قيىندىقتار قۇرساۋى

ۇلىبريتانيالىقتار ەكىگە جارىلدى

YouGov كومپانياسى ۇلىبريتانيا­لىقتاردىڭ اراسىندا الەۋمەتتىك ساۋالداما جۇرگىزىپ, ولاردىڭ ەۋروپالىق وداق قۇرامىندا قالۋ جانە قالماۋى تۋرالى پىكىرلەرىن زەرتتەدى. زەرتتەۋ قورىتىندىسىن Reuters اگەنتتىگى 9 مامىر كۇنى جاريا ەتتى. بريتاندىقتاردىڭ 42 پايىزىنا جۋىعى بىرىككەن كورولدىكتىڭ ەۋرووداق قۇرامىندا قالۋىن جاقتاسا, تۇرعىن­داردىڭ 40 پايىزى بۇل وداقتان شىعۋىن قالايتىندىقتارىن ايتقان. وسى زەرتتەۋگە تاپسىرىس بەرگەن Times گازەتىنىڭ جازۋىنشا, تۇرعىنداردىڭ 13 پايىزى بۇل ماسەلە جونىندە داۋىس بەرۋدىڭ قالاي جۇرگىزىلەتىندىگىن ءبىل­مەيتىندىكتەرىن ايتسا, رەسپوندەنتتەردىڭ 6 پايىزى وزدە­رىنىڭ ءالى ءبىر قورىتىندىعا كەلە الماي وتىر­عاندىقتارىن بىلدىرگەن. بي-بي-سي ورىس قىزمەتىنىڭ دەرەگى بويىنشا, ۇلى­بريتانيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى دەۆيد كەمەرون ەگەر بريتاندىقتار ەۋرو­وداقتان شىعۋ جونىندە داۋىس بەرەتىن بولسا, مۇنىڭ ءوزى ەۋروپاداعى بەيبىت ومىرگە قاتەر توندىرەتىندىگىن ەسكەرتكەن. «ەۋروپاعا تەرىس قاراپ, وعان ارقامىزدى بەرگەن ءاربىر كەزىمىزدە ەرتە مە, كەش پە ءبىز وسىنداي ماسەلەنىڭ كوتەرىلۋىن جاقتاعان بولاتىنبىز. بىراق قاشاندا بولسىن قايتا ورالۋعا تۋرا كەلگەن ەدى. سول كەزدە بۇل ماسەلەنىڭ ءوزى ۇلكەن شىعىنعا تۇسكەن بولاتىن», دەپ اتاپ كورسەتكەن پرەمەر-مينيستر. مۇنىڭ الدىندا, ياعني 24 ءساۋىر كۇنى ەگەر ۇلىبريتانيا ەۋرووداقتان شىعاتىن بولسا, قانداي پروبلەمالارعا تاپ بولاتىندىعىن اقش پرەزيدەنتى باراك وباما دا ايتىپ, بريتاندىقتاردى بۇل قاتەردەن ساقتاندىرعان بولاتىن. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اقپان ايىنىڭ باسىندا بريۋسسەل ەۋرووداقتى رەفورمالاۋ جوباسىن ۇلىبريتانياعا تاپ­سىردى. 19 اقپاندا بارلىق تاراپتار بۇل جوبانى ماقۇلدادى. جوبا بويىنشا لوندونعا ءوز ۆاليۋتاسىنا باقىلاۋ جاساۋدى ساقتاپ قالۋ جانە ميگرانتتارمەن قارىم-قاتىناس ساياساتىن ءوز بەتىنشە رەتتەۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى. ەۋرووداق قۇرامىنان شىعۋ جونىندەگى ۇلىبريتا­نياداعى رەفەرەندۋم 23 ماۋسىم كۇنى وتپەك. 2015 جىلدىڭ مامىرىندا كەمەرون 2017 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بىرىككەن كورولدىكتىڭ ەۋرووداققا مۇشەلىگى ماسەلەسى بويىنشا رەفەرەندۋم وتكىزۋگە ۋادە بەرگەن بولاتىن. پرەمەردىڭ ءوزى ەلدىڭ ەۋرووداق قۇرامىندا قالۋىن جاقتاپ وتىر. بىراق ول ءۇشىن وداققا ايتارلىقتاي رەفورما جۇرگىزىلۋى قاجەتتىگىن ەسكەرتۋدە.

سولتۇستىك افريكا مەن تاياۋ شىعىس ادامداردان بوساپ قالۋى مۇمكىن

گەرمانيالىق جانە كيپرلىق عالىمدار ءوز زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەسىندە 2050 جىلعا تامان تاياۋ شىعىستىڭ ءبىر بولىگى مەن سولتۇستىك افريكا ادامداردان بوساپ قالۋى مۇمكىن دەگەن قورىتىندىعا كەلگەن. قازىرگى ءجۇرىپ جاتقان كليماتتىق وزگەرىستەردىڭ سالدارىنان اتالعان ءوڭىر ادامدار ءۇشىن تۇرۋعا قولايسىز بولىپ سانالۋى مۇمكىن ەكەندىگىن بولجاعان عالىمداردىڭ زەرتتەۋ ناتيجەسى تۋرالى گەرمانياداعى ماكس پلانك قوعامى حابارلاعان. 2016 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىندا الەمنىڭ 175 مەملەكەتى پارنيكتىك گازداردى اۋاعا شىعارۋدى ازايتۋدى كوزدەيتىن كەلىسىمگە قول قويعان بولاتىن. عالىمداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل جاعداي جاھاندىق جىلىنۋدى باياۋلاتۋى ءتيىس. ءسويتىپ, 2050 جىلعا تامان ورتا جىلدىق تەمپەراتۋرا 2 تسەلسي گرادۋسىنان ارتپايتىن بولادى. الايدا, عالىمداردىڭ زەرتتەۋىنشە, تاياۋ شىعىس پەن سولتۇستىك افريكاداعى بولۋى مۇمكىن تابيعات اپاتىنىڭ بەتىن قايتارۋعا مۇنىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز. 2050 جىلعا تامان اتالعان وڭىردە جازعى تەمپەراتۋرا 46 گرادۋسقا دەيىن جەتەدى. ال تۇنگى ورتاشا تەمپەراتۋرا 30 گرادۋستان تومەندەمەيتىن بولادى. اتالعان وڭىردە توتەنشە ىستىق كۇندەر قازىرگىگە قاراعاندا 5 ەسە كوبەيە تۇسەتىن بو­لادى. ال وسى عاسىردىڭ سوڭىنا تامان بۇل وڭىردەگى جازعى تەمپەراتۋرا 50 گرادۋسقا جەتەدى. ىستىق كۇندەردىڭ سانى 118-200 تاۋلىككە دەيىن سوزىلادى. مۇنداعى جاعداي اۋانىڭ بىلعانۋى ەسەبىنەن دە ناشارلاي تۇسەدى. كۇشتى جەلدىڭ ەسەبىنەن شاڭ باسۋ كوبەيەدى. تاياۋ شىعىس پەن سولتۇستىك افريكادا قازىرگى كۇندەرى 500 ميلليون ادام ءومىر سۇرۋدە. مۇنداعى ىستىق كۇندەر سانى 1970 جىلمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە كوبەي­گەن. حح عاسىردىڭ باسىنان بەرى ساۋد ارابياسىندا, يراك پەن سيريادا اۋانىڭ شاڭدانۋى 70 پايىزعا ارتقان. مۇنىڭ ءوزى قۇرعاقشىلىقتىڭ كۇشەيۋىنەن جانە قۇم ۇيىرگەن داۋىلداردىڭ ارتۋىنان بولىپ وتىرعان كورىنەدى.

ميگرانتتار اعىنىنىڭ ارتاتىندىعىن مالىمدەدى

بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن ءوزىنىڭ جۋىقتا جاساعان بايانداماسىندا الەمدە ادامدار كوشى-قوننىڭ ارتاتىندىعى تۋرالى بولجام كەلتىردى. بۇل اعىن كيكىلجىڭدەردىڭ ارتۋى, كليماتتىڭ وزگەرۋى, اشتىق پەن تەڭسىزدىكتىڭ كۇشەيۋى ەسەبىنەن ارتاتىندىعىن ايتتى. اتالعان باياندامادا 2015 جىلى حالىق­ارالىق ميگرانتتار مەن بوسقىنداردىڭ سانى 244 ميلليون ادامدى قۇراعاندىعى, بۇل كورسەتكىشتىڭ 2010 جىلعى اعىننان 45 پايىزعا وسكەندىگى تۋرالى دەرەكتەر كەلتىرىلگەن. «بولجام بويىنشا الەم حالقىنىڭ سانى الداعى ۋاقىتتارى ءوز ءوسۋىن جالعاستىرىپ, 2050 جىلعا تامان 9,7 ميلليارد ادامدى قۇرايتىن بولادى. ەگەر حالىقارالىق ميگرانتتار ۇلەسى تۇراقتى ساقتالاتىن بولسا, وندا ولاردىڭ سانى 2050 جىلعا تامان 321 ميلليون ادامعا جەتەتىن بولادى», دەپ ەسەپتەيدى پان گي مۋن. وسىعان بايلانىستى ول الەمدىك كوش­باسشىلاردىڭ بوسقىنداردىڭ ۇلكەن توپتارىنىڭ جەردەن-جەرگە اۋىسۋ پروب­لەماسىنا ۇجىمدىق تۇرعىدان ىقپال ەتۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا نازار اۋدارۋلارىن سۇراعان. الەمدەگى ەڭ ءىرى ميگراتسيالىق داع­­­دا­رىستاردىڭ ءبىرى 2015 جىلى ەۋرووداق ەلدەرىندە ورىن العانى بەلگىلى. سيريادان جانە وسى وڭىردەگى باسقا دا ەلدەردەن شىققان بوسقىندار ەگەي تەڭىزىن كەسىپ ءوتىپ, ەۋروپاعا كەلىپ پانالادى. بۇل قۇرلىققا وتكەن جىلى ميلليوننان استام ادام كەلدى. ولاردىڭ 850 مىڭى تۇركيا ارقىلى گرەكياعا جەتۋ باعىتىن تاڭداپ العان. بوسقىندار اراسىندا نازار اۋداراتىن وسىنداي مارشرۋتتار قاتارىندا سولتۇستىك افريكا ەلدەرى ارقىلى جەرورتا تەڭىزىنە جەتىپ, ودان ءارى ەۋروپاعا قاراي ءوتۋ باعىتى بولدى. بوسقىندارعا وسى باعىتتاردا تەڭىزدەن ءوتۋ كوپتەگەن قيىندىقتار كەلتىردى. شاعىن قايىقتاردى پايدالانعانداردىڭ ءبىرازى اپاتقا ۇشىرادى. ماسەلەن, ليۆيادان شىعىپ يتالياعا جەتپەك بولعاندار اراسىندا وتكەن جىلدىڭ 30 ءساۋىرى مەن 1 مامىرى كۇندەرى كەمىندە 113 ادام اپاتقا ۇشىرادى. 18 ءساۋىر كۇنى 400-گە جۋىق بوسقىن ەگيپەت جاعالاۋلارىندا سۋعا كەتتى.

ءىرى مۇناي كومپانيالارى اركتيكاداعى بۇرعىلاۋدان باس تارتۋدا

ءىرى مۇناي كومپانيالارى اركتيكاداعى بارلاۋ ۇڭعىمالارىن جۇرگىزۋگە اقش ۇكىمەتى بەرەتىن ليتسەنزيالاردان باس تارتۋدا. ولاردىڭ قاتارىندا Royal Dutch Shell, ConocoPhillips جانە Statoil كومپانيالارى بار. بۇل جايىندا 10 مامىر كۇنى Bloomberg اگەنتتىگى حابارلاعان. اگەنتتىكتىڭ دەرەگىنشە, اقش ۇكىمەتىنىڭ بەرەتىن ليتسەنزيالارىنىڭ قۇنى شامامەن العاندا 2,5 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى ەكەن. مۇناي كومپانيالارىنىڭ اركتيكاداعى بۇرعىلاۋ وپەراتسيالارىن جۇرگىزۋدەن باس تارتۋىنىڭ سىرى تۇسىنىكتى. مۇناي رىنوگىنداعى قازىرگى جاعداي كومپانيالاردى ءوز شىعىندارىن بارىنشا شەكتەي تۇسۋگە ءماجبۇر ەتۋدە. «اركتيكانى يگەرۋ بىرقاتار جىلدارعا كەيىن شەگەرىلۋى مۇمكىن. ويتكەنى, مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى, ونىڭ ۇستىنە اتالعان وڭىردە يگەرۋگە جۇمسالاتىن قوسىمشا شىعىندار, ەكولوگيالىق تاۋەكەلدەر وسىنداي جاعدايعا الىپ كەلىپ وتىر» دەپ مالىمدەگەن The Economist Intelligence Unit ەنەرگەتيكا جونىندەگى تالداۋشىسى پيتەر كيرنان ءوزىنىڭ سوزىندە. اقپاراتتىق اگەنتتىكتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, مۇناي ويىنشىلارى جالپى الاڭى 2,2 ميلليون اكردى (11,3 مىڭ شارشى شاقىرىمعا جۋىق) قۇرايتىن اۋماقتى بۇرعىلاۋ قۇقىعىنان باس تارتىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى 2008 جىلى اقش ۇكىمەتى اۋكتسيونداردا ساتقان بارلىق ليتسەنزيالاردىڭ 80 پايىزى بولىپ تابىلادى. سول كەزدە مۇنايشىلار چۋكوت تەڭىزىندەگى 2,8 ميلليون اكرلىق اۋماقتى بۇرعىلاۋ قۇقىعىن الۋ ءۇشىن 2,6 ميلليارد دوللار جۇمساعان بولاتىن. توپتامانى دايىنداعان سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان»