الىپ ەل باسشىلارىنا وي سالادى

«الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى

بۇگىنگى تاڭدا الەمدى تولعاندىرىپ تۇرعان ماسەلەلەر از ەمەس. سونىڭ ىشىندە ەڭ ماڭىزدىسى ادامزاتتى سوعىستان قورعاۋ, تەرروريزمگە قارسى كۇرەسۋ ماسەلەسى ءبىرىنشى ورىندا تۇر. سوعان وراي, قازىر دۇنيەجۇزىنىڭ تانىمال قايراتكەرلەرى, مەملەكەت باسشىلارى, بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدار وسى ماسەلەنى ءجيى تالقىلايتىنى جاسىرىن ەمەس. جۋىردا تۇركيانىڭ ىستانبۇل قالاسىندا يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ (يىۇ) ءحىىى ءسامميتى بولىپ ءوتتى. بۇل سامميت «بىرلىك پەن ىنتىماق ادىلەتتىلىك پەن بەيبىتشىلىك ءۇشىن» دەگەن تاقىرىپتى قامتىدى. ۆاشينگتونداعى يادرولىق قاۋىپ­سىزدىك جونىندەگى سامميتپەن قاتار­لاس ءوتىپ, ۇقساس ماسەلەلەر قارال­عان سول سىندارلى باسقوسۋعا ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ وكىلدەرى, سونىڭ ىشىندە 30-دان استام مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارى جانە باسقا لاۋازىمدى تۇلعا­لارى قاتىسقانى بەلگىلى. بۇگىنگى تاڭدا يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا 57 ەل مۇشە, جالپى حالىق سانى 1,5 ميلليارد شاماسىندا بولىپ وتىر. بۇل فورۋمدا كوتەرىلگەن ەڭ نەگىزگى ماسەلە وسى ۇيىمعا كىرەتىن مەملەكەتتەر اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناس, اۋىزبىرشىلىك, جالپى, قازىرگى دۇنيەجۇزىندەگى ساياسي-ەكونوميكالىق احۋال, سىن-قاتەرلەر توڭىرەگىندە بولدى. ال وسى فورۋمعا قاتىسقان قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءرولى جوعارى, ءسوزى سالماقتى شىقتى. ويتكەنى, شەتەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قازاقستان پرەزيدەنتىن سامميت وتەتىن ەلدىڭ باسشىسى ەرەكشە جاعدايدا, جوعارى دەڭگەيدە قارسى العانىن, كەزدەسۋ وتكەن سارايدىڭ سالتاناتىنا دەيىن جازىپ جاتتى. ءبىزدىڭ ەلباسىمىز اتالعان ساميتتە جاڭا يدەيالار ايتىپ, تىڭ باستامالار كوتەردى. قازىر قانداي ماسەلەلەرگە باسا كوڭىل ءبولىنۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قاشاندا ءورتتىڭ تۇتانۋى وڭاي دا, ونى ءسوندىرۋ قيىنعا تۇسەتىنى بەلگىلى. ەلباسى اۋىلداعى اعايىندار ارا­سىنداعى كيكىلجىڭنەن سول ءوڭىردى ابىگەرگە تۇسىرەتىن داۋ شىعىپ كەتەتىن كەزدەرى بولاتىنىن ايتىپ, بۇگىنگى تاڭدا بىرقاتار مەملەكەتتە الاساپىران بولىپ جاتقانىنا توقتالدى. سونىڭ ىشىندە قازىر 15 ەلدە ەكسترەميزم مەن تەرروريزم وتى جانىپ تۇرعانى انىق. قازىر مۇسىلمان ەلدەرىنىڭ ىشىندە ليۆياداعى, سيرياداعى, يراكتاعى سوعىس زارداپتارىنىڭ سول مەملەكەتتەرگە, حالقىنا جانە الەمگە قالاي اسەر ەتىپ جاتقانىن ايتىپ ءوتتى. قولدا بار مالىمەتتەرگە سۇيەن­سەك, قازىر 60 ميلليوننان استام ادام بوسقىنعا اينالعان. ال ولار بۇرىن بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ادامدار ەدى عوي! سيريانىڭ وزىنەن 5 ميلليوننان استام ادام شەتەلگە قاشۋعا دۋشار بولعان. «يسلام تەرروريزمى» – وتكەن عاسىردىڭ سوڭىندا جانە ءححى عاسىردىڭ باسىندا ايتىلىپ كەلە جاتقان تەرمين. بۇرىن يسلام مەملەكەتتەرىندە يسلام تەرروريزمى بولعان ەمەس! سوڭعى جىلدارى باق-تاردا «يسلام تەرروريزمى» دەگەن تەرمين كوپ قولدانىلىپ ءجۇر. اسىرەسە, 2001 جىلعى 11 قىركۇيەك­تە نيۋ-يوركتە بولعان جارىلىس­تان كەيىن «يسلام تەرروريزمى» دەگەن تەرمين ءجيى ايتىلا باستادى. بىراق بۇل قاتە قالىپتاستىرىلعان ۇعىم دەپ ەسەپتەيمىن. ءار ءدىن ءوزىنىڭ ارتىقشىلىقتارىن ايتادى عوي. ال يسلام ءدىنىنىڭ باس­تى قاعيداتى – تاتۋلىق, بىرلىك, تازالىق, ادامعا قيانات جاساماۋ. جالپى, يسلامنىڭ باعىتى قۇران كارىمدە دە انىق جازىلعان. يسلام ءدىنىنىڭ قاعيداتى بويىنشا, ادام مەن ادام كەزدەسكەندە, «اسسالاۋماعالەيكۇم» دەپ امانداسۋىنىڭ ءوزى بەيبىتشىلىككە, تىنىشتىققا شاقىرۋمەن باستالادى. ماعىناسى «ساعان بەيبىتشىلىك تىلەيمىن» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. مىسالى, امەريكادا, ەۋروپادا, شىعىس ازيا ەلدەرىندە جارىلىستاردى ۇيىمداستىراتىندار, تەررورلىق ارەكەت جاسايتىندار بولادى. بىراق سونى ىسكە اسىرعان ادامداردىڭ دىنىنە, ۇلتىنا, ناسىلىنە, شىققان تەگىنە قاراپ عايباتتاپ جاتپايدى. ايتالىق, امەريكادا ايىنا نە جىلىنا ءبىر قارۋلى ادام شىعىپ, مەكتەپتەرگە, اسحانالار مەن شىركەۋلەرگە بارىپ, قىرىپ كەتىپ جاتقانىن اقپارات قۇرالدارىنان ەستىپ, كورىپ وتىرامىز. ال ولاردىڭ دىنىنە قاراپ, تەرروريزم تىركەسىن قوسپايدى. 2011 جىلى نورۆەگيادا اندرەس برەيۆيك دەگەن ادام ارالعا بارىپ, لاگەردە جاتقان 70-تەن استام ادامدى اتىپ تاستاپ ەدى. سوندا ونىڭ ۇلتى مىناداي, ءدىنى مىناداي دەگەن جوق جانە دىنىنە تەرروريزم دەگەن تەرميندى تىركەگەن جوق. جالپى, ەكسترەميزمدە, تەرروريزمدە ءدىن دە, ۇلت تا جوق. ول – ادامگەرشىلىككە جاتپايتىن, قاتىگەزدىكپەن جاسالاتىن قىلمىس. بۇل جونىندە قازىر ناقتى فاكتىلەر دە ايتىلىپ جاتىر. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنان باستاپ, حالىقارالىق ۇيىمدار, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ەندىگى جەردە حالىقتى شاتاستىرماي, يسلام مەن تەرروردى ءبولىپ تاستاۋى كەرەك. وسى تۇستا ايتا كەتۋ كەرەك, ءوز­دەرىن «يسلام مەملەكەتىمىز» دەپ سانايتىن (يشيم, دايش) تەررورلىق ۇيىمنىڭ (قازاقستاندا تىيىم سالىنعان) يسلامعا ەش­قانداي قاتىسى جوق! كەيىنگى كەزدەگى يراكتاعى, سيرياداعى, ەكى مىڭجىلدىق تاريحى بار يۋنەسكو قورعاۋىندا تۇرعان, ادامزاتتىڭ يگىلىكتى بايلىعى بولىپ تابىلاتىن ەسكەرتكىشتەردى قيراتۋى ەشقانداي اقىلعا سىيمايتىن ارەكەت. جالپى, تاريحي قۇندىلىعى بار دۇنيەلەردى تالان-تاراجعا سالۋعا, زاڭسىز شەتەل­­گە ساتۋعا ەشكىمنىڭ دە قۇقىعى جوق. يىۇ سامميتىندە ءبىزدىڭ ەلدىڭ باسشىسى قازاقستاندا شيرەك عاسىر ىشىندە تاتۋلىققا, بىرلىككە, دىنارالىق كەلىسىمگە شاقىراتىن, ەلدىڭ تۇتاستىعىن ساقتايتىن قانداي جۇمىستار اتقارىلعانى جونىندە ايتىپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە ادامزات تاريحىندا ءبىرىنشى رەت ءبىزدىڭ مەملەكەتتە بارلىق دىندەر­دىڭ باسشىلارى مەن وكىلدەرى جينالىپ, ءبىر شاڭىراق استىندا باس قوستى. ءدىن باسشىلارىنىڭ سەزى ءار ءۇش جىل سايىن ءوتىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباس­شى­لارىنىڭ I سەزى 2003 جىلعى 23-24 قىركۇيەكتە استانا قالاسىندا ءوتتى. وعان ەۋروپا, ازيا, افريكا مەن تاياۋ شىعىستىڭ 13 ەلىنەن يسلام, حريستيان, بۋدديزم, يۋدايزم, سينتويزم, داوسيزم جانە باسقا دا كونفەسسيالاردىڭ, 17 ءدىني ۇيىمنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. ءومىرى باستارى قوسىلىپ كورمەگەن, ءتىپتى, كوزقاراستارى ءبىر-بىرىمەن قايشى ءدىننىڭ باسشىلارى ءبىر ۇستەلدىڭ باسىندا بىرلىك, تاتۋلىق, بەيبىتشىلىك تۋرالى ورتاق وي قوزعادى. ءبىر داستارقاننان ءدام تاتتى. مۇنىڭ ءوزىن دۇنيەجۇزىلىك كوزقاراستى, دىنارالىق قارىم-قاتىناستى جاقسارتۋعا جاسالعان ايرىقشا قادام دەپ ايتار ەدىم. قازاقستاننان باستالعان ءمامى­لەگە شاقىرۋ ءۇردىسى جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. بيىل كوتوليك ءدىنى­نىڭ باسشىسى مەن پراۆوسلاۆيە شىركەۋىنىڭ باسشىسى تاريحتا ءبىرىنشى رەت كەزدەسكەنى تۋرالى باق-تاردا اقپارات بولدى. بۇل استانادان باستاۋ العان وڭ بەتبۇرىس دەپ ويلايمىن. ەلباسى قازاقستاندا 17 كونفەسسيا مەن 100-دەن استام ەتنوس وكىلدەرىنىڭ تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. حالىقتا «بەس ساۋساق بىردەي ەمەس» دەگەن ناقىل بار. كەي ۋا­قىتتا كەلىسپەۋشىلىك, تۇسىنىسپەي قالعاندا كيكىلجىڭ بولادى, بىراق سونى اقىلمەن, ديپلوماتيالىق جولمەن شەشە ءبىلۋ ەلدىڭ بىرلىگى مەن بەرەكەسىن ساقتايدى. قازىر دۇنيەجۇزى ءبىزدىڭ قازاقستاندى وزگە ەلدەر قىزىعا قارايتىن, تاتۋلىعى بەرىك, ەكونوميكاسى جىل سايىن وركەندەپ كەلە جاتقان مەملەكەت رەتىندە تانيتىن بولدى. ەل ىنتىماعىن ساقتاۋدا قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ (قحا) ءرولى دە ەرەكشە. 1995 جىلى قۇرىلعان كەزدەن بەرگى قحا-نىڭ اتقارىپ كەلە جاتقان ءىسى ءاربىر وڭىرگە, اۋدانعا, ءاربىر اۋىلعا دا جەتتى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ەلدە تۇراتىن وزگە ۇلتتىڭ وكىلدەرى «ءبىر ەل – ءبىر تاعدىر» دەگەن ۇراندى ۇستانادى. بيىل اقپان-ناۋرىز ايلارىندا سايلاۋالدى جۇمىستارىمەن ەلدى ارالاعان كەزدە دە قحا-نىڭ ءرولى زور ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. حالقىمىز «اعايىن تاتۋ بولسا, اس كوپ» دەپ بەكەر ايتپاعان. بارلىق ۇلتتىڭ وكىلدەرى ءبىر كوشەدە, ءبىر اۋلادا بىرگە تۇرىپ, بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. ەلىمىزدىڭ بۇكىل حالقى مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ ومىرشەڭ يدەيا­سى توڭىرەگىندە بىرىگىپ وتىر. ول – بىرلىكتى ساقتاۋ, ەل تىنىشتىعىن قورعاۋ, ەڭبەك ەتۋ ارقىلى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن مەملەكەتتى وركەندەتۋگە ۇلەس قوسۋ. ويتكەنى, قازاق – تاريحتان ساباق العان حالىق. نەبىر جاۋگەرشىلىك زامانداردى باستان كەشتى. سون­دىقتان سوعىستىڭ قاسىرەتىن, داۋ-جانجالدىڭ كەساپاتىن جاقسى بىلەدى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن «نۇر وتان» پارتياسى يدەولوگيالىق ورتا رەتىندە دۇنيەجۇزىندە بولىپ جاتقان كۇردەلى وقيعالاردى حالىققا تۇسىندىرەتىن ۇيىمدار بولىپ تابىلادى. وسى جولدا وزگە ساياسي پارتيالار دا, قوعامدىق ۇيىمدار دا ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. وڭىرگە بارعان ساپارىمىزدا ۋكراينادان كوشىپ كەلىپ جاتقان ازاماتتارمەن جۇزدەستىك. ولار بۇرىن وسى قازاقستاندا تۋعان, كەيىن «ەۋروپاعا جاقىندايمىن, اعايىندارىممەن بىرگە بولامىن» دەگەن ماقساتتا تاريحي وتاندارىنا ورالعان ەكەن. ەندى, مىنە, ءوز ەلدەرىندە تىنىشتىق بولماي تۇرعاندىقتان, كەرى كەلىپ جاتىر. ولار «ءبىر كۇن بەيبىت تاڭدى كورگەنىڭ قانداي باقىت!» دەيدى. سوعىس ءجۇرىپ جاتقان جەردە ءۇيىڭنىڭ ۇستىنە قاشان بومبا نە سنارياد كەلىپ تۇسەتىنى بەلگىسىز. مىسالى, بەيبىت كەزدە ءبىر ادام ومىردەن وزسا, سول ءوڭىر نە اۋىل ءۇشىن, ونىڭ اعايىن-تۋىستارى ءۇشىن قانداي قاسىرەت؟! ال سوعىس بولعان جەردە ومىرىمەن قوشتاسىپ جاتقان ادامنىڭ سانى ەسەپسىز بولادى. كۇنىنە جۇزدەگەن, مىڭداعان ادام ولەدى. سونداي-اق, ەلباسى ءوز سوزىندە يسلام مەملەكەتتەرىنىڭ جاپپاي قارۋلانۋى جاقسىلىققا الىپ كەلمەيتىنىن, مۇنى توقتاتۋ كە­رەك­تىگىن, ويتكەنى, ونىڭ سوڭى دۇنيەجۇزىلىك اپاتقا بارىپ سوق­تىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. ايتالىق, بۇگىنگى تاڭدا الەمدە ادامزاتقا اپات الىپ كەلەتىن يادرولىق جانە سول سياقتى قارۋ­لاردىڭ جينالعاندىعى سونداي – ونىڭ ءبارىن ءبىر مەزگىلدە جاراتىن بولسا, جەر شارىن ءوز وربيتاسىنان شىعارىپ جىبەرەدى ەكەن! ءبىزدىڭ عالامشارىمىزدى ءجۇز رەت جارىپ جىبەرۋگە قۋاتى جەتەتىن بومبالار مەن يادرولىق قارۋلار بار قولدا. قازىر الەمدە يادرولىق قارۋ­لانۋدى توقتاتۋ, سىناقتار ءوت­كىزۋدى ازايتۋ باعىتىندا جۇمىس­تار ۇزدىكسىز جۇرگىزىلۋدە. سوعان قاراماستان, 2015 جىلعى قورى­تىندى مالىمەت بويىنشا, دۇنيە­جۇزىندە جىل سايىن 2 تريلليونعا جۋىق دوللار قارۋ-جاراق الۋعا جۇمسالادى ەكەن! بۇل – كىمدى بولسا دا تولعاندىراتىن ماسەلە! ال وسى كەزەڭدە قازىر الەم بو­يىنشا 1 ملرد. ادام اشتىقتىڭ قۇر­ساۋىندا وتىر! ءاربىر اتقان تاڭ سايىن ولاردىڭ باسىندا «ءبۇ­گىن نە جەيمىن؟» دەگەن وي تۇرادى. سونداي-اق  2,5 ملرد. ادام جالپى سانيتارلىق نورمالارعا ساي كەلمەيتىن جەرلەردە تۇرىپ جاتىر. 1 ملرد.-تان استام ادام تازا سۋ ىشۋگە ءزارۋ! ەلباسىنىڭ يدەيا­­سىنان تۋاتىن وي جاپپاي قارۋلانۋعا جۇمسالىپ جاتقان اقشانى مۇقتاجدىق كورىپ, ءومىر مەن ءولىمنىڭ ورتاسىندا ازاپ شەگىپ جاتقان حالىقتارعا كومەك رەتىندە بەر­­سە, دۇنيەجۇزى گۇلدەنىپ كەتەر ەدى. كەيبىر جەكە ادامداردىڭ قايى­رىمدىلىق ىستەرىن ەستىپ ءجۇرمىز. «اناۋ ميللياردەر مىنا ەلگە بارىپ, گۋمانيتارلىق كومەك بەردى, ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتتى», دەپ ايتىپ جاتادى. الايدا, باق-تاردان «دامىعان مەملەكەتتەردەگى كەيبىر داۋلەتتى ادامدار ءوز بايلىعىن مىسىعىنا, يتىنە قالدىرىپ كەتتى» دەگەن مالىمەتتى وقىعاندا, جاعاڭدى ۇستايسىڭ. تەلەديدارعا نازار سالساق, سوعىس بولىپ جاتقان نەمەسە اشارشىلىققا ۇشىراعان ەلدەردە اشتان, شولدەن ءولىپ جاتقان شيەتتەي بالالاردىڭ كوزدەرىنە شىبىن ۇيمەلەپ جاتقانىن كورگەنىڭدە, جۇرەگىڭ اۋىرادى. سونىڭ ءبارىن جۇرەگىمەن سەزىنە بىلگەن ەلباسى ءوز يدەياسىن ۇسىنىپ وتىر. سامميتتە قابىلدانعان شەشىم بويىنشا وڭ قادامدار جاسالادى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, قازىر كىمگە بولسا دا, ويلاناتىن ۋاقىت جەتتى. ادام بالاسى دۇنيەگە كەلگەندە, قاي ۇلتتان بولسىن, ونىڭ جانى دا, قانى دا بىردەي بولادى. ال ونى ءارى قاراي جاقسى جاققا نە جامان ادەتكە تاربيەلەيتىن – ءوز وتباسى, وسكەن ورتاسى, ودان كەيىن قوعامى جانە مەملەكەتى. ەلباسى ءوز بايانداماسىندا يسلام مەملەكەتتەرىنىڭ 11-ءى سوعىستى باسىنان وتكىزىپ جاتقانىن, سونداي-اق, سۇننيتتەر مەن شيتتەردىڭ اراسىندا اراجىگى اشىلۋعا تاياۋ ەكەنىن, ءبولىنۋ قاۋپى بار ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. سوندىقتان, بۇكىل مۇسىلمان الەمى بىرىگىپ, «ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شى­عارىپ», ىنتىماقتاستىقتى ساقتاۋعا اتسالىسۋى قاجەتتىگىن العا تارتتى. تۇتاستاي العاندا, بۇل ۇلكەن فورۋمنىڭ بۇكىل مۇسىلمان الەمىن بەيبىتشىلىككە, تاتۋلىققا شاقىرۋدا وڭ اسەر ەتەتىنى انىق جانە ەلباسىنىڭ سالماقتى يدەيالارى الىپ ەلدەردىڭ باسشىلارىنا وي سالاتىنى ءسوزسىز دەپ ويلايمىن. ەرسۇلتان بەكتۇرعانوۆ, ءماجىلىستىڭ حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى, «نۇر وتان» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى