حالىق مۇددەسىن كوزدەگەن تاريحي قادام

ەلباسىنىڭ مەملەكەتتىك بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى وكىلەتتىلىكتەردى قايتا ءبولۋ بويىنشا جاساعان ۇندەۋىنە وراي, كەشە ەلوردادا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن «قازاقستان-2050» دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. ەلباسى جاريالاعان ۇندەۋدى ەلى­مىزدەگى بارشا قوعامدىق ۇيىمدار, ساياسي پارتيالار, مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمدار, ازاماتتىق قوعام مۇشەلەرى ۇلكەن تاريحي وقيعا رەتىندە قابىلداپ, ءوز كوزقاراستارىن ءبىلدىرىپ جاتقانى بەلگىلى. دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ وتىرىسىنا ەلىمىزدەگى جەتەكشى ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ باسشىلارى قاتىستى. كەزدەسۋدى جۇرگىزگەن «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاريالاعان ساياسي جۇيەنىڭ مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋعا, بيلىك تارماقتارى قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا با­عىت­تالعانىن اتاپ ءوتتى. «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى: – جالپىۇلتتىق كواليتسيا اسا ءىرى سايا­سي وقيعاعا وراي باس قوسىپ, ءوز پىكىرىن بىلدىرەتىن ءداستۇر بويىنشا بۇگىن دە جينالىپ وتىر. ەلباسى ۇسىنعان جا­ڭا باعىت مەملەكەتىمىزدى ودان ءارى نى­عاي­تۋعا جانە بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارىن ودان ءارى كۇشەيتۋگە ارنالعان. كۇشتى پرەزيدەنتتىك بيلىكتى ساقتاي وتىرىپ جۇرگىزىلەتىن مۇنداي رەفورما ەلىمىزدەگى ساياسي تۇراقتىلىق پەن ودان ءارى ءوسىپ-وركەندەۋىمىزدىڭ بەرىك كەپىلى بولادى دەپ نىق سەنەمىن, – دەدى. م.قۇل-مۇحاممەد ەلىمىزدەگى ساياسي رەفورمالار ەلباسىنىڭ كورەگەندىگىنىڭ ارقاسىندا وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن باستالعانىنا دا توقتالدى. – ماسەلەن, مەملەكەت باسشىسى 2005 جىلى حالىققا «قازاقستان ەكو­نوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە ساياسي جەدەل جاڭارۋ جولىندا» اتتى جولداۋىن ارنادى. اتىنىڭ ءوزى ايتىپ تۇرعانداي, ەلىمىزدەگى الدىمەن ەكونوميكالىق, كەيىن الەۋمەتتىك جاڭعىرۋ جۇمىستارى وسىدان 12 جىل بۇرىن باستالدى. ەندى كەزەك ناقتى ساياسي رەفورمالارعا دا كەلدى, – دەدى سپيكەر. «اق جول» پارتياسىنىڭ توراعاسى ازات پەرۋاشەۆتىڭ ايتۋىنشا, پارتيا تورالقاسىنىڭ ارنايى وتىرىسى ءوتىپ, ەلباسى ۇندەۋىندە ايتىلعان باعىتتار بويىنشا ورتالىق ورگانى مەن فيليالدارىندا تالقىلاۋلار وتكىزۋ ءجون دەپ شەشىلىپتى. – دەموكراتيالاندىرۋدى جال­عاس­تىرۋ, پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگىن كەڭەيتۋ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ حالىق پەن قوعام الدىنداعى ەسەپتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ – ءبىزدىڭ پارتيانىڭ جارعىسىندا كورىنىس تاپقان باستى قاعيداتتاردىڭ ءبىرى. سول سەبەپتى, ءبىز بۇل ۇندەۋدى ۇلكەن ۇمىتپەن جانە سەنىممەن قابىلدادىق. ەلباسى قوعام الدىنا ۋاقىت تالاپتارىنا ساي جاڭا مىندەتتەر قويىپ وتىر. ۇندەۋدە ايتىلعانداي, ءبىز ءۇشىن ساياسي پارتيالاردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ ماسەلەسى وتە ماڭىزدى. ەگەر ۇكىمەت قۇرىلىمى مەن قۇرامى سايلاۋ­دا جەڭگەن پارتيانىڭ ارتىقشىلىعى بويىنشا جاساقتالاتىن بولسا, بۇل – بارلىق پارتيالار ءۇشىن بيلىكتىڭ وكىلەتتى ورگاندارىندا عانا ەمەس, باسقا ورگاندارىندا دا بولۋعا دەگەن ۇلكەن مۇمكىندىك, – دەپ اتاپ ءوتتى ا.پەرۋاشەۆ. «اۋىل» پارتياسىنىڭ توراعاسى ءالي بەكتاەۆتىڭ پىكىرىنشە, ۇكىمەتكە قاتىستى اتقارۋشى ورگاندار ەلىمىزدى دامىتۋداعى, ەكونوميكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋداعى باستى جاۋاپتى ورگان بولۋى ءتيىس. پارلامەنتتىڭ دە جاۋاپكەرشىلىگى ارتۋعا ءتيىس. – مۇنىڭ بارلىعى حالىق مۇددەسى ءۇشىن, ەلىمىزدىڭ بولاشاق دامۋى ءۇشىن قولعا الىنىپ وتىر. ول بەس ينستيتۋتتىق رەفورماعا سايكەس كەلەدى. سول سەبەپتى, «اۋىل» پارتياسى باسقا ارىپتەستەرى سياقتى جەرگىلىكتى فيليالدارىندا, باستاۋىش پارتيا ۇيىمدارىندا ونى تەرەڭ تالقىلايتىن بولادى. حالىق تاراپىنان ايتىلعان ۇسىنىس-پىكىرلەر جيناقتالادى. ءبىز سوعان ۇيىتقى بولۋىمىز كەرەك, بارشاڭىزدى سوعان شاقىرامىن, – دەدى ءا.بەكتاەۆ. جالپى, وسى جيىنعا قاتىسقان «اق جول», «اۋىل» پارتيالارىنىڭ, قازاق­ستان كوممۋنيستىك حالىق پارتياسىنىڭ جەتەكشىلەرى ۇندەۋدە كوزدەلگەن سايا­سي رەفورمالاردىڭ  كوڭىلدەرىنەن شى­عا­تىنىن, ونى قولدايتىندارىن ايتتى. ولار, سونداي-اق,  پرەزيدەنتتىڭ كونس­تيتۋتسيالىق رەفورماسىن حالىق اراسىندا جان-جاقتى تۇسىندىرۋگە, تالقىلاۋعا دا­يىن ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. پارتيا جەتەكشىلەرىنىڭ ايتۋىنشا, پارلامەنت سايلاۋىندا ولاردى قولداعان داۋىس بەرۋشىلەر ەلباسى ۇندەۋىن تالقىلاۋعا اتسالىسىپ, وزدەرىنىڭ ءتۇرلى وتىنىشتەرىن جولداۋعا ءتيىس. پارتيالاردىڭ ارقاي­سىسى وزدەرىنە كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردىڭ بارلىعىن جۇيەلەپ, مەملەكەت باسشىسى جانىنداعى جۇمىس توبىنا ۇسى­ناتىن بولادى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەلەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ وزەكتى ءارى دەر ۋاقىتىندا جاريالانعان ۇندەۋىن قولدايدى. اسسامبلەيا اتىنان سايلانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى يۋري تيموششەنكو وسىلاي دەدى. – قازاقستاندىق ەتنوستارعا پار­لامەنت ماجىلىسىندە دەپۋتات رەتىندە وكىلەتتىلىكتەرىن ۇسىنۋعا كەپىلدى ءمۇم­كىندىك جاسالدى. بۇل ورايدا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگىن كۇشەيتۋ, ۇكىمەتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى باستاماسى قازاقستاندا تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىكتى قام­تا­ماسىز ەتۋگە قوسىمشا كۇش بەرەدى. ءوزىمنىڭ جانە قازاقستان حالقى اسسام­بلەياسىنا مۇشە ارىپتەستەرىمنىڭ اتىنان, ەلىمىزدەگى بارلىق ەتنومادەني ءبىر­لەس­تىكتەردىڭ اتىنان مەملەكەت باسشى­سىنىڭ ۇندەۋىندە ايتىلعان كونستي­تۋتسيالىق رەفومانى حالىق اراسىندا تۇسىندىرۋگە ءازىر ەكەنىمىزدى ايتقىم كەلەدى, – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى. القالى جيىنعا كواليتسيا قۇرا­مىن­داعى ساياسي پارتيالار جەتەكشىلەرىمەن قاتار, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا جالپىۇلتتىق قوزعالىستىڭ پرەزيدەنتى ورالباي ءابدى­كارىموۆ, قازاقستان ازاماتتىق اليان­سىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرلان ەرىمبەتوۆ, حالىق قاھارمانى, قارۋلى كۇشتەر ارداگەرلەرى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتور­اعاسى باقىتجان ەرتاەۆ, ۇلتتىق ينجەنەريا اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى باقىت­جان جۇماعۇلوۆ, ۇلتتىق اكادە­ميانىڭ پرەزيدەنتى مۇرات جۇرىنوۆ, «اتا­مەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ءتو­ر­اعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ قاتىس­تى. «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى م.قۇل-مۇحاممەد ايتىپ وتكەندەي, ەلباسى ۇندەۋىن ءبىر اي كولەمىندە تالقىلاۋ كوزدەلگەن. ءار­بىر قوعامدىق ۇيىم, ساياسي پارتيالار, ۇكى­مەتتىك ەمەس ۇيىمدار ءتۇرلى شارا­لار وتكى­زىپ, سوندا جيناقتالعان ۇسى­نىس­تار­دى ءتيىستى جۇمىس توبىنا تاپسىرا الادى. جيىن سوڭىندا كواليتسيا ەلباسى ۇسىنعان مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى جوسپارعا قولداۋ ءبىلدىرىپ, بارلىق قازاقستاندىقتاردى ونى تالقىلاۋعا شاقىردى. ول «قا­زاقستان-2050» دەموكراتيالىق كۇش­تەردىڭ جالپىۇلتتىق كواليتسياسىنىڭ ەل حالقىنا جاساعان قورىتىندى ءۇن­دەۋىندە كورىنىس تاپتى. ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان»