2015 جىلعى 27 اقپان, استانا قالاسى
مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەلەرىندە كەسپەاعاش ايماعىن ءبولىپ بەرۋ مەن تاكساتسيالاۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى 2003 جىلعى 8 شىلدەدەگى ورمان كودەكسىنىڭ 13-بابى 1-تارماعىنىڭ 18-41) تارماقشاسىنا سايكەس بۇيىرامىن:
1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان مەملەكەتتiك ورمان قورى ۋچاسكەلەرiندە كەسپەاعاش ايماعىن ءبولiپ بەرۋ مەن تاكساتسيالاۋ قاعيدالارى بەكىتىلسىن.
2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتى زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن:
1) وسى بۇيرىقتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلۋىن;
2) وسى بۇيرىق قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادىلەت مينيسترلىگىندە مەملەكەتتىك تىركەلگەننەن كەيىن كۇنتىزبەلىك ون كۇن ىشىندە ونىڭ كوشىرمەسىن مەرزىمدى باسپا باسىلىمدارىندا جانە «ادىلەت» اقپاراتتىق-قۇقىقتىق جۇيەسىندە رەسمي جاريالاۋعا جىبەرىلۋىن;
3) وسى بۇيرىقتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا ورنالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتسىن.
3. وسى بۇيرىق ونىڭ العاش رەسمي جاريالانعان كۇنىنەن كەيىن كۇنتىزبەلىك ون كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى.
ءمينيستردىڭ مىندەتىن اتقارۋشى س.وماروۆ
قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشىنىڭ
2015 جىلعى 27 اقپانداعى № 18-02/161 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن
مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەلەرىندە كەسپەاعاش ايماعىن ءبولىپ بەرۋ مەن تاكساتسيالاۋ قاعيدالارى
1. جالپى ەرەجەلەر
1. وسى مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەلەرىندە كەسپەاعاش ايماعىن ءبولىپ بەرۋ مەن تاكساتسيالاۋ قاعيدالارى (بۇدان ءارى – قاعيدالار) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2003 جىلعى 8 شىلدەدەگى ورمان كودەكسىنىڭ 13-بابى 1-تارماعىنىڭ 18-41) تارماقشاسىنا سايكەس ازىرلەندى جانە مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەلەرىندە كەسپەاعاش ايماعىن ءبولىپ بەرۋ مەن تاكساتسيالاۋ ءتارتىبىن ايقىندايدى.
2. وسى قاعيدالاردا مىناداي نەگىزگى ۇعىمدار پايدالانىلادى:
1) ابريس – كەسپەاعاشتى ءبولۋ جانە تاكساتسيالاۋ (باعالاۋ) بارىسىندا جاسالاتىن كەسپەاعاشتىڭ دالالىق سىزباسى;
2) اعاش ماتەريالدارى – كولدەنەڭ جانە بويلاي ءبولۋ جولىمەن قۇلاعان اعاشتاردان, ءورىم تالداردان جانە ولاردىڭ بولىكتەرىنەن الىناتىن سۇرەكتىڭ تابيعي فيزيكالىق قۇرىلىمى مەن حيميالىق قۇرامىن ساقتاعان ودان جاسالعان ماتەريالدار;
3) اعاش ۇشى – قۇلاعان اعاشتىڭ نەمەسە ءورىم تالدىڭ كەسىپ تاستالاتىن بولىگى;
4) بەلدەۋ (تەحنولوگيالىق ءدالىز) – ورمانعا كۇتىم جاساۋ ماقساتىندا اعاش كەسۋ كەزىندە تەحنيكالىق قۇرالداردى ورنالاستىرۋعا جانە جىلجىتۋعا ارنالعان سوقپاق;
5) بيىكتىكتەر رازريادى – اعاشتار ديامەترلەرى بيىكتىكتەرىنىڭ اراقاتىناسىن سيپاتتايتىن بىلىكتىلىك كورسەتكىشى;
6) كادەلىك سۇرەك – قابىقسىز دوڭگەلەك اعاش ماتەريالدارى. كادەلىك سۇرەككە «قىلقان جاپىراقتى تۇقىمداس دوڭگەلەك اعاش ماتەريالدارى» جانە «جاپىراقتى تۇقىمدىلاردىڭ دوڭگەلەك اعاش ماتەريالدارى» مەملەكەتتىك ستاندارتتارىنا ساي كەلەتىن اعاش ءدىڭىنىڭ قيىندىلارى جاتادى;
7) كادەلىك سۇرەك ىرىلىگىنىڭ ساناتى ء(ىرى, ورتاشا, ۇساق) – قابىقسىز جوعارعى كەسىگىندەگى ءىرى اعاش ماتەريالدارىنىڭ ديامەترى بويىنشا ايقىندالادى;
8) كەسپەاعاش ايماعى – اعاش كەسۋدiڭ بارلىق تۇرلەرi ءۇشiن بولiنگەن نەمەسە اعاشتارى كەسiلۋ ساتىسىنداعى ورمان ۋچاسكەسi;
9) كەسپەاعاشتاردى تاكساتسيالاۋ كەزىندە ەسكەرىلەتىن قالدىقتار – كادەلىك بولىكتىڭ قابىعى;
10) كەسپەاعاشتاردى ءبولۋ – شەكارانى ناقتىلى جانە كەسپەاعاشتاردى مولشەرلەي وتىرىپ ايقىنداۋ, كەسۋگە جاتقىزىلعان اعاشتارعا بەلگi سوعۋ, كەسپەاعاش القابىندا ەسەپكە الىنعان سۇرەكتەردi زاتتاي جانە اقشالاي باعالاۋ جونىندەگى iس-شارالار;
11) كەسپەاعاش ايماعىنىڭ پايدالانۋ الاڭى – كەسۋگە جاتاتىن ورمان كومكەرگەن الاڭ;
12) كەسىلمەگەن اعاش – كەسۋگە بەلگىلەنگەن, بىراق اعاش كەسۋ بيلەتىندە كوزدەلگەن مەرزىمدە كەسىلمەگەن اعاشتار نەمەسە ورمان ۋچاسكەلەرى;
13) مولدەك – باعالىق بەلگىلەرمەن جانە مولدەك باعانالارمەن تابيعي كۇيىندە شەكتەلگەن اعاش كەسۋدى ۇتىمدى پايدالانۋعا ارنالعان كەسپەاعاشتىڭ ءبىر بولىگى;
14) ورماندى (كەسپەاعاشتى) تاكساتسيالاۋ – ورمان رەسۋرستارىنىڭ, سونىڭ iشiندە كەسۋ كوزدەلەتiن ەكپە اعاشتاردىڭ ساپالىق جانە ساندىق سيپاتتامالارىن انىقتاۋ, ەسەپكە الۋ, باعالاۋ جونىندەگى iس-شارالار;
15) وتىندىق اعاش – ءۇي جىلىتۋعا ارنالعان قابىعى الىنباعان سۇرەك قيىندىلارى;
16) سۇرەكتىڭ جالپى قورى – سۇرەك دىڭدەرى مەن بورىكباسىنان دايىندالاتىن سۇرەك كولەمى;
17) تاكساتسيالىق تەلىم – كورشىلەس ورمان قورى ۋچاسكەلەرىنەن تاكساتسيالىق سيپاتتاماسى بويىنشا ەرەكشەلەنەتىن ورمان قورىنىڭ باستاپقى ەسەپ بىرلىگى. كەسپەاعاش (مولدەك) ءبىر نەمەسە بىرنەشە تاكساتسيالىق تەلىمنەن تۇرادى;
18) تەحنولوگيالىق اعاشتار – نەگىزىنەن سۇرەك جاڭقاسىن الۋعا ارنالعان قابىعى الىنباعان ءدىڭ قيىندىلارى.
3. مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەلەرىن باستى ماقساتتا پايدالانۋ, ارالىق ماقساتتا پايدالانۋ ءۇشىن اعاش كەسۋ جانە باسقا دا اعاش كەسۋلەر, شايىر, اعاش سولدەرىن, قوسالقى اعاش رەسۋرستارىن دايىنداۋ كەزىندە مىناداي جۇمىستار جۇرگىزىلەدى:
1) كەسپەاعاشتاردى ءبولىپ بەرۋ, ول شەكارانى ناقتىلى جانە كەسپەاعاشتاردى مولشەرلەي وتىرىپ ايقىنداۋ, كەسۋگە جاتقىزىلعان اعاشتارعا بەلگi سوعۋ, كەسپەاعاشتاردى زاتتاي جانە اقشالاي باعالاۋ جونىندەگى iس-شارالاردى قامتيدى;
2) كەسپەاعاشتاردى تاكساتسيالاۋ, ول دايىنداۋعا ارنالعان ورمان رەسۋرستارىنىڭ ساپاسىن, مولشەرىن ايقىنداۋدى قامتيدى.
4. مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەلەرىندە كەسپەاعاشتاردى ءبولىپ بەرۋ مەن مولشەرلەۋدى (تاكساتسيالاۋدى) مەملەكەتتىك ورمان يەلەنۋشىلەر جۇزەگە اسىرادى.
5. مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ اۋماعىندا كەسپەاعاشتاردى ءبولىپ بەرۋ جانە مولشەرلەۋ ماتەريالدارىنىڭ دۇرىستىعى مەن ساپاسى ءۇشىن مەملەكەتتىك ورمان يەلەنۋشىلەر جاۋاپ بەرەدى.
6. كەسپەاعاشتاردى ءبولىپ بەرۋ مەن مولشەرلەۋ 25 مامىردان باستاپ 25 قازانعا دەيىنگى قار جوق كەزەڭدە جۇرگىزىلەدى:
1) باستى ماقساتتا پايدالانۋ ءۇشىن اعاش كەسۋ بويىنشا – كەسپەاعاش كەسۋگە تۇسۋدەن 2 جىل بۇرىن;
2) ارالىق ماقساتتا پايدالانۋ ءۇشىن اعاش كەسۋ بويىنشا – كەسۋگە دەيىن 1 جىل بۇرىن;
3) وزگە كەسۋلەر بويىنشا – ناقتى قاجەتتىلىگىنە قاراي.
7. شايىر جانە اعاش سولدەرىن, ەكiنشi دارەجەلi اعاش رەسۋرستارىن دايىنداۋ, سونداي-اق سۇرەكدىڭدەردەن ىقتيمال ءسول اعىزۋ ايماعى ءۇشىن كەسپەاعاش ءبولۋ جۇرگىزىلمەيدى.
8. جالعىز-جارىم اعاشتاردى كەسۋ, قۇرىلىستار مەن عيماراتتارعا بولىنگەن ۋچاسكەلەردە جەكەلەگەن اعاشتاردى كەسۋ كەزىندە, سونداي-اق شەكاراسى وسى ۋچاسكەلەردى ءبولۋ كەزىندە ايقىندالعان قۇندىلىعى شامالى ورمان ەكپەلەرىن قايتا جاڭارتۋعا ارنالعان ۋچاسكەلەردى تازارتۋ كەزىندە كەسپەاعاشتار ءبولۋ جۇرگىزىلمەيدى.
9. كەسپەاعاشتاردى ءبولىپ بەرۋ مەن مولشەرلەۋدىڭ (تاكساتسيالاۋدىڭ) بارلىق ادىستەرىندە 1 گەكتارعا شاققاندا قۇرامى, ورتاشا بيىكتىگى, جاسى جانە مولشەرى كورسەتىلىپ, شارۋاشىلىق تۇرعىدان باعالى تۇقىمدىلاردىڭ ومىرشەڭدىك ءوسىمى ەسەپكە الىنادى.
2. مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەلەرىندە كەسپەاعاشتار ءبولۋ ءتارتىبى
1-پاراگراف. مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەلەرىندە كەسپەاعاشتار
ءبولۋ جونىندەگى دايىندىق ءىس-شارالارى
10. كەسپەاعاشتار ءبولىپ بەرۋ جونىندەگى جۇمىستار باستالماس بۇرىن مەملەكەتتىك ورمان يەلەنۋشىلەر مىناداي دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزەدى:
1) مىناداي ورمان ورنالاستىرۋ ماتەريالدارىنا تالداۋ جاسالادى جانە ناقتىلىنادى:
باستى ماقساتتا پايدالانۋ ءۇشىن اعاش كەسۋگە تاعايىندالعان ۋچاسكەلەر ۆەدوموسى;
ارالىق ماقساتتا پايدالانۋ ءۇشىن اعاش كەسۋ جانە وزگە دە اعاش كەسۋ ۆەدوموسى;
قايتا جاڭارتۋعا تاعايىندالعان ۋچاسكەلەر;
شىرىن اعىزۋدا تۇرعان جانە شىرىن اعىزۋعا جوبالاناتىن ەكپەلەر مەن مەملەكەتتىك ورمان قورىن ەسەپكە الۋ جانە ونىڭ سيپاتتاماسى جونىندەگى ماتەريالدار;
2) جۇمىس كولەمى بەلگىلەنەدى جانە كەسپەاعاش قورىنا ءبىرىنشى كەزەكتە ەنگىزىلۋگە ءتيىس الاڭدار انىقتالادى;
3) وسى قاعيدالارعا 1-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا سۇرەك دايىنداۋ ءۇشىن ءاربىر مەملەكەتتىك ورمان يەلەنۋشى, ورمانشىلىق نەمەسە ۇزاق مەرزىمدى ورمان پايدالانۋعا بەرىلگەن مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەلەرى ءۇشىن تۇقىمدىلاردىڭ توپتارى بويىنشا (قىلقان جاپىراقتى اعاشتار, جۇمساق جاپىراقتى اعاشتار, قاتتى جاپىراقتى اعاشتار, سەكسەۋىلدەر, بۇتالار), اعاش كەسۋ تۇرلەرى: باستى ماقساتتا پايدالانۋ ءۇشىن اعاش كەسۋ, ارالىق ماقساتتا پايدالانۋ ءۇشىن اعاش كەسۋ (تۇرلەرى بويىنشا), باسقا دا كەسۋلەر بويىنشا (ماقساتى بويىنشا) كەسپەاعاشتار ءبولىپ بەرۋ جوسپارى جاسالادى.
كەسپەاعاشتار ءبولىپ بەرۋ جوسپارىن ورمان كۇتۋشى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2003 جىلعى 8 شىلدەدەگى ورمان كودەكسىنىڭ 13-بابىنىڭ 18-20) تارماقشاسىنا سايكەس بەكىتىلەتىن مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەلەرىندە اعاش كەسۋ قاعيدالارىنا (بۇدان ءارى – اعاش كەسۋ قاعيدالارى) سايكەس ورمان ورنالاستىرۋ ماتەريالدارىنىڭ نەگىزىندە جاسايدى.
11. ورمان ۋچاسكەلەرىن تۇرعان كۇيىندە اعاش كەسۋگە الدىن الا ىرىكتەۋدى ورمان كۇتۋشى جۇرگىزەدى. بولۋگە بەلگىلەنىپ وتىرعان ورمان ۋچاسكەلەرىنىڭ تاكساتسيالىق سيپاتتاما مەن پلانشەتتەر دەرەكتەرىنە سايكەس كەلمەۋى بايقالعان جاعدايدا ولار كەسۋگە بولىنبەيدى.
2-پاراگراف. كەسپەاعاشتار شەكاراسىن ناقتى انىقتاۋ جونىندەگى ءىس-شارالار
12. كەسپەاعاشتار الاڭداردىڭ شەكتەۋ جونىندەگى جۇمىستار:
1) انىق ورامدىق سوقپاقتارمەن, شەكارالىق سىزىقتارمەن, باعالاۋ (تاكساتسيالاۋ) نىسانالارىمەن جانە ورمان وسپەگەن جەرلەرمەن شەكتەلگەن جاقتارىن قوسپاعاندا, نىسانالار كەسۋدى;
2) كەسپەاعاشتار بۇرىشتارىنا ورمان شارۋاشىلىعى بەلگىلەرىن (باعانالارىن) قويۋدى;
3) سىزىقتاردى ولشەپ الۋدى, ولاردىڭ اراسىنداعى بۇرىشتاردى جانە ەڭىس بۇرىشتارىن ولشەۋدى, سونداي-اق ورامدىق سوقپاقتارمەن, باعالاۋ (تاكساتسيالاۋ) نىسانالارىمەن نەمەسە باسقا دا تۇراقتى باعدارلارمەن گەودەزيالىق بايلامدى قامتيدى.
13. جازىق جەرلەردەگى ورمانداردا كەسپەاعاشتار تىك بۇرىشتى پىشىندە بولىنەدى, ال تاۋلى ورمانداردا ولاردىڭ شەكاراسى رەلەفتىڭ سيپاتىنا بايلانىستى بەلگىلەنەدى. تەرىس ءپىشىندى تاكساتسيالىق تەلىمدەرى, ەگەر ولاردىڭ كولەمى اعاش كەسۋ قاعيدالارىندا بەلگىلەنگەن كەسپەاعاشتاردىڭ شەكتى مولشەرىنەن اسىپ كەتپەسە, كەسۋگە تولىقتاي بولىنەدى. ەگەر جيىنتىق كولەمى وسى قاعيدالارعا 2-قوسىمشانىڭ 1 جانە 2-سۇلبالارىندا كورسەتىلگەن كەسپەاعاشتىڭ بەلگىلەنگەن مولشەرىنەن اسىپ كەتپەسە, ورامدا كەسۋگە ءبىر مەزگىلدە بىرنەشە بولەك تەلىم بولىنەدى.
14. جاپپاي كەسپەاعاشتىق كەسۋلەرگە بولىنەتىن كەسپەاعاشتار نىسانالارىندا بارلىق كىشى ولشەمدى اعاشتار (ديامەترى 16 سانتيمەتردەن از) ولاردى كەسپەاعاش جاعىنا قاراي قۇلاتىپ شابادى. نىساناعا ىرگەلەس اعاشتاردا بەلگى قويىلادى.
بىرتىندەپ جانە ىرىكتەپ كەسۋگە, سونداي-اق ورماندى كۇتىپ-باپتاۋ ماقساتىندا اعاش كەسۋگە بولىنەتىن كەسپەاعاشتاردىڭ نىسانالارىندا اعاشتار نەگىزىنەن كەسىلمەيدى, ال نىسانالار بۇتاقتار مەن شىبىقتاردى كەسۋ جانە بۇتانى جيناۋ ەسەبىنەن تازارتىلادى.
15. كەسپەاعاشتاردىڭ شەكاراسىن سۋرەتكە ءتۇسىرۋ جانە بەلگىلەۋ ءبۋسسولدىڭ, گونيمەتردىڭ نەمەسە باسقا دا گەودەزيالىق اسپاپتاردىڭ كومەگىمەن, ال سىزىقتاردىڭ ولشەمى – ولشەۋ جولاعىمەن نەمەسە ۇزىندىعى 20 مەتر جانە ودان دا ۇزىن بولات رۋلەتكامەن جۇرگىزىلەدى.
كەسپەاعاشتار ءبولۋ كەزىندەگى قاتەلىكتەر:
1) سىزىقتاردى ولشەۋ كەزىندە – 200 مەترگە 1 مەتردەن;
2) بۇرىشتاردى ولشەۋ كەزىندە – 1 گرادۋستان اسپاۋعا ءتيىس.
16. مىناداي جاعدايلاردا كەسپەاعاشتار مولدەكتەرگە بولىنەدى, بۇل ءۇشىن:
1) ءبىر كەسپەاعاشتان سۇرەك بوساتۋدى ءارتۇرلى اعاش دايىنداۋشى جۇرگىزۋى;
2) كەسپەاعاشتىڭ جەكەلەگەن بولىكتەرى ەڭىستەردىڭ تىكتىگى بويىنشا 10 گرادۋس ارتىق بولاتىن تاۋلى جاعدايلاردا بولىنەتىن ەڭ از مولشەرلى القاپ 1 گەكتاردان كەم بولماۋعا ءتيىس.
ءاربىر كەسپەاعاشتا تەلىمدەردىڭ نومىرلەنۋى بولەك جۇرگىزىلەدى.
17. مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) دالدىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كەسپەاعاشتار (تەلىمدەر) بىتىك وسكەن اعاشتاردىڭ بىرتەكتىلىگى بويىنشا مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) تەلىمدەرىنە بولىنەدى. كەسپەاعاشتاردى (تەلىمدەردى) مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) تەلىمدەرىنە ءبولۋ:
1) ەگەر كەسپەاعاشتىڭ (تەلىمنىڭ) ءارتۇرلى بولىكتەرىندە قۇرامنىڭ كەمىندە ەكى ولشەمى بار ءبىر نەمەسە بىرنەشە تۇقىم بيىكتىكتەرىنىڭ رازريادتارى ءبىر نەمەسە ودان دا كوپ رازريادقا ەرەكشەلەنگەن;
2) كەسپەاعاشتىڭ (تەلىمنىڭ) جەكەلەگەن بولىكتەرىنىڭ مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) سيپاتتاماسىندا: قور بويىنشا 15% استام, قۇرامى بويىنشا – 2 ولشەمنەن استام ايىرماشىلىق بولعان كەزدە جۇرگىزىلەدى.
مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) تەلىمىنىڭ ەڭ از الابى كەسپەاعاش (تەلىم) الابى 10 گەكتارعا دەيىن بولعان جاعدايدا 0,5 گەكتار جانە كەسپەاعاش (تەلىم) الابى 10 گەكتار جانە ودان دا كوپ بولعان جاعدايدا – 2,0 گەكتار بولىپ بەلگىلەنەدى.
كەسپەاعاش (تەلىم) شەگىندەگى مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) تەلىمدەرى ابريستە نومىرلەنەدى, ولاردىڭ قاز-قالپىنداعى شەكاراسى نىسانالارمەن شەكتەلمەيدى, ولار تەك اعاش شابۋمەن عانا بەلگىلەنەدى.
18. كەسپەاعاشتاردىڭ (تەلىمدەردىڭ) بۇرىشتارىندا ديامەترى 12-16 سانتيمەتر باعانالار قويىلادى. باعانالار 0,7 مەتر تەرەڭدىكتە جەرگە كومىلەدى. باعانانىڭ جەر بەتىندەگى بيىكتىگى 1,3 مەتر بولۋعا ءتيىس. جول بويىنا جاقىن ماڭدا باعانالار ايقىش-ۇيقىش تابان اعاشپەن بەكىتىلەدى.
كەسپەاعاش (تەلىم) جوعارعى جاقتارى ەكى ورام ەتىپ تارالادى. تارالىمنىڭ استىنان ءتيىستى جازۋى بار «تەرەزە» - جۇمساق ويىق سالىنادى. قاعيدالارعا 3-قوسىمشاعا سايكەس, كەسىلگەن جىلىنا قاراماستان ەكى نەمەسە بىرنەشە ارالاس كەسپەاعاش (تەلىم) بۇرىشتاردىڭ ءبىر نۇكتەسىندە ۇيلەسكەن كەزدە جازبالار ءۇشىن ءتيىستى مولشەردەگى «تەرەزەلەرى» بار ءبىر تەلىمدىك باعانا قويىلادى.
19. باعانالاردا كەسپەاعاشتىڭ (مولدەكتىڭ) پايدالانۋ الاڭى عانا كورسەتىلەدى. جاپپاي كەسپەاعاشتاردىڭ پايدالانۋ الاڭىنا:
1) كولەمىنە قاراماستان ورمان وسپەگەن ۋچاسكەلەر (باتپاقتى جەرلەر, اعاش كەسىلگەن جەرلەر, الاڭقايلار, شابىندىقتار جانە تاعى باسقالار);
2) اعاش كەسۋ قاعيدالارىنا سايكەس بولىنەتىن تۇقىمدىق الاڭدار;
3) ءپىسىپ-جەتىلگەن بىتىك اعاشتار اراسىندا ورنالاسقان قىلقان جانە قاتتى جاپىراقتى اعاش تۇقىمدىلارىنىڭ ورتا جاستاعى جانە ءپىسىپ-جەتىلىپ قالعان ورمانىنىڭ جاس تالدار ۋچاسكەلەرى ەنگىزىلمەيدى. پايدالانىلمايتىن ۋچاسكەلەر شەكارالىق اعاشتاردىڭ سىرتقى جاعىنان جەڭىل بەلگى قويىلىپ نىسانالارمەن قال-قالپىندا شەكتەلەدى.
پايدالانىلمايتىن ۋچاسكەنىڭ الاڭى ۋچاسكەنىڭ شەكارالىق سىزىقتارىنىڭ ولشەمدەرى نەگىزىندە ايقىندالادى. قاجەت بولعان جاعدايدا گەودەزيالىق ءتۇسىرىلىم جۇرگىزىلەدى.
20. كەسپەاعاشتاردى بىرتىندەپ جانە ىرىكتەپ كەسۋگە, سونداي-اق كۇتىپ-باپتاۋ ماقساتىندا كەسۋگە ىرىكتەۋ كەزىندە ورمان وسپەگەن ۋچاسكەلەر كەسپەاعاش الاڭىنا ەنگىزىلمەيدى.
21. جاپپاي كەسپەاعاش كەسۋ ءۇشىن كەسپەاعاشتار ىرىكتەۋمەن ءبىر مەزگىلدە اعاش كەسۋ قاعيدالارىنا سايكەس تۇقىمدىقتاردى ىرىكتەۋ جانە قايتا ەسەپتەۋ, تۇقىمدىق توپتار مەن الاڭقايلاردى قورشاۋ جۇرگىزىلەدى.
توپتىق جانە جەكە دارا تۇقىمدىقتار تۇرىندەگى تۇقىم شاشقىشتار دىڭىندەگى قابىققا ەپتەپ قانا قىزىل بوياۋ جاعىلىپ, بوياۋمەن نومىرلەنەدى. تۇقىمدىق الاڭقايلاردى شەكتەۋ شەكارالىق اعاشتاردىڭ سىرتقى جاعىنان قابىعىنا جەڭىل بەلگى قويۋ ارقىلى جۇرگىزىلەدى.
22. كەسپەاعاشتار ىرىكتەۋ كەزىندە دالالىق ابريس (كەسكىن) جاسالىپ, وندا:
1) ىشكى نىسانالاردىڭ ورنالاسۋى جانە ولاردىڭ اراسىنداعى قاشىقتىق;
2) كەسپەاعاشتىڭ وراممەن جانە نىسانا جەلىسىمەن بايلانىمى, شەكارالىق جانە ىشكى نىسانالاردىڭ ولشەمدەرى;
3) سىزىقتار رۋمبالارى;
4) سىزىقتاردىڭ ولشەمدەرى, سونداي-اق گەودەزيالىق ءتۇسىرىم كەزىندە سىزىقتاردىڭ رۋمبالارى كورسەتىلىپ, كەسپەاعاش ىشىندە بولىنگەن پايدالانىلمايتىن الاڭدار;
5) تاكساتسيالىق تەلىمدەرىنىڭ شەكاراسى;
6) مولدەكتەردىڭ, تاكساتسيالىق تەلىمدەرىنىڭ نومىرلەرى;
7) قايتا ەسەپتەۋ جولاقتارىنىڭ ورنالاسۋى;
8) ءاربىر مولدەك شەگىندە ءاربىر تاكساتسيالىق تەلىمنىڭ الاڭى;
9) تۇقىمدىق توپتاردىڭ, الاڭقايلاردىڭ, شىبىعى, جاس تالى بار ۋچاسكەلەردىڭ ورنالاسۋى جانە ولاردىڭ الاڭى كورسەتىلەدى.
دالالىق ءابريستىڭ (كەسكىننىڭ) نەگىزىندە وسى قاعيدالارعا 2-قوسىمشاداعى 1 جانە 2-سۇلبالار بويىنشا كەسپەاعاشتىڭ سىزباسى جاسالادى. كەسپەاعاشتار (مولدەكتەر) الاڭدارىن ەسەپتەۋ كەزىندە وسى قاعيدالارعا 4-قوسىمشاعا سايكەس كەسپەاعاشتار (مولدەكتەر) الاڭدارىن ەسەپتەۋ تەحنيكاسى, ال تاۋلى جاعدايلار ءۇشىن – وسى قاعيدالارعا 5-قوسىمشاعا سايكەس سىزىقتار كولبەۋلىگىنە جاسالاتىن تۇزەتۋلەر كەستەسى باسشىلىققا الىنادى.
23. كەسۋگە تاعايىندالعان ۋچاسكەلەردى وقشاۋلاپ العاننان كەيىن كەسۋگە جاتاتىن اعاشتارعا بەلگى قويىلادى.
3-پاراگراف. كەسۋگە جاتاتىن اعاشتارعا بەلگى قويۋ جونىندەگى ءىس-شارالار
24. اعاشتاردى كەسۋگە الدىن الا ىرىكتەۋ بارلىق بىرتىندەپ جانە ىرىكتەپ كەسۋلەر ءۇشىن, سونداي-اق ورماندى كۇتىپ-باپتاۋ ماقساتىندا كەسۋ ءۇشىن (سۇرەكدىڭدەردىڭ ورتاشا ديامەترى 8 سانتيمەتردەن از بولعان جاعدايدا جارىقتاندىرۋدى, سيرەتۋ مەن وتپەلى كەسۋدى جانە ىرىكتەپ سانيتاريالىق ماقساتتا اعاش كەسۋ قوسپاعاندا (كەۋىپ قالعان جاس اعاشتاردى كەسۋدەن, جەلوپىرىقتى, جەل سۇلاتپاسىن جويۋدان, قۇلاعان اعاشتاردى جيناۋدان باسقا) جۇرگىزىلەدى. كەسۋگە ىرىكتەپ الىنعان اعاشتارعا 1,3 مەتر بيىكتىكتە تەرەڭ بەلگى سالىنادى, ال ديامەترى 8 سانتيمەتر جانە ودان دا جۋان اعاشتاردا سونىمەن بىرگە تامىر موينى تاڭبالانادى.
25. اعاشتاردى قايتا ەسەپتەۋ تۇقىمدىلارى, تەحنيكالىق جارامدىلىق ساناتتارى (ساپاسى) جانە تابانىنىڭ قالىڭداعى: اعاشتىڭ ورتاشا ديامەترى سانتيمەتردەن جۋان بولعاندا – 4 سانتيمەتر جانە بىتىك وسكەن اعاشتىڭ ورتاشا ديامەترى 16 سانتيمەترگە دەيىن بولعاندا – 2 سانتيمەتر بولاتىن جاعدايلاردا جۇرگىزىلەدى.
ديامەتر 1,3 مەتر بيىكتىكتە ولشەنەدى. تاۋ جاعدايىندا (ەڭىستەردە) 1,3 مەتر بيىكتىك اعاشقا ءبۇيىر جاعىنان (ەڭىستىڭ كولبەۋى بويىنشا) كەلگەن كەزدە جەر بەتىنەن بەلگىلەنەدى. ديامەترلەردى ولشەۋ باعىتى كۇن كوزىنە جانە ەڭىستىڭ باعىتىنا قاتىستى كەزدەيسوق بولۋعا ءتيىس.
قايتا ەسەپتەۋگە تابانىنىڭ قالىڭدىعى 8 سانتيمەتر اعاشتار جاتادى.
26. ساپالىق باعالانۋى بويىنشا اعاشتار ءۇش ساناتقا بولىنەدى:
1) كادەلىك اعاشتار – ءدىڭنىڭ تامىرعا تاقاۋ بولىگىنەن العاندا كادەلىك سورتيمەنتتەردىڭ جالپى ۇزىندىعى 6,5 مەتر جانە ودان دا ۇزىن اعاشتار, ال بيىكتىگى 20 مەتردەن اساتىن اعاشتاردا – ولاردىڭ بيىكتىگىنىڭ كەمىندە ۇشتەن ءبىرىن قۇرايتىن اعاشتار;
2) جارتىلاي كادەلىك اعاشتار – ءدىڭنىڭ تامىرعا تاقاۋ بولىگىنەن العاندا كادەلىك سورتيمەنتتەردىڭ ۇزىندىعى 2 مەتردەن 6,5 مەترگە دەيىنگى جانە اعاشتار, ال بيىكتىگى 20 مەتردەن اساتىن اعاشتاردا - 2 مەتردەن ولاردىڭ بيىكتىگىنىڭ ۇشتەن بىرىنە دەيىنگى اعاشتار. تامىرىن اشۋ قاجەت بولعان جاعدايدا كادەلىك سورتيمەنتتەردىڭ ەڭ قىسقا ۇزىندىعى كەمىندە 3 مەتر بولۋعا ءتيىس;
3) وتىندىق اعاشتار – ءدىڭنىڭ تامىرعا تاقاۋ بولىگىنەن العاندا كادەلىك سورتيمەنتتەردىڭ ۇزىندىعى كەمىندە 2 مەتر نەمەسە ءدىڭنىڭ تومەنگى جارتىسىندا كەمىندە 3 مەتر (تامىرىن اشۋ قاجەتتىگىن ەسكەرگەندە) بولاتىن اعاشتار.
4-پاراگراف. كەسپەاعاشتاردى ماتەريالدىق جانە اقشالاي باعالاۋ
27. كەسپەاعاشتاردى (مولدەكتەردى) باعالاۋ بويىنشا جالپى نۇسقاۋلار:
1) كەسپەاعاشتاردى (مولدەكتەردى) ماتەريالدىق باعالاۋ كەزىندە سۇرەكتىڭ جالپى قورى انىقتالىپ, ول كادەلىك جانە وتىندىق بولىكتەرگە, ال قاجەت بولعان جاعدايلاردا ۇشارباسىنىڭ جارامدى بولىگىنە بولىنەدى. كادەلىك سۇرەك ىرىلىك ء(ىرى, ورتاشا, ۇساق) ساناتتارى بويىنشا بولىنەدى. ءورىمتالداردىڭ ورتاشا كولەمى ەسەپتەپ شىعارىلادى;
2) تۇبىرىمەن بوساتىلاتىن سۇرەكتى, سونداي-اق ەكىنشى دارەجەلى سۇرەك رەسۋرستارىن اقشالاي باعالاۋ تۇبىرىمەن بوساتىلاتىن سۇرەك ءۇشىن «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2008 جىلعى 10 جەلتوقسانداعى كودەكسىنىڭ (سالىق كودەكسى) 506-بابىنىڭ 2-تارماعىندا بەلگىلەنگەن تولەماقى ستاۆكالارى نەگىزىندە ءاربىر كەسپەاعاش (مولدەك) بويىنشا جۇرگىزىلەدى;
3) ماتەريالدىق جانە اقشالاي باعالاۋ ۆەدوموسىندا قالىڭدىق ساتىلارى بويىنشا كولەمدەر 0,01 تەكشە مەترگە دەيىن دوڭگەلەكتەپ ەسەپتەلەدى, ال مولدەك بويىنا جالپى قورىتىندىلار 1 تەكشە مەترگە دەيىن دوڭگەلەكتەنەدى, سۇرەكتى اقشالاي باعالاۋ 1تەڭگەگە دەيىن دالدىكپەن جۇرگىزىلەدى;
4) كەسپەاعاشتاردى ماتەريالدىق باعالاۋ كەزىندە «قازاقستان ورماندارىن مولشەرلەۋگە (تاكساتسيالاۋعا) ارنالعان نورماتيۆتەر», 2-ءبولىم: «قازاقستان ورماندارىنا ارنالعان سورتيمەنتتىك جانە تاۋارلىق كەستەلەر» انىقتامالىعىندا (قاينار, 1987) جاريالانعان سورتيمەنتتىك جانە تاۋارلىق كەستەلەر پايدالانىلادى.
28. جاپپاي جانە سۋىرتپاقتاپ قايتا ەسەپتەۋ ماتەريالدارىن وڭدەۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى:
1) كەسۋگە تاعايىندالعان اعاشتاردى قايتا ەسەپتەۋ ۆەدوموسىنان تۇقىمدىلارى, قالىڭدىق ساتىلارى جانە تەحنيكالىق جارامدىلىق ساناتتارى بويىنشا كەسپەاعاشتاعى (مولدەكتەگى) اعاشتار سانى وسى قاعيدالارعا 9-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا جاپپاي, سۋىرتپاقتاپ قايتا ەسەپتەۋ كەزىندە ماتەريالدىق-اقشالاي باعالاۋ ۆەدوموسىنا كوشىرىپ جازىلادى. بۇل رەتتە جارتىلاي كادەلىك اعاشتار سانى كادەلىك جانە وتىندىق بولىپ تەپە-تەڭ بولىنەدى;
2) قايتا ەسەپتەۋ ۆەدوموسىندا كەلتىرىلگەن اعاشتار بيىكتىگىن ولشەۋ نەگىزىندە باسىم تۇقىمدى ءۇشىن ولشەم جاسالعان قالىڭدىقتىڭ ءاربىر ساتىسى بويىنشا, ال قالعان قۇراۋشى تۇقىمدار ءۇشىن – قالىڭدىقتىڭ ورتاشا ساتىسى بويىنشا ورتاشا اريفمەتيكالىق بيىكتىكتەر ەسەپتەپ شىعارىلادى.
بيىكتىكتەر مەن ديامەترلەردىڭ ارا-قاتىناسى بويىنشا بيىكتىكتەر رازريادتارى كەستەلەرىنىڭ كومەگىمەن ولشەنگەن قالىڭدىق ساتىلارىنىڭ ارقايسىسىنىڭ بيىكتىك رازريادى ايقىندالادى. تۇقىمدى بويىنشا ورتاشا رازرياد قالىڭدىق ساتىلارى بويىنشا رازريادتاردىڭ ورتاشا اريفمەتيكالىق رازريادى رەتىندە بەلگىلەنەدى.
اعاشتاردى قايتا ەسەپتەۋ قاباتتار بويىنشا جۇرگىزىلەتىن كۇردەلى اعاش شوعىرلارىندا بيىكتىك رازريادتارى دا قاباتتار بويىنشا, ال قاجەت بولعان جاعدايلاردا – جاسارالىق بۋىندارى بويىنشا ايقىندالادى;
3) سورتتار مەن سورتيمەنتتەر بويىنشا ىرىلىك ساناتى شەگىندە كادەلىك سۇرەكتىڭ, تەحنولوگيالىق وتىندىق اعاشتىڭ, وتىندىق اعاشتاردىڭ, اعاشتىڭ ۇشارباسى قالدىقتارىنىڭ, ءوتىمدى بولىكتەرىنىڭ جالپى قورى, شىعىمى بيىكتىكتەردىڭ ءتيىستى رازريادىنىڭ سورتيمەنتتىك كەستەلەرىنىڭ دەرەكتەرىن اعاشتار سانىنا كوبەيتۋ ارقىلى ءاربىر مولدەك پەن تۇقىمدى بويىنشا ايقىندالادى;
4) جالداردى قايتا ەسەپتەۋ ماتەريالدارىن وڭدەۋ كەزىندە سۇرەكتى ماتەريالدىق مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) جاپپاي قايتا ەسەپتەۋ كەزىندەگى سياقتى جۇرگىزىلەدى. قايتا ەسەپتەۋ الاڭىنان كەسپەاعاش (مولدەك) الاڭىنا كوشۋ ءۇشىن اۋىستىرۋ كوەففيتسيەنتى (0,01-گە دەيىن دوڭگەلەكتەپ) ەسەپتەلەدى, ول كەسپەاعاشتىڭ (مولدەكتىڭ) پايدالانۋ الاڭىن (تۇقىمدىق شوق اعاشتار مەن بەلدەۋلەر الاڭىنسىز) قايتا ەسەپتەۋ الاڭىنا ءبولۋ جولىمەن ايقىندالادى. ءاربىر تۇقىم بويىنشا قورىتىندىلار اۋدارۋ كوەففيتسيەنتىنە كوبەيتىلەدى جانە وسىلايشا تۇتاستاي العاندا كەسپەاعاش (مولدەك) ءۇشىن بارلىق كورسەتكىشتەر بويىنشا كولەمدەر ەسەپتەپ شىعارىلادى. اقشالاي باعالاۋ جۇرگىزىلگەنگە دەيىن مولدەك بويىنشا كولەمدەردەن قالدىرىلاتىن تۇقىمدىقتار جانە تۇقىمدىق توپتارداعى اعاشتار قورى الىپ تاستالادى;
5) مولدەكتەگى ءورىمتالدىڭ ورتاشا مولشەرى ءدىڭ سۇرەگىنىڭ ءونىمدى قورىن قايتا ەسەپتەۋ دىڭدەرىنىڭ سانىنا بولۋدەن جەكە قارالاتىن مولشەر رەتىندە ەسەپتەلەدى;
6) جاپپاي ەمەس باستى ماقساتتا پايدالانۋ ءۇشىن اعاش كەسۋگە, ورماندى كۇتىپ-باپتاۋ ماقساتىندا كەسۋگە جانە ىرىكتەپ سانيتارلىق ماقساتتا اعاش كەسۋگە بولىنگەن كەسپەاعاشتاردا (مولدەكتەردە) مولدەكتەگى (تەلىمدەگى) ىرىكتەپ الىناتىن سۇرەكتىڭ قورى وسى قاعيدالاردىڭ 6-تاراۋىنا سايكەس كەسۋگە تاعايىندالعان اعاشتاردى قايتا ەسەپتەۋ دەرەكتەرى بويىنشا ايقىندالادى. ماتەريالداردى ودان ءارى وڭدەۋ جاپپاي جانە سۋىرتپاقتاپ قايتا ەسەپتەۋ سياقتى تارتىپپەن جۇرگىزىلەدى;
7) بىرتىندەپ ۇزاق مەرزىمدى كەسۋ كەسپەاعاشتارىندا الدىمەن جاپپاي كەسۋ ءۇشىن جالداردى قايتا ەسەپتەۋ كەزىندەگى سياقتى قالىڭدىق ساتىلارى بويىنشا جالپى قورى مەن ونىڭ سورتيمەنتتىك قۇرىلىمى ايقىندالادى. جالپى قورى مەن قابىلدانعان كەسۋ جيىلىگى بويىنشا كەسۋگە جاتاتىن سۇرەك كولەمى ەسەپتەپ شىعارىلادى, وعان قالىڭدىعى جوعارى ساتىلارداعى اعاشتار ەنگىزىلەدى. سۇرەكدىڭنىڭ قالعان بولىگى (نەعۇرلىم تومەن ساتىلارى) كەسۋگە جاتپايدى.
3. كەسپەاعاشتاردى تاكساتسيالاۋ ءتارتىبى
1-پاراگراف. سۇرەكتى ەسەپكە الۋ جونىندەگى ءىس-شارالار
29. تاكساتسيالاۋ ءادىسى كەسپەاعاشتى ەسەپكە الۋ تۇرىنە جانە الاڭىنا بايلانىستى.
30. تۇبىرىمەن بوساتىلاتىن سۇرەكتى ەسەپكە الۋ كەسۋ تاسىلدەرىنە بايلانىستى:
1) الاڭى بويىنشا (جاپپاي اعاش كەسۋدىڭ بارلىق تۇرلەرى كەزىندە قولدانىلادى);
2) كەسۋگە تاعايىندالاتىن اعاشتار سانى بويىنشا جۇرگىزىلەدى.
كەسۋگە تاعايىندالاتىن اعاشتار سانى بويىنشا ەسەپكە الۋ:
ىرىكتەپ ەرىكتى (بۇدان ءارى – ىرىكتەپ كەسۋ), بىرتىندەپ جانە ۇزاق-بىرتىندەپ (بۇدان ءارى – بىرتىندەپ كەسۋ) اعاش كەسۋ;
سۇرەكتىڭ ورتاشا ديامەترى 8 سانتيمەتر جانە ودان دا جۋان بولعان كەزدە سيرەتۋ, جول ارشۋ ءۇشىن اعاش كەسۋ;
ىرىكتەتىپ سانيتاريالىق ماقساتتا اعاش كەسۋ (جاس تالداردىڭ كەۋىپ قالعاندارىن كەسۋدەن باسقا);
جالعىز-جارىم اعاشتاردى كەسۋ كەزىندە قولدانىلادى.
اعاشتار سانى بويىنشا بوساتىلاتىن سۇرەكتى ەسەپكە الۋ كەزىندە كەسۋگە تاعايىندالاتىن اعاشتار الدىن-الا:
3) دايىندالعان اعاش ماتەريالدارىنىڭ سانى بويىنشا تاڭبالانادى.
دايىندالعان اعاش ماتەريالدارىنىڭ سانى بويىنشا ەسەپكە الۋ, ەگەر كەسىلۋگە ءتيىس سۇرەك قورىن الدىن-الا ايقىنداۋ مۇمكىن بولماسا:
جارىقتاندىرۋ مەن تازارتۋ كەزىندە;
ەگەر كەسۋگە تاعايىندالاتىن سۇرەكتىڭ ورتاشا ديامەترى 8 سانتيمەتردەن تومەن بولسا, سيرەتۋ جانە جول ارشۋ ءۇشىن كەسۋ كەزىندە;
جاس تالداردا, جەل وپىرعان, قۇيىن سوققان جەرلەردە, قۇلاپ قالعان اعاشتاردى جيناعاندا كەۋىپ قالعاندارىن كەسۋ كەزىندە جۇرگىزىلەدى.
جەرگىلىكتى حالىقتى سۇرەك وتىنىمەن تەگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورمان يەلەنۋشى ايقىندايتىن ورىنداردا كەسپەاعاشتاردان تىس جەرلەردەگى قوقىستى (كەسپەاعاشتاردان تىس جەردە تابيعي جولمەن قۇلاپ جاتقان جانە ونەركاسىپتىك ماقساتتا دايىندالمايتىن سۇرەكتىڭ قالدىعى (دىڭدەرى مەن بۇتالارى) تازالاۋ كەزىندە, ونى بوساتۋ اعاش كەسۋ بيلەتتەرىندە دايىنداۋعا جاتاتىن سۇرەك مولشەرى كورسەتىلىپ جۇرگىزىلەدى. بۇل جاعدايدا ورمان يەلەنۋشى اعاش كەسۋ بيلەتىندە كورسەتىلگەن سۇرەك مولشەرىن دايىندايدى.
2-پاراگراف. سۇرەك بوساتۋ ءۇشىن كەسپەاعاشتى الاڭىن ەسەپكە الا وتىرىپ مولشەرلەۋ
(تاكساتسيالاۋ) جونىندەگى ءىس-شارالار
31. كەسۋدىڭ جاپپاي كەسپەاعاشتىق ءتاسىلى ءۇشىن كەسپەاعاشتى مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) ءتاسىلىن تاڭداۋ كەسپەاعاشتىڭ (مولدەكتىڭ) الاڭىنا, رەلەفكە بايلانىستى جانە وسى قاعيدالارعا 6-قوسىمشادا كورسەتىلگەن كەسپەاعاشتى مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) ءتاسىلىن تاڭداۋ شارتتارىمەن جۇرگىزىلەدى.
سەكسەۋىل كەسپەاعاشتارىن مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) وسى قاعيدالاردىڭ 36-تارماعىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى.
32. جاپپاي قايتا ەسەپتەۋ كەسپەاعاشتا جۇرگىزىلەدى, ال وندا ەكى جانە ودان دا كوپ مولدەك بولعان جاعدايدا – وسى قاعيدالاردىڭ 28-تارماعىنا سايكەس (وسى قاعيدالارعا 2-قوسىمشاداعى 1-سۇلبا) ءاربىر مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) تەلىمى بويىنشا ءاربىر مولدەكتە جەكە جۇرگىزىلەدى.
جاپپاي قايتا ەسەپتەۋدى جۇرگىزۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى مىناداي:
1) جاپپاي قايتا ەسەپتەۋ 1,3 مەتر بيىكتىكتە اعاشتارعا ءتيىستى بەلگى سالىپ, ولشەگىش ايىرمەن ديامەترلەرىن ولشەۋ ارقىلى جۇرگىزىلەدى, بۇل جاعدايدا اعاشتارعا تاڭبا سوعىلمايدى;
2) تەلىم, مولدەك نەمەسە تۇتاستاي العاندا كەسپەاعاش شەگىندە ءاربىر قۇراۋشى تۇقىم ءۇشىن ءوسىپ تۇرعان اعاشتاردىڭ – تابانىنىڭ قالىڭدىعى ورتاشا ءۇش مولشەردە بولاتىن ءۇش اعاشتىڭ بيىكتىگى ولشەنەدى. ەگەر تۇقىمدىنىڭ قاتىسۋى قۇرامدا ءۇش ولشەمنەن اسپاسا, تابانىنىڭ قالىڭدىعى ورتاشا ءبىر مولشەردە بولاتىن وسى تۇقىمدىنىڭ بەس اعاشى ولشەنەدى;
3) بيىكتىكتى ولشەۋ ءۇشىن اعاشتار تەلىم (كەسپەاعاش) الاڭى بويىنشا بىركەلكى ىرىكتەپ الىنادى. ءاربىر ىرىكتەپ الىنعان اعاشتىڭ ديامەترى 1 سانتيمەترگە جانە بيىكتىگى 0,5 مەترگە دەيىن دوڭگەلەكتەنىپ, 1,3 مەتر بيىكتىكتە ولشەنەدى. ەگەر نىسانالاردا كەسىپ الىنعان اعاشتار ديامەترى مەن بيىكتىگى بويىنشا ورتا ەسەپپەن العاندا جاقىن بولسا, ولشەۋ ءۇشىن وسى اعاشتار پايدالانىلۋى مۇمكىن;
4) قايتا ەسەپتەۋدىڭ, اعاشتاردىڭ, ىرىكتەپ الىنعان تۇقىمدىقتاردىڭ بيىكتىگىن ولشەۋدىڭ, وسكىن مەن جاس تالداردى ەسەپكە الۋدىڭ ناتيجەلەرى كەسۋگە تاعايىندالعان اعاشتاردى قايتا ەسەپتەۋ ۆەدوموسىنا وسى قاعيدالارعا 7-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا جازىلادى.
33. سۋىرتپاقتاپ قايتا ەسەپتەۋ شەكارالىق سىزىقتاردى جانە كەسپەاعاشتىڭ ۇزىن جاعىنا قاتار تارتىلعان, ال وندا ەكى جانە ودان دا كوپ مولدەك بولعان جاعدايدا - ءاربىر مولدەكتىڭ ۇزىن جاعىنا قاتار تارتىلعان ىشكى نىسانالار بويىمەن وسى قاعيدالارعا 2-قوسىمشاداعى 2-سۇلبانىڭ مىسالىندا وتىرعىزىلعان اعاش جالدارىندا جۇرگىزىلەدى. كەسپەاعاشتىڭ پىشىنىنە, جەرگىلىكتى جەردىڭ رەلەفىنە جانە ءوسىپ تۇرعان اعاشتاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى جولاقتار بۇكىل كەسپەاعاشتى (مولدەكتى) قامتيتىن جانە سيپاتتايتىن جاعدايدا ولاردى باسقاشا ورنالاستىرۋعا دا جول بەرىلەدى.
سۋىرتپاقتاپ قايتا ەسەپتەۋ ەرەكشەلىكتەرى مىناداي:
1) قايتا ەسەپتەلەتىن جالداردىڭ سانى جانە جالداردىڭ ەنى تۇتاستاي العاندا كەسپەاعاش (مولدەك) ءۇشىن ونىڭ ەنىنە بايلانىستى وسى قاعيدالارعا 8-قوسىمشادا كورسەتىلگەن شارتتارعا سايكەس بەلگىلەنەدى;
2) سۋىرتپاقتاپ قايتا ەسەپتەۋدىڭ جيىنتىق الاڭى كەسپەاعاشتىڭ (مولدەكتىڭ) جالپى الاڭىنىڭ كەمىندە 10 % قۇراۋعا ءتيىس;
3) ەگەر شەكارالىق سىزىقتار ورمان پۇشپاعىنىڭ, اعاش كەسىلگەن ەسكى جەرلەردىڭ, كەڭ سوقپاقتاردىڭ بويىمەن وتسە نەمەسە باعالاۋ (تاكساتسيالاۋ) سيپاتتاماسى مولدەكتەگى (تەلىمدەگى) وسىنداي سيپاتتامادان وزگەشە بولاتىن ب ۇلىنگەن اعاشتارعا جاناسسا, وندا ولار قايتا ەسەپتەۋ جالدارىن سالۋ ءۇشىن پايدالانىلمايدى جانە بۇل رەتتە تيىسىنشە ىشكى نىسانالاردا جالداردىڭ سانى نەمەسە ەنى كوبەيەدى;
4) ىشكى نىسانالار شەكارالىق سىزىقتاردان تەڭ قاشىقتىقتا ورنالاسۋعا ءتيىس. نىسانالار اراسىنداعى قاشىقتىقتاردا ولاردىڭ اراسىنداعى ورتاشا قاشىقتىقتىڭ 20 % اسپايتىن مولشەردە ايىرماعا جول بەرىلمەيدى. ىشكى نىسانالار ءىلۋ, اعاشتارعا بەلگى سالۋ ارقىلى جانە ولشەگىشپەن ناقتى تارتىلادى;
5) سۋىرتپاقتاپ قايتا ەسەپتەۋ الاڭدارىن دۇرىس بەلگىلەۋ كەسپەاعاشتى وسى ادىسپەن باعالاۋدىڭ (تاكساتسيالاۋ) دالمە-دالدىگىن ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى شارتتارىنىڭ ءبىرى. جالداردىڭ ەنىن قايتا ەسەپتەۋدى كوزبەن مولشەرلەپ انىقتاۋعا جول بەرىلمەيدى;
6) قايتا ەسەپتەلەتىن جالدىڭ ەنىن باقىلاپ ولشەۋ ءوسىپ تۇرعان اعاشتاردىڭ كورىنۋىنە قاراي ءاربىر 20-40 مەتر سايىن جۇرگىزىلەدى. جالداردىڭ شەكاراسى اعاشتارعا سالىناتىن تاڭبالارمەن نەمەسە جالدىڭ بۇكىل ۇزىندىعى بويىنا بەلگىلەرمەن بەلگىلەنەدى. جالدىڭ ەنى ۇزىندىعى 2,5 مەتر سىرىقپەن ولشەنەدى;
7) قايتا ەسەپتەۋ جالىنىڭ بۇرىشتارىنا تاكساتسيالىق تەلىمنىڭ ءنومىرى جانە قايتا ەسەپتەۋ جالىنىڭ ۇزىندىعى كورسەتىلگەن قازىقتار قاعىلادى;
8) جالدارداعى اعاشتاردىڭ ديامەترلەرى مەن بيىكتىكتەرىن ولشەۋ جانە ءوسۋ سيپاتتاماسىن انىقتاۋ جاپپاي قايتا ەسەپتەۋدەگى سياقتى جۇرگىزىلەدى. قايتا ەسەپتەۋ ۆەدوموسى ءاربىر مولدەككە جاسالادى, ال ەگەر ول تاكساتسيالىق تەلىمدەرگە بولىنگەن بولسا, وندا وسى قاعيدالارعا 7-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا ءاربىر تاكساتسيالىق تەلىمگە جاسالادى.
3-پاراگراف. اعاشتار سانى مەن دايىندالعان اعاش ماتەريالدارىنىڭ مولشەرىن
ەسكەرە وتىرىپ سۇرەك بوساتۋ ءۇشىن كەسپەاعاشتاردى مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ)
34. باستى ماقساتتا پايدالانۋ ءۇشىن بىرتىندەپ جانە ىرىكتەپ كەسۋگە بولىنگەن كەسپەاعاشتاردا كەسۋگە تاعايىندالعان اعاشتار سانىن ەسكەرە وتىرىپ سۇرەك بوساتۋ ءۇشىن, سونداي-اق ورماندى كۇتىپ-باپتاۋ ماقساتىندا اعاش كەسۋدى جانە ىرىكتەپ سانيتاريالىق ماقساتتا اعاش كەسۋدى جۇرگىزۋ ءۇشىن شەكارالارى كەسىلۋگە جاتاتىن اعاشتارداعى تاڭبالارمەن بەلگىلەنەتىن جولدارعا (تەحنولوگيالىق دالىزدەرگە) الدىن الا ولشەم جاسالادى.
35. ەنى بەلگىلەنگەن جولداردا (تەحنولوگيالىق دالىزدەردە) اعاشتاردى تۇقىمدىلارى جانە تەحنيكالىق جارامدىلىق ساناتتارى بويىنشا ءبولىپ, ولارعا جاپپاي قايتا ەسەپتەۋ جۇرگىزىلەدى. سودان سوڭ سوقپاقتاردا كەسۋگە اعاشتار ءبولىپ الىنىپ, ولار تامىر موينىندا تاڭبالانادى جانە 1,3 مەتر بيىكتىكتە تەرەڭ بەلگى سالىنىپ, قايتا ەسەپتەۋ ءدال وسىنداي تارتىپپەن جۇرگىزىلەدى. كەسۋگە بەلگىلەنگەن بارلىق اعاشتاردى قايتا ەسەپتەۋدىڭ جانە مودەلدى اعاشتاردىڭ بيىكتىگىن ولشەۋدىڭ دەرەكتەرى وسى قاعيدالارعا 7-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا كەسۋگە تاعايىندالعان اعاشتاردى قايتا ەسەپتەۋ ۆەدوموسىنا ەنگىزىلەدى.
36. كەسۋدىڭ جيىلىگى اعاش كەسۋ قاعيدالارىنا سايكەس بەلگىلەنەدى جانە وسى ورمان ورنالاستىرۋ بويىنشا اعاش كەسۋگە دەيىنگى ەكپەلەردىڭ جالپى قورىنا كەسۋگە تاعايىندالعان اعاشتاردىڭ (جولداردا (تەحنولوگيالىق دالىزدەردە) جانە ومارتالاردا) سانىنا ارا-قاتىناسىمەن ايقىندالادى.
37. جارىقتاندىرۋدى, تازالاۋدى, سيرەتۋدى جانە وتپەلى كەسۋدى جۇرگىزۋ كەزىندە, سونداي-اق سەكسەۋىل ەكپەلەرىندە باستى ماقساتتا پايدالانۋ ءۇشىن اعاش كەسۋ كەزىندە كەسىلۋگە ءتيىس اعاشتار مولشەرىن الدىن الا انىقتاپ الۋ ءۇشىن كولەمى ەكپەلەردىڭ بىرتەكتىلىك دارەجەسىنە بايلانىستى كەسپەاعاش الاڭىنىڭ 1%-نان 3 %-نا دەيىن بولۋى مۇمكىن (ەكپەلەر نەعۇرىلىم بىرتەكتى بولسا, ىرىكتەۋ پايىزى سولعۇرلىم از بولادى) سىناق الاڭدارى الىنادى. ەكپەاعاش (مولدەك) كولەمى 5 گەكتارعا دەيىن بولعان جاعدايدا كەمىندە ەكى سىناق الاڭى, كەسپەاعاش (مولدەك) كولەمى 6-10 گەكتار بولعاندا - كەمىندە ءۇش سىناق الاڭى جانە 10 گەكتاردان استام بولعان جاعدايدا - ولاردى كەسپەاعاش (مولدەك) بويىنشا بىركەلكى ورنالاستىرىپ ءاربىر 10 گەكتارعا ءبىر سىناق الاڭى الىنادى. قاز-قالپىنداعى سىناق الاڭدارى سىناق الاڭىنىڭ بۇرىشتارىنا ورناتىلاتىن بيىكتىگى 0,5 مەتر قازىقتارمەن بەلگىلەنەدى. قازىقتارعا “سا” (سىناق الاڭى) دەگەن جازبا جاسالادى.
سىناق الاڭىندا اعاشتاردى ىرىكتەۋ, كەسۋ جانە دايىندالعان سۇرەكتى سورتيمەنتتەرگە ءبولۋ جۇرگىزىلەدى. سىناق الاڭىن پىسىقتاۋ دەرەكتەرى كەسپەاعاشتىڭ (مولدەكتىڭ) بۇكىل الاڭىنا كوشىرىلەدى.
38. كەسۋدىڭ باسقا تاسىلدەرىندە دە, سونداي-اق كەسۋگە ديامەترى 8 سانتيمەتردەن كەم اعاشتار تاعايىندالاتىن كەسپەاعاشتاردى بىرتىندەپ, ىرىكتەپ اعاش كەسۋگە جانە ورماندى كۇتىپ-باپتاۋ ماقساتىندا اعاش كەسۋگە ىرىكتەۋ كەزىندە كەسىلۋگە ءتيىس جىڭىشكە اعاشتار قورى ءدال وسىلاي ايقىندالادى.
39. بوساتىلاتىن سۇرەكتى دايىندالعان اعاش ماتەريالدارىنىڭ مولشەرى بويىنشا ەسەپكە الۋ كەزىندە دايىندالۋعا ءتيىس سۇرەكتىڭ قورى الدىن الا كوز مولشەرىمەن ايقىندالادى. دايىندالعان اعاش ماتەريالدارىنىڭ مولشەرى بويىنشا بوساتىلاتىن سۇرەكتى انىقتاۋ مۇمكىن بولماعان كەزدە كەسپەاعاش (مولدەك) الاڭىنىڭ 3-5 % قامتيتىن سىناق الاڭدارى الىنادى. سىناق الاڭدارىنىڭ دەرەكتەرى كەيىننەن كەسپەاعاشتىڭ (مولدەكتىڭ) بۇكىل الاڭىنا كوشىرىلەدى.
دايىندالعان اعاش ماتەريالدارىنىڭ تۇپكىلىكتى ەسەبى ناقتى دايىنداۋ دەرەكتەرى بويىنشا (كەسپەاعاشتاردا نەمەسە تومەنگى قويمالاردا) جۇرگىزىلەدى.
4. قورىتىندى ەرەجەلەر
40. كەسپەاعاشتاردى ءبولىپ بەرۋ جانە مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) جونىندەگى جۇمىستاردىڭ ساپاسىن تەكسەرۋ ولاردى ورىنداۋ بارىسىندا دا, ولار اياقتالعاننان كەيىن دە جۇرگىزىلەدى. تەكسەرۋ ناتيجەسىندە:
1) ىرىكتەلگەن كەسپەاعاش قورىنىڭ ەسەپتى كەسپەاعاشقا جانە تۇقىمدىلار توپتارى, پايدالانۋ تۇرلەرى جانە مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ ساناتتارى بويىنشا سۇرەك بوساتۋدىڭ بەلگىلەنگەن كولەمدەرىنە سايكەستىگى;
2) اعاش كەسۋ قاعيدالارى تالاپتارىنىڭ ساقتالۋى;
3) كەسپەاعاشتى (مولدەكتى) مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) ءادىسىن تاڭداۋدىڭ دۇرىستىعى;
4) كەسپەاعاشتاردى تۇرعان كۇيىندە ىرىكتەۋ مەن مولشەرلەۋدى (تاكساتسيالاۋدى) جۇرگىزۋ جانە ىرىكتەۋ ماتەريالدارىن تەحنيكالىق رەسىمدەۋ ساپاسى;
5) انىقتامالىق-نورماتيۆتىك ماتەريالداردى (بيىكتىك رازريادتارىنىڭ كومەكشى كەستەلەرىن, سورتيمەنتتىك جانە تاۋارلىق كەستەلەردى) تاڭداۋ مەن قولدانۋدىڭ دۇرىستىعى انىقتالادى.
41. كەسپەاعاشتاردى ءبولىپ بەرۋ مەن مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) جونىندەگى جۇمىستاردى تەكسەرۋدى ورمانشىلىق وكىلىنىڭ قاتىسۋىمەن مەملەكەتتىك ورمان يەلەنۋشى سانى بويىنشا كەسپەاعاشتاردىڭ كەمىندە 5 % جانە ءاربىر ورمانشىلىق بويىنشا القاپتىڭ 3 %, بىراق كەمىندە ەكى كەسپەاعاشتا جۇرگىزەدى.
25 مامىردان 25 قازانعا دەيىنگى كەزەندە تەكسەرۋ ناتيجەلەرى بويىنشا وسى قاعيدالارعا 10-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا كەسپەاعاشتاردى ءبولىپ بەرۋ مەن مولشەرلەۋدى (تاكساتسيالاۋدى) تەكسەرۋ اكتىسى جاسالادى.
جۇمىس مىناداي جاعدايلاردا:
1) كەسپەاعاشتى ءبولىپ بەرۋ اعاش كەسۋ قاعيدالارىن بۇزا وتىرىپ جۇرگىزىلگەن;
2) جاپپاي نەمەسە جالداردى قايتا ەسەپتەۋ دەرەكتەرى كەسپەاعاشتاعى كادەلىك سۇرەكتىڭ جالپى قورى جانە قورى بويىنشا تەكسەرۋ دەرەكتەرىمەن الشاقتىعى 10 % اسىپ كەتكەن;
3) نىسانا سانى وسى قاعيدالاردا كوزدەلگەن مولشەردەن از بولعان;
4) ورتاشا بيىكتىكتەر مەن ديامەترلەردىڭ دۇرىس ايقىندالماۋىنا (7 % جانە ودان كوپ قاتەلىكپەن), اعاشتاردىڭ تەحنيكالىق جارامدىلىق ساناتىنا قاتە بولىنۋىنە (ولاردىڭ سانىندا 12 % جانە ودان دا كوپ قاتەلىكپەن) جول بەرىلگەن;
5) ىرىكتەلگەن كەسپەاعاشتاردى تۇرعان كۇيىندە رەسىمدەۋ قاناعاتتانارلىقسىز بولعان (شەكارالارى تۇسىنىكسىز, باعانداردىڭ نەمەسە ولاردا جازۋلاردىڭ بولماۋى);
6) كەسپەاعاشتاردى جاپپاي كەسپەۋگە جانە ورماندى كۇتىپ-باپتاۋ ماقساتىندا كەسۋگە ىرىكتەۋ كەزىندە:
ىرىكتەلەتىن سۇرەكتىڭ قورى 10 %-دان استام الشاقتىقتا بولعان;
اعاشتاردى كەسۋگە (قاتە تاعايىندالعان جانە قاتە قالدىرىلعان) كەسۋگە جاتاتىن اعاشتاردىڭ جالپى سانىنا 10 % استام جاعدايدا دۇرىس ىرىكتەپ الىنباعان كەزدە قاناعاتتانارلىقسىز دەپ تانىلادى.
42. تەكسەرۋ ناتيجەلەرىنە بايلانىستى مەملەكەتتىك ورمان يەلەنۋشى كەسپەاعاشتاردى ءبولىپ بەرۋ مەن مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) بويىنشا ماتەريالدارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزەدى نەمەسە جۇمىس جاڭادان ورىندالادى.
43. وسى قاعيدالارعا سايكەس جاسالعان كەسپەاعاشتاردىڭ دالالىق ابريستەرى, اعاشتاردى قايتا ەسەپتەۋ, بيىكتىكتەردى ولشەۋ, وسكىندەردى ەسەپكە الۋ جانە باسقا دا ۆەدوموستار, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) ۆەدوموستارى مەملەكەتتىك ورمان يەلەنۋشىدە ساقتالادى.
كورسەتىلگەن قۇجاتتاردان باسقا مىنالار ەكى دانادا جاسالادى:
1) پايدالانۋ تۇرلەرى بويىنشا جىلدىق ءبولىپ بەرۋ البومدارىنا كىتاپشا ەتىپ تىگىلەتىن كەسپەاعاشتار سىزبالارى, ولاردىڭ ءبىر داناسى ورمانشىلىقتا, ەكىنشىسى - مەملەكەتتىك ورمان يەلەنۋشىدە ساقتالادى;
2) وسى قاعيدالارعا 11-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا كەزەكتى جىلدىق كەسپەاعاشتىڭ ۆەدوموسى, ونىڭ ءبىر داناسى ورمانشىلىقتا, ەكىنشىسى – مەملەكەتتىك ورمان يەلەنۋشىدە ساقتالادى.
44. مەملەكەتتىك ورمان يەلەنۋشى وسى قاعيدالارعا 12-قوسىمشاعا سايكەس نىسان بويىنشا بولىنگەن كەسپەاعاشتاردىڭ جيىنتىق ۆەدوموسىن جاسايدى.
45. پلانشەتتەر مەن مولشەرلەۋ (تاكساتسيالاۋ) سيپاتتامالارىنا قاجەتتى وزگەرىستەر مەن جازبالار ەنگىزىلەدى.
46. وسى قاعيدالارعا 13-قوسىمشاسىنا سايكەس نىسان بويىنشا ورمان شىعىسىنىڭ كىتابىن مەملەكەتتىك ورمان يەلەنۋشى جۇرگىزەدى, سونداي-اق ول ورمانشىلىقتاردا جۇرگىزىلەدى.
مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەلەرىندە كەسپەاعاش ايماعىن ءبولىپ بەرۋ مەن تاكساتسيالاۋ قاعيدالارىنا 1-قوسىمشا
نىسان
________________ ورمانشىلىعى بويىنشا 20___جىلعا ارنالعان
تۇقىمدارىنىڭ توپتارى بويىنشا كەسپەاعاشتاردى ءبولىپ بەرۋ جوسپارى
ورام
ءنومىرى تاكساتسيالىق تەلىم ءنومىرى تۇقىم توپتارى
بويىنشا كەسۋ
ءتاسىلى بولىنۋگە جاتادى كەسپەاعاش ءبولىنىپ وتىرعان اعاش دايىن-داۋشىنىڭ اتاۋى
الاڭى,
گەكتار قور
جالپى سونىڭ ىشىندە ءوتىمدى
1 2 3 4 5 6 7 8
مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ ساناتى ___________________________
مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەلەرىندە كەسپەاعاش ايماعىن ءبولىپ بەرۋ مەن تاكساتسيالاۋ قاعيدالارىنا 2-قوسىمشا
مەملەكەتتىك ورمان قورى ۋچاسكەلەرىندە كەسپەاعاشتاردى ءبولىپ بەرۋ مەن مولشەرلەۋ قاعيدالارىنا
3-قوسىمشا
مەملەكەتتىك ورمان قورىندا مولدەك باعاندارىنا جازبا سالۋ ءتارتىبى
جازبا ۇلگىلەرى:
كەسپەاعاشتار ءۇشىن مولدەكتەر ءۇشىن
25-3 25-8
جك-2004 جك-2004
2-6,3 1(3)-1,7
1-ءشى جول - اينالىم مەن تەلىم ءنومىرى;
2-ءشى جول - شارا ءتۇرى (جاپپاي كەسۋ) جانە كەسۋ جىلى;
3-ءشى جول - كەسپەاعاش ءنومىرى جانە الاڭى, گەكتار (جاقشادا - مولدەك ءنومىرى).
شارالار