تاتۋلىعىمىزعا تاۋبە دەيتىن ۇلتپىز
بۇگىنگى كۇندە «كوپ ۇلتتى قازاقستان – ءبىزدىڭ ورتاق وتانىمىز» دەگەن ءسوز جالاڭدىقتان ارىلىپ, جاسامپاز كۇشكە يە بولدى. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندەگى ىشكى جاعدايدى كورىپ تە, ەستىپ تە ءجۇرمىز. بىراق تا تاپ ءبىزدىڭ قازاقستانداعىداي ۇلتتار اراسىنداعى بىرلىك پەن دوستىق ينستيتۋتىنىڭ تولىققاندى جانە ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن كەزدەستىرمەدىك. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اسىل ويىنان تۋىنداعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سىندى جوبانىڭ جەكەلەي العانداعى ءبىر مەملەكەتتىڭ تاعدىرىندا قانشالىقتى ماڭىزدى ءرول اتقارىپ وتىرعانىن الەم حالقى ەندى باعامداي باستادى. شىنىندا دا, بىزدەگى بۇل ءىس – ۇلگى الارلىق دۇنيە. ءوز باسىم دوستىقتىڭ ءدانى سىڭگەن وسىنداي يگى ىستەرگە قازاقستاندا تۇرىپ جاتقان ازەربايجان ەتنوسىنىڭ دا ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ جاتقانىن ماقتانىشپەن ايتا الامىن. «نامۋس» ازەربايجان ۇلتتىق-ءمادەني بىرلەستىگى 2001 جىلدىڭ 6 تامىزىندا قۇرىلعان بولاتىن. «نامۋس» ءبىرلەستىك اتاۋىن قازاقشاعا اۋدارعاندا «نامىس» ماعىناسىن ءبىلدىرەدى. بۇگىنگى كۇندە ءبىزدىڭ بىرلەستىك قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وبلىستىق فيليالىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ءبىزدىڭ بىرلەستىك ازەربايجاننىڭ عانا ەمەس, باسقا دا ۇلىستار مەن ۇلتتاردىڭ تاريحىن, مادەنيەتىن, ءتىلىن, سالت-ءداستۇرى مەن ادەت-عۇرىپتارىن بىلۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارىپ كەلەدى. وبلىستا «نامۋس» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ, تەمىرتاۋ, ساران جانە شاحتينسك قالالارىندا بىرلەستىكتىڭ فيليالدارى قىزمەت اتقارادى. بىرلەستىكتە مەملەكەتتىك جانە ازەربايجان ءتىلىن وقىتاتىن سىنىپ ۇيىمداستىرىلعان. تىلدەردى ۇيرەنۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىق ۇلتتىق مادەنيەت پەن سالت-داستۇرلەردى دامىتۋعا دانەكەر بولاتىنى ءسوزسىز. بىرلەستىكتىڭ قوعامدىق ومىرىنە جاستار دا بەلسەندى اتسالىسۋدا. كەز كەلگەن ءىس-شارادا ولار قازاق, ازەربايجان, ورىس ءتىلدەرىن جاقسى مەڭگەرگەندەرىن بايقاتىپ ءجۇر. بىرلەستىك تانىمال ادامدارمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, ازەربايجاننىڭ كلاسسيكالىق ادەبيەتى جانە ونەرىمەن تانىستىرىپ, شىعارماشىلىق ۇجىمدارمەن جۇمىستاردى ۇنەمى جۇرگىزىپ وتىرادى. ەتنومادەني بىرلەستىك مۇشەلەرى ەتنوساياساتتىڭ زاماناۋي تاسىلىمەن ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستاعى مەدياتسيا سالاسىن مەڭگەرۋدە, قازاقستان ەتنوستارى انا ءتىلىنىڭ دامۋى جونىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر تۋرالى سەمينار-ترەنينگتەرىنە قاتىسىپ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ كەلەدى. جالپى, «نامۋس» ەتنومادەني بىرلەستىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىك كۇنى, قازاقستان ەتنوستارى ءتىلى كۇنى ءجانە باسقا دا مەرەكەلەردە ۇيىمداستىرىلاتىن مادەني ءىس-شارالار مەن فەستيۆالدارعا بەلسەنە قاتىسىپ وتىرادى. قازىرگى تاڭدا «نامۋس» ازەربايجان ۇلتتىق-مادەني بىرلەستىگى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسى مەن قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى مەرەكەسىنە قىزۋ دايىندىق ۇستىندە. بۇل شارالاردىڭ ءبىز ءۇشىن ماڭىزى زور. مەملەكەتتىڭ, قوعامنىڭ اجىراماس بولشەگى رەتىندە ازەربايجان ۇلتىنىڭ ۇل-قىزدارى دا وتانىمىزدىڭ ءاربىر اتقان تاڭىنىڭ ارايلى بولعانىن قالايدى جانە دە ىنتىماعى جاراسقان ەلدىڭ ۇيىسۋىنا وزىندىك ۇلەس قوسۋدى قاسيەتتى بورىشى سانايدى. گيۋلاگا ۆەكيل-وعلى رزاەۆ, «نامۋس» ازەربايجان ۇلتتىق-مادەني قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى قاراعاندىتاڭداۋىمىز – بىرلىك پەن تۇتاستىق
كەز كەلگەن ەلدىڭ تىلەگى دە, ارمانى دا حالقىنىڭ بەيبىتشىلىگىن ساقتاۋ ەكەنى ءمالىم. تاتۋلىقتا عۇمىر كەشىپ, سوعىس وتىن تۇتاتپاي, بەيبىتشىلىك ءۇشىن كۇرەسۋ قازىرگى ۋاقىتتىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەسى بولىپ تابىلادى. بۇگىنگى كۇندە كەيبىر ەلدەردە بولىپ جاتقان سوعىس تۋرالى حابارلار قازاقستاننىڭ جاستارىنا ەرتەگى سياقتى ەستىلەدى دەپ ويلايمىن. تالاي ەلدەردەگى قارۋلى قاقتىعىستار مەن تەررورلىق ارەكەتتەردى كورگەندە راسىندا دا قاتتى شوشيمىز. سوندىقتان, مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ «بولماسىن سوعىس, بولماسىن!» دەگەن ولەڭىن قايتالاي بەرگىم كەلەدى. سەبەبى, مەنىڭ اتام سوعىس ارداگەرى. ونىڭ زۇلمات وتىن جاۋدىرعان سوعىس تۋرالى اڭگىمەلەرى جادىمىزعا جاتتالىپ قالعان. ول تىڭ يگەرۋ جىلدارىندا وتباسىمەن بىرگە مولداۆيادان كيەلى قوستاناي جەرىنە كەلىپ قونىس تەپكەن. بۇگىندە ونىڭ بالالارى مەن نەمەرەلەرى وسىناۋ قۇتتى مەكەندە ءوسىپ-ءونىپ, وركەن جايىپ وتىر. مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ قۇرداسىمىن! بالالىق باقىتتى شاعىم قوستانايدىڭ ۇزىنكول اۋدانىنداعى پرەسنوگوركوۆ دەگەن ەلدى مەكەندە ءوتتى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلىندا ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا عۇمىر كەشكەن ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ اراسىندا بىردە-ءبىر تۇسىنىسپەۋشىلىكتى كورمەدىم. دەمەك, «ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تاريحى – بارلىق ەتنوستار دوستىعىنىڭ جىلناماسى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدى وركەندەتۋگە قازاقستاندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان بارلىق ەتنوستىق توپتاردىڭ وكىلدەرى اتسالىسىپ كەلەدى», دەگەن ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇلاعاتتى سوزىندە ۇلكەن ءمان بار. بۇگىنگى كۇندە ءبىزدىڭ بۋىن – ەلدىڭ بولاشاعى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاستارعا ءبولىپ وتىرعان زور ىقىلاسى مەن سەنىمىن ايقىن سەزىنۋدەمىز. سول سەبەپتى, ءبىز بارلىق ەتنوستاردىڭ ۇلتتىق بەت-بەينەسىنە قۇرمەتپەن قاراۋعا باعىتتالعان ەلباسى ساياساتىن بارلىق ىنتا-ىقىلاسىمىزبەن قولدايمىز. احمەت بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شاڭىراعىندا ەلۋدەن استام ۇلت وكىلى تاتۋلىق پەن تىنىشتىقتا ءتالىم-تاربيە الىپ ءجۇر. قازاق, ورىس, ۋكراين, ازەربايجان بولسىن وسى وقۋ ورداسىن وزدەرىنىڭ ورتاق ءۇيى دەپ سانايدى. قازىر مەن سياقتى جاستاردى ءبىر تۋدىڭ استىنا بىرىكتىرەتىن كۇش نە دەپ سۇراسا, ارينە, مەملەكەتتىك ءتىل دەر ەدىم. ەلىم – قازاق, ءتىلىم دە قازاق بولۋى كەرەك دەپ بىلەمىن جانە وسى ەلدىڭ ازاماتى بولعانىمدى ماقتان ەتەمىن. وتانىمىز ءبىزدى ءوسىرىپ-جەتكىزدى جانە الدىمىزعا ناقتى مىندەتتەر قويدى. ولاردىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك تىلدە سويلەۋ. مەنىڭ ويىمشا ءوز جەرىن, مەملەكەتتىك ءتىلىن, وتانىن سۇيەتىن جانە ونىڭ بولاشاعىنا جۇرەگى سىزداپ اۋىراتىن جاستار قازىرگى تاڭدا از ەمەس. وبلىس اكىمدىگىنىڭ تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسى دارىندى جاستارعا قولداۋ كورسەتۋ مەن كوپ مادەنيەتتى تۇلعا بولۋدى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بايقاۋلاردىڭ جەڭىمپازدارى مەن ءتىل جاناشىرلارىنان تۇراتىن «ءتىل-دارىن» جاستار كلۋبىن قۇردى. مەن وسى كلۋبتىڭ ءتورايىمى بولىپ تاعايىندالدىم. اتالعان كلۋب جۇمىسىنىڭ نەگىزگى مىندەتى – مەملەكەتتىك ءتىل ساياساتىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ, مەملەكەتتىك تىلگە سۇرانىستى ارتتىرۋ جانە بەدەلىن كوتەرۋ بولىپ تابىلادى. ەلىمىزدە قالىپتاسقان ۇلتتار تۇتاستىعى مەن حالىقتار دوستىعىنىڭ ارقاسىندا بۇگىندە مەملەكەتىمىز وركەندەپ, ىلگەرى باسىپ كەلەدى. سوندىقتان, ءوز باسىم بولاشاقتا تاعدىرىمدى قازاق جىگىتىمەن بايلانىستىرامىن. ەكەۋمىز ءبىر-ءبىرىمىزدى شىن ۇناتىپ, الداعى ۋاقىتتا شاتتىققا تولار شاڭىراق كوتەرۋگە بەل بۋىپ وتىرمىز. «قوڭىرسىڭ با, جاتىرقاۋدى بىلمەيتىن», دەپ جىرلاعان ەدى قادىر مىرزا ءالى. اقىن ايتقانداي, ۇلى قازاق دالاسىندا بارلىق ۇلتتىڭ وكىلى ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا تاتۋلىقتا, سىيلاستىقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانى ءدال بۇگىن بۇكىل عالامعا ءمالىم. وسى ورايدا بىزدەر, جاستار بارلىق قازاقستاندىقتاردى ءتۇرلى ەتنوس اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن سىيلاستىققا نەگىزدەلگەن ءبىرتۇتاس قوعام قالىپتاستىرۋعا شاقىرامىز. ەندەشە, ءبىر ءتىل, ءبىر دىلمەن ءبىر تۋدىڭ استىنا بىرىگەيىك! ناتالي شپاگينا, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى, ماگيستر قوستاناي