالۋىنىڭ باسىمدىقتارىن ايقىنداۋ قۇقىعى ساقتالادى, ياعني ولار پارلامەنتتىڭ اعىمداعى سەسسياسى ىشىندە ءبىرىنشى كەزەكتەگى تارتىپپەن قابىلدانۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايرىقشا ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا ۇكىمەتتىڭ وتىرىستارىنا توراعالىق ەتۋ قۇقىعى ساقتالادى, بىراق «قاجەت بولعان جاعدايدا» دەگەن سىلتەمەمەن نەگىزدەلەدى. وسىلايشا پرەزيدەنت ءۇشىن جاڭا جاعدايدا ستراتەگيالىق فۋنكتسيالار, بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى قاتىناستارداعى جوعارى تورەشى ءرولى, سىرتقى ساياسات, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك, ەلىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەتى باسىمدىققا اينالادى. – سوت جۇيەسى مەن پروكۋ­را­تۋرانىڭ كونستيتۋتسيالىق نەگىزدەرىن ناقتىلاۋعا اسا ءمان بەرىلىپ وتىر عوي. –  كونستيتۋتسيانىڭ 79-با­بىنىڭ 3-تارماعىندا رەسپۋب­ليكا سوتتارىنىڭ سۋديالارىنا قويىلاتىن تالاپتار كونس­تيتۋتسيالىق زاڭدا ايقىندالادى دەپ بەلگىلەۋ ۇسىنىلادى. سۋ­ديالارعا قويىلاتىن تالاپ­تاردىڭ كونستيتۋتسيا ماتىنىندە ەگجەي-تەگجەيلى جازىلۋى زامان شىندىعىنا جانە پراكتيكا قاجەتتىلىگىنە سايكەس كەلمەيدى. سوندىقتان بۇل ماسەلەلەرگە يكەمدىرەك قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن نورما قاجەت. نەگىزگى زاڭنىڭ 81-بابىنىڭ جاڭا رەداكتسياسىندا جوعارعى سوتتىڭ مىناداي فۋنكتسياسىن ناقتىلاۋ كوزدەلەدى – جەرگىلىكتى جانە وزگە دە سوتتاردىڭ قىزمەتىن قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرادى دەگەن ەرەجەنىڭ ورنىنا, جوعارعى سوت زاڭدا كوزدەلگەن جاعدايلاردا ءوزىنىڭ سوتتىلىعىنا جاتقىزىلعان سوت ىستەرىن قارايدى دەپ ايقىنداۋ ۇسىنىلادى. كونستيتۋتسيانىڭ 83-بابىنىڭ ۇسىنىلىپ وتىرعان رەداكتسياسىندا, پروكۋراتۋرا زاڭدا بەلگىلەنگەن شەكتەردە جانە نىسانداردا زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن جوعارى قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرادى دەپ بەكىتىلەدى, سونداي-اق, ول مەملەكەت اتىنان قىلمىستىق قۋدالاۋدى جۇزەگە اسىرادى دەپ تىكەلەي كورسەتىلەدى. سول ارقىلى, شەكتەرى زاڭمەن ايقىندالاتىن پروكۋرورلىق قاداعالاۋدىڭ سۇلباسى ناقتىراق كورسەتىلەدى. بۇل كونستيتۋتسياعا قايتا-قايتا تۇزەتۋ ەنگىزە بەرمەي, پروكۋراتۋرا وكىلەتتىگىنىڭ كولەمىن رەتتەپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. – جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ءتارتىبى قالاي بولماق؟ – كونستيتۋتسيانىڭ 86-بابىندا جاڭا تالاپ ەنگىزۋ ۇسىنىلادى, وعان ساي رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى پرەمەر-مينيسترمەن جانە پارلامەنت پالاتالارىنىڭ توراعالارىمەن كونسۋلتاتسيالاردان كەيىن ءماسليحاتتىڭ وكىلەتتىگىن مەرزىمىنەن بۇرىن توقتاتادى. بۇل – وسىنداي شەشىم قابىلداۋ كەزىندە ونىڭ زاڭدىلىعىن جانە نەگىزدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان القالىقتىڭ ەلەمەنتتەرى پايدا بولادى دەگەن ءسوز. وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جانە استانانىڭ اكىمدەرىن تاعايىنداۋدىڭ قولدانىستاعى ءتارتىبىن ساقتاپ قالۋ ۇسىنىلدى. الايدا, وزگە ءبىر اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتىڭ اكىمدەرىن تاعايىنداۋدىڭ نەمەسە سايلاۋدىڭ ءتارتىبىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ اكتىسىمەن ەمەس, زاڭمەن ايقىنداۋ ۇسىنىلادى, بۇل بەلگىلى ءبىر دارەجەدە وسى فۋنكتسيانىڭ پارلامەنتكە بەرىلۋىن كوزدەيدى. – كونستيتۋتسيالىق قۇ­رى­لىس نەگىزدەرىن قورعاۋ تەتىك­تەرىن كۇشەيتۋ بويىنشا نە ايتاسىز؟   – قازىرگى زامانعى قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, كونستيتۋتسيانىڭ 91-بابىنىڭ 2-تارماعىندا بەلگىلەنگەن, ەشبىر جاعدايدا دا, ءتىپتى, نەگىزگى زاڭنىڭ ءوزىن قايتا قاراۋ ارقىلى دا وزگەر­تىلمەيتىن كونستيتۋتسيالىق قۇندى­لىقتاردىڭ تىزبەسىن تولىقتىرۋ ۇسىنىلادى. ول قۇندى­لىق­تاردىڭ قاتارىنا رەسپۋب­ليكانىڭ بىرتۇتاستىعىن, اۋماقتىق تۇتاستىعىن, باسقارۋ نىسانىن قوسا وتىرىپ, مەملەكەت تاۋەلسىزدىگىن دە جاتقىزۋ ۇسىنىلادى. مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلعى 15 جەلتوقساندا سالتاناتتى جينالىستا سويلەپ تۇرىپ, مەملەكەتتىڭ ساياسي بىرتەكتىلىگىن ساقتاۋ, قالىپتاسقان جاڭا قازاقستاندىق مەملەكەتتىلىكتىڭ ىرگەسىن شايۋ ارەكەتتەرىنىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى قاشاندا وزەكتى بولا بەرمەك, دەپ اتاپ ءوتتى. بۇل كونستيتۋتسيالىق ەرەجەلەردىڭ مىزعىماستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اتالعان باپتىڭ 3-تارماعىندا رەس­پۋبليكا كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ, ولاردىڭ اتالعان تالاپتارعا سايكەس كەلەتىندىگى تۋرالى كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قورىتىندىسى بولعاندا, رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمگە نەمەسە رەسپۋبليكا پارلامەنتىنىڭ قاراۋىنا شىعارىلادى. وسى كورسەتىلگەن كونستيتۋتسيالىق قاعيداتتاردىڭ قۇقىق شىعارماشىلىعى جانە قۇقىق قولدانىلۋى پروتسەسىندە ساقتالۋىن باقىلاپ وتىراتىن قۇرىلىمدار (پروكۋراتۋرا, ادىلەت ورگاندارى جانە ت.ب.) بىزدە زاڭنامالىق جانە زاڭعا تاۋەلدى دەڭگەيلەردە بار بولعانىمەن, كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە مۇنداي تەتىكتىڭ جوقتىعىن ايتقان ءجون. ەندى ونى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە جۇكتەۋ كوزدەلەدى, ءسويتىپ, ول ەلىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭىنا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر رەسپۋبليكانىڭ بىرتۇتاستىعى, اۋماقتىق تۇتاستىعى, ونىڭ باسقارۋ نىسانى جانە مەملەكەتتىڭ تاۋەلسىزدىگى سەكىلدى قۇندىلىقتارعا نۇقسان كەلتىرمەي مە دەگەن ماسەلە بويىنشا قورىتىندى بەرەتىن بولادى. مۇنداي تاجىريبە شەت ەلدەردىڭ كوپشىلىگىندە بار. پرەزيدەنت جۇمىس توبىنا جالپى حالىقتىڭ تالقىلاۋى كەزىندە ايتىلعان ۇسىنىستاردى ۇنەمى باقىلاپ, ولاردىڭ سارالانىپ تۇرۋىن, ناتيجەسى بو­يىنشا زاڭ جوباسى پىسىقتالۋىن جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاراۋىنا ەنگىزىلۋىن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان»