*سىرت كوز – سىنشى
استانادا كەشە باستالعان ءحىىى ەۋرازيالىق مەديا فورۋمدا الەمنىڭ قازىرگى تاڭداعى ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرى تالقىلانىپ جاتىر. وعان جاھاننىڭ 50 ەلىنەن كەلگەن 30 سپيكەر مەن 400 دەلەگات قاتىسۋدا. مۇنىڭ سىرتىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ تاعى 400-دەن استام وكىلى فورۋمنان حابار تاراتۋعا كىرىسىپ كەتتى. جۋرناليستەر جيىننىڭ العاشقى كۇنىندە جوعارىداعى تاقىرىپتى قاۋزاعان نەگىزگى 4 ءماجىلىس ءوتتى. بۇعان قوسا, بەلگىلى جۋرناليستەر, ساياساتكەرلەر مەن ەكونوميستەر وسىندا 5 شەبەرلىك ساباعىن جۇرگىزدى.
فورۋمنىڭ كۇن ءتارتىبى عالامدى قۇرساعان داعدارىس, مۇناي ءوندىرۋ كەشەنىندەگى پروبلەمالار, تاياۋ شىعىستاعى احۋال, اۋعانستان ماسەلەسى, ءححى عاسىرداعى اقپارات سوعىسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى, مەملەكەتتىك قارجى رەسۋرستارىن باسقارۋ سەكىلدى تاقىرىپتاردى قامتىدى. بۇلاردىڭ بىرقاتارى كەشەگى جيىنعا وزەك بولدى. فورۋمعا قاتىسۋشىلار وزدەرىنىڭ باق وكىلدەرىمەن جەكە, بەتپە-بەت كەزدەسۋلەرى بارىسىندا دا وسى وزەكتى ماسەلەلەر جونىندە پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. سولاردىڭ ءبىر لەگى مىنا ويلاردى تارقاتتى.
ماريەنن پەرل,
Chaim for Change ۆەب-پلاتفورماسىنىڭ جاۋاپتى رەداكتورى (فرانتسيا):
– قازىرگى الەمدە قىز-كەلىنشەكتەرگە زورلىق-زومبىلىق كورسەتۋ بارىنشا كەڭ ءورىس الىپ تۇر. XIII ەۋرازيالىق مەديا فورۋمنىڭ بۇل ءماسەلەنى كوتەرۋى تەكتەن-تەك ەمەس. سوندىقتان قىسىم كورگەن ايەلدەر ماسەلەلەرى جانە ونىمەن كۇرەسۋ جولدارى كۇن تارتىبىنە بەرىك ەنىپ كەتتى. مەن بۇل پروبلەمامەن كوپتەن بەرى اينالىسىپ كەلەمىن. زەرتتەۋ بارىسىندا بايقاعانىم, كوپتەگەن ەلدەردە ايەلدەر وزدەرىنىڭ ەرىكتەرىنەن تىس جىنىستىق قاتىناسقا ءتۇسىپ قالادى دا, وسى ءۇشىن سوڭىنان قاتتى ءجابىر-جاپا كورەدى. بۇعان قوسا, ولارعا ءبىلىم مەن مەديتسينالىق كومەك الۋعا مۇمكىندىك بەرىلمەيدى. وسىلايشا ايەلدەر قۇقىعى جاپپاي بۇزىلىپ جاتىر. مەن جەر بەتىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە بولىپ, ازاپتى جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ايەلدەردىڭ تىرشىلىگىن كوپ كوردىم. ولار جايلى كەزىندە دەرەكتى فيلم دە ءتۇسىردىم. اقىرىندا ءوزىم باسقارىپ وتىرعان Chaim for Change ۆەب-پلاتفورماسى قىز-كەلىنشەكتەردىڭ قۇقىن قورعايتىن عالامدىق قوزعالىسقا اينالىپ كەتتى. ال الداعى ۋاقىتتا مۇنداي كەمسىتۋشىلىك بولماۋى ءۇشىن لاڭكەستىك توپتار تاراپىنان جاسالاتىن ءتۇرلى كيبەر اراڭداتۋشىلىقتىڭ ىقپالىندا كەتىپ قالماۋىمىز كەرەك.
مەنىڭشە, قازاقستان تەررورشىلاردان تونەتىن قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىن الىپ, ۇرىستى بەيبىت جولمەن شەشۋدى ءبىرىنشى كەزەككە جاقسى قويىپ العان. وسى رەتتە قازىر الەمدە ايەلدەرگە تونگەن ءتۇرلى قاۋىپ-قاتەردىڭ بار ەكەنىن اشىق ايتاتىن ۋاقىت كەلدى. ماسەلەن, عالامتور, الەۋمەتتىك جەلى بار. ماعان كەنيانىڭ شالعاي اۋىلىندا تۇراتىن ءبىر قىز حابارلاستى. ول ءوزىنىڭ باسىنداعى ماسەلەسىن ايتتى. ال بۇلايشا شىعا الاتىندار تىم كوپ ەمەس. بۇل جەردە باق-تىڭ حالىق ءۇشىن ۇلكەن قوزعاۋشى كۇش ەكەنىن ايتا كەتكەن ءلازىم. ەگەر ءوز احۋالىڭىزدى دۇرىس ەتەمىن دەسەڭىز, ماسەلەنى ءبىرىنشى وزىڭىزدەن, كۇندەلىكتى داعدىڭىزدان باستاعانىڭىز ابزال.
دجەك سترو,
ۇلىبريتانيانىڭ بۇرىنعى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى:
– قازاقستان پرەزيدەنتى مانيفەست جاريالاپ, əلەمدە قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ تەتىكتەرىن كورسەتتى. مەن بۇل باستامانى قولدايمىن. سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز كەزىندە سەمەي يادرولىق پوليگونىن جاۋىپ, جاقسى ۇلگى كورسەتتى. قازىر əلەمدە يادرولىق قارۋدى سىناقتان وتكىزەتىن مەملەكەتتەر قاتارى ازايىپ كەلەدى. بۇل – قۋانارلىق جاعداي. الايدا, سولتۇستىك كورەيادا قاۋىپتى قارۋدىڭ سىنالىپ جاتقانى əلەم حالقىن الاڭداتىپ وتىر.
راس, قازىرگى الەمدە الاڭدايتىن نارسەلەر وتە كوپ. ءبىراق سونىڭ ىشىندەگى ەڭ قاۋىپتىسى دە, ەڭ جىلدام سوققى جاسايتىنى دا يادرولىق قاتەر. ال وسى قاۋىپتىڭ بەتىن قايتارىپ, بەيبىت ومىرگە قاراي بەت بۇرساق, قالعان پروبلەمالاردى ءبىرتىندەپ شەشۋ نەمەسە ونداعى قيىندىقتارعا ەپتەپ تە بولسا توتەپ بەرۋگە مۇمكىندىك تۋادى. الدىمىزدا ادامزات بالاسىن ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق سيپاتتاعى وراسان زور قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ كۇتىپ تۇرعانىن جۇرت بىلۋگە ءتيىس. ونىڭ شارپۋى سوعاتىن كەزگە دە تىم كوپ ۋاقىت قالعان جوق. كەلەشەكتە ادام بالاسىنا ازىق-ت ۇلىك پەن اۋىز سۋ تاۋىپ بەرۋدىڭ ءوزى ۇلكەن پروبلەماعا اينالادى.
وسىنداي كەزدە جەر پلانەتاسى تۇرعىندارىنىڭ بارىنشا ۇيىمشىل دا تاتۋ-ءتاتتى بولعانى اسا ماڭىزدى. قازاقستان ليدەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىزگە وسى ماسەلەلەرگە تاعى دا مۇقيات نازار اۋدارۋدى ۇسىنىپ وتىر.
ريز حان,
Global media productions كومپانياسىنىڭ وكىلى:
– قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مانيفەسى ءبارىمىزدى دە تەرەڭ ويعا قالدىردى. وندا ايتىلعانداردىڭ بارلىعى شىندىق. بىزدە قازىر بۇدان باسقا تاڭداۋ جوق. ەكىنىڭ ءبىرى. نە ءومىر ءسۇرۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋىمىز كەرەك, نە قۇرىپ كەتۋگە بەت الۋىمىز كەرەك. ءومىردىڭ اششى شىندىعى تاپ وسىنداي.
ەندى بۇۇ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن يادرولىق قارۋ جاساۋ سالاسىنداعى عىلىمي زەرتتەۋلەر رەەسترىن قۇرسا, بۇل ۇلكەن جەتىستىك بولادى دەپ ەسەپتەيمىن. بارلىق عالىمدار وسى باعىتتاعى الەمدە بولىپ جاتقان جاڭالىقتاردى ءبىلىپ وتىرادى. مەنىڭ ويىمشا, بىرقاتار ەل وسىنداي زەرتتەۋلەردى دامىتۋ ءۇشىن قوماقتى قاراجات قۇيا الار ەدى. سوندا عانا عالىمدار اراسىندا ناعىز شىنايى باسەكەلەستىك قالىپتاسادى. ناتيجەسىندە ولارعا اتوم ەنەرگەتيكاسىن بەيبىت ماقساتتا قولدانۋدىڭ ورايى كەلىپ, كۇنى تۋادى.
ولگا كەفالويانني,
گرەكيا پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى:
– ءبىزدىڭ ءبارىمىز قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىمەن مۇقيات تانىسىپ شىقتىق. وندا تەك قازاقستانعا قاتىستى عانا ەمەس, كۇللى الەمدى تولعاندىراتىن وزەكتى ماسەلەلەر قامتىلعان. ەگەر شىن مانىندە جەر بەتىندە بەيبىتشىلىكتى قالپىنا كەلتىرىپ, پلانەتانى ساقتاپ قالامىز دەسەك, مانيفەستە ايتىلعان جانە ۇسىنىلعان تۇجىرىمدارعا دەن قويۋىمىز كەرەك. ول جانە كەزەك كۇتتىرىپ جاتاتىن مىندەت ەمەس. ونى تاپ بۇگىننەن باستاپ باسشىلىققا العان دۇرىس. وسى ورايدا قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋ قولدانۋدى توقتاتۋعا قاتىستى باستامالارى ءساتتى ءجۇرىپ جاتىر دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.
مەديا فورۋمدا وسى جاعدايلاردىڭ ءبارى ايتىلۋدا. سەبەبى, مانيفەستە قوزعالعان ماسەلەلەر ءبىزدىڭ ءبارىمىزدىڭ كوكەيىمىزدەن شىقتى. بەيبىتشىلىك تەك قازاقستانعا عانا ەمەس, ءبىزدىڭ بارىمىزگە دە كەرەك. وسىنىڭ ءبارى يادرولىق سىناقتاردان ءوز ەركىمەن باس تارتقان ەل باسشىسىنىڭ باسقا جۇرتتى اقىل مەن سابىرعا, پاراساتتى پايىمعا شاقىرعان باسالقىلى مالىمدەمەسى بولىپ كورىنەدى. ءبىز مۇنى بەك قولدايمىز. ءبىزدىڭ ءبارىمىز بۇل ماسەلەنى تاپ قازىردەن قولعا الۋعا ىقپال جاساۋىمىز كەرەك. ايتپەسە, ەرتەڭ ءبارى دە كەش بولۋى مۇمكىن.
ارتۋر دەنارو,
ۇلىبريتانيا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ بۇرىنعى كەڭەسشىسى:
– قازاقستان يادرولىق قارۋدان باس تارتتى. ەلدەگى قاۋىپسىزدىكتى قارۋدىڭ مۇنداي ءتۇرىن قولدانباي-اق قامتاماسىز ەتۋگە بولاتىندىعىن دالەلدەدى. قازاقستان تاراپىنان جۇزەگە اسىپ جاتقان باستامالار يادرولىق قارۋدان ادا الەم قۇرۋعا زور ۇلەس قوسۋدا. ال وسىنىڭ ورنىنا يادرولىق قارۋعا قول جەتكىزۋگە ۇمتىلىپ وتىرعان ەلدەر دە جەتەرلىك. بۇل – وتە قاۋىپتى جانە الاڭداتارلىق ءۇردىس. ءبىزگە قازىرگى سولتۇستىك كورەيانىڭ ارەكەتتەرىنىڭ ءوزى جەتەدى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ وسى جونىندەگى باستاماسى اتالعان پيعىلداعى ەلدەر ليدەرلەرىن ويلاندىرۋعا ءتيىس. جەردى ساقتاپ قالۋدىڭ بۇدان باسقا جولى جوق. ءوتكەن جىلداردىڭ بارلىق تەكەتىرەستەرى بىزگە ءالى ساباق بولماعان سياقتى.
وسى تۇرعىدان كەلگەندە, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسى وتە قۇپتارلىق. ول بۇعان ءوزىنىڭ ناقتىلى ءىسى ارقىلى قۇقىلى ەكەنىن دە كورسەتتى.