كەمەڭگەرلەر ۇستاناتىن جول
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سوعىس پروبلەماسى تۋرالى مانيفەسى بۇكىل ادامزات ءۇشىن ۇلگى بولىپ تابىلادى. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بايسالدى, باتىل جانە وبەكتيۆتى تۇردە قازىرگى زامانعى پروبلەمالار ءمانىن ءتۇسىندىرىپ بەردى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازىرگى ۋاقىتتا وركەنيەتتى دامۋ ءۇشىن شەكسىز مۇمكىندىكتەردىڭ بار ەكەنىن جانە سونىمەن بىرگە, وزىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنا بايلانىستى قاتەرلەر مەن تاۋەكەلدەردىڭ دە ۇلعايىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. ادامزات ءۇشىن ەڭ ۇلكەن قاتەر – سوعىس پروبلەماسى. پرەزيدەنت قازىرگى زامانعى احۋالعا سيپاتتاما بەردى جانە الداعى بەس قادامدى ايقىندادى. ءبىرىنشى قادام ءدال قازىرگى كەزدە اسا ماڭىزدى بولىپ تابىلادى, ول – جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋلاردى قىسقارتۋ. نۇرسۇلتان نازارباەۆ مانيفەستە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى شارتتىڭ قازىرگى ۋاقىتتا ءوز ماقساتىن ورىنداماي وتىرعانىنا نازار اۋداردى. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى شارت (ياقتش) بار بولعانى يادرولىق قارۋ پروبلەماسىن شەشۋدەگى ءىشىنارا جانە جەتىلمەگەن شارا بولىپ تابىلادى. 1945 جىلى يادرولىق قارۋ ويلاپ تابىلعاننان كەيىن بۇكىل كەمەڭگەر كوشباسشىلاردىڭ ماقساتى جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدى تولىق جانە تۇبەگەيلى جويۋ بولدى. امەريكالىق پرەزيدەنت دۋايت دەۆيد ەيزەنحاۋەردىڭ «اتوم بەيبىتشىلىك ءۇشىن» تۇجىرىمداماسىنىڭ نەگىزگى يدەياسى ءبىر مەزگىلدە يادرولىق قارۋدى تاراتۋدى تەجەي وتىرىپ, بۇكىل ەلدەرگە يادرولىق عىلىمدى دامىتۋ ناتيجەلەرىن ۇسىنۋعا كەلىپ تىرەلدى. 1950 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا بۇۇ-دا ءوز جوسپارىن جاريالاي وتىرىپ, ەيزەنحاۋەر يادرولىق عىلىمدى عىلىمي جانە قارۋ-جاراقتىق تۇرعىدا پايدالانۋ اراسىنا ناقتى شەكتەۋ قويدى. ول يادرولىق قارۋلارعا تاباندىلىقپەن باقىلاۋ جاساي وتىرىپ, سونىمەن بىرگە, عىلىمي زەرتتەۋلەردى ىلگەرىلەتۋگە جانە ساۋدانى دامىتۋعا مۇددەلى بولدى. ەيزەنحاۋەر بۇۇ باقىلاۋ جونىنەن حالىقارالىق اگەنتتىك قۇرىپ, ول ءتيىستى جاعدايلاردا, ۋاقىتى كەلگەندە ىدىراعىش ماتەريالداردى رەتتەۋ جونىنەن وكىلەتتىككە يە بولادى دەپ ويلادى جانە كوپ ۇزاماي, 1957 جىلى وسىنداي اگەنتتىك – ماگاتە قۇرىلدى. يادرولىق قارۋدى اتموسفەرادا, عارىش كەڭىستىگىندە جانە سۋ استىندا سىناۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى شارتقا 1963 جىلدىڭ تامىزىندا قول قويىلدى. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى شارت 1970 جىلدىڭ ناۋرىزىندا كۇشىنە ەندى. « ۇلى يادرولىق دەرجاۆالارعا» يادرولىق قارۋدى تاراتۋدى توقتاتۋدىڭ عانا ءساتى ءتۇسىپ, يادرولىق قارۋدى جويۋدا تابىسقا جەتۋدىڭ ورايى كەلمەگەندىكتەن, بىلايعى ەلدەر «يادروسىز ايماقتار» تۋرالى كەلىسىمشارتتار قالىپتاستىرىپ, جاساي باستادى. ول شارتتار يادرولىق جارىلىس قۇرىلعىلارى مەن تەحنولوگيالارىن الۋعا, ازىرلەۋگە, وندىرۋگە, يە بولۋعا, قورلاندىرۋعا جانە ونى كەڭىنەن قولدانۋعا تىيىم سالۋ ايماقتارىن قۇرادى. بۇل ايماقتاردىڭ تەك جەر توڭىرەگىندەگى كەڭىستىك پەن اۋە قاتىناستارىنا عانا زاڭدىق ىقپال ەتۋ كۇشى بار, ول «اشىق تەڭىز» دوكتريناسىنا جاتاتىن تەڭىز قاتىناستارىنا ىقپال ەتە المايدى. ول ايماقتاردىڭ قاتارىندا افريكا (پەليندابا شارتى), لاتىن امەريكاسى مەن كاريب باسسەينى مەملەكەتتەرى (تلاتەلولكو شارتى), تىنىق مۇحيتىنىڭ وڭتۇستىك بولىگى (راروتونگو شارتى), وڭتۇستىك-شىعىس ازيا (بانگكوك شارتى), انتاركتيدا (انتاركتيدا شارتى) جانە ورتالىق ازيا يادروسىز ايماعى (واياا) بار. جەر شارىنىڭ بۇكىل وڭتۇستىك بولىگى وسىنداي يادروسىز ايماقتارمەن جابىلعان. قازاقستان اۋماعىندا ماگاتە-ءنىڭ قولداۋىمەن تومەن بايىتىلعان يادرولىق وتىن بانكى قۇرىلدى, ول اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋدى قاراستىرادى. مۇنىڭ ءوزى ەلدەر اراسىندا سەنىم ورناتۋدا ماڭىزدى قادام بولىپ تابىلادى. قازاقستان ءوزىنىڭ يادرولىق قارۋدان ادا, بەيبىتشىلىككە ادال ۇستانىمىن بۇكىل الەمگە پاش ەتە وتىرىپ, ءوزىن يادرولىق عىلىمنىڭ ارتىقشىلىعىن ىلگەرىلەتۋدەگى العاشقى الەمدىك كوشباسشىلار رەتىندە كورسەتە ءبىلدى. بۇكىل ەلدەر, ۇلكەنى دە, كىشىسى دە, جاسى دا, كارىسى دە, بايى دا, كەدەيى دە قازاقستاننان ۇلگى الۋى ءتيىس. گرەگوري گليسون, پروفەسسور-ەمەريتۋس, نيۋ-مەكسيكو ۋنيۆەرسيتەتى (اقش)كەلىسسوزدەر عانا كەمەل بولاشاققا باستايدى
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى بۇكىل الەمدە كەڭ اۋقىمدى قىزىعۋشىلىق تۋعىزدى, ول تۋرالى ءبىزدىڭ كانادادا دا بىلەدى. وندا ەلدەر اراسىنداعى سەنىم تاپشىلىعى ارتۋىنىڭ كوكەيكەستى پروبلەمالارى كوتەرىلگەن. ال ول قاۋىپسىزدىكتىڭ جاھاندىق ماسەلەلەرى بويىنشا ءباتۋاعا كەلۋدە, سوعىستار مەن داۋ-جانجالداردىڭ الدىن الۋ جونىنەن ۇلتتاردىڭ كەلىسىلگەن ءىس-قيمىلدار قابىلداۋىندا ءوزىنىڭ تەرىس ىقپالىن تيگىزەدى. ادامزات تاريحىندا بولعان سونشالىق اۋىر قايعى-قاسىرەتتەردەن كەيىن حالىقارالىق قاۋىمداستىق جاڭا قاتەلىككە دەگەن ءوز قۇقىعىن تاۋىسقان, ويتكەنى ونىڭ «باعاسى» حح عاسىردا وراسان زور شىعىندارمەن – ونداعان ميلليون ادامداردىڭ ومىرىمەن وتەلگەن بولاتىن. ءاربىر جاڭا سوعىس بارعان سايىن اناعۇرلىم تەحنولوگيالىق, اجال سەپكىش جانە قيراتقىش سيپاتقا يە بولا تۇسۋدە. ءتىپتى, سان مىڭداعان قۇرباندىقتارعا سوقتىرعان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس زارداپتارىنىڭ ءوزى دە ءوز اۋقىمى جاعىنان يادرولىق دەرجاۆالار تارتىلاتىن جاھاندىق جاڭا ەسسىزدىكپەن تەڭەسە المايدى. ءححى عاسىرداعى سوعىس ءبىزدىڭ پلانەتامىزداعى ەڭ سوڭعى سوعىس بولىپ, ادامزاتتى ءتۇر رەتىندە جويىپ جىبەرۋى مۇمكىن. وقيعالاردىڭ مۇنداي دامۋىنا جول بەرۋگە بولمايدى. مانيفەست قازىرگى زامانعى الەم قاۋىپسىزدىگىنە ءتونىپ تۇرعان قاتەردىڭ وسە ءتۇسىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. مەن وندا كەلتىرىلگەن الاڭداۋشىلىقتى, جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, يادرولىق قارۋسىزدانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ىنتىماقتاستىق, ىستىق نۇكتەلەردە بەيبىتشىلىك ورناتۋ جانە باسقا دا سىن-قاتەرلەرگە قاتىستى ۇنقاتۋلارعا شاقىرۋدى تولىق قولدايمىن. بەيبىتشىلىك ماسەلەلەرى بويىنشا پروگرەسكە تەك كەلىسسوزدەر ۇستەلى ارقىلى عانا قول جەتكىزۋ قاجەت. مىنە, وسى جاعىنان كەلگەندە دە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ مامىلەگەرلىك باستامالارى حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان كەڭ قولداۋ تابۋعا لايىق. يرينا حۆان, Imaging Dynamics Co Ltd كومپانياسىنىڭ ەڭبەك رەسۋرستارى بويىنشا مەنەدجەرى (HR manager-كانادا)قولداۋعا لايىق باستاما
قازىرگى ۋاقىتتا مەن گەرمانيا ازاماتى بولىپ تابىلسام دا, وسى جاقسى اۋدانىنىڭ كەڭ دالاسىندا تۋىپ-ءوستىم, مەكتەپ پەن ينستيتۋت ءبىتىردىم, ادام رەتىندە قالىپتاستىم, سوندىقتان قازاقستانعا قاتىستى دەگەندەردىڭ ءبارىن وزىمە جاقىن سانايمىن. بۇل جەردەگىنىڭ ءبارى ماعان تۋعانداي كورىنەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۆاشينگتوندا جاريا ەتكەن «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىمەن مەن ۇلكەن قىزىعۋشىلىقپەن تانىسىپ شىقتىم. ءبىزدىڭ پلانەتامىزدىڭ بارلىق تۇرعىندارىنا زاردابى ءتيۋى مۇمكىن ەڭ ءبىر قاتەرلى اپاتقا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان باستامالاردى بۇكىل جۇرەگىممەن جانە جان دۇنيەممەن قولدايمىن. ال وعان بۇگىندە يادرولىق اپات قاۋپىنىڭ ءتونىپ تۇرعانى شىندىق. وعان كەز كەلگەن اسكەري داۋ-جانجالدىڭ, مەملەكەتتەر مۇددەلەرى قاقتىعىسىنىڭ نەمەسە ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق نەگىزدەگى قانداي دا ءبىر شيەلەنىستەردىڭ اپارىپ سوعۋى ابدەن مۇمكىن. ولاردىڭ ءبارىنىڭ ادامزات جۇزجىلدىق بويىنا جيناقتاعان وراسان زور يادرولىق, باكتەريولوگيالىق نەمەسە حيميالىق ارسەنالدى قولدانا وتىرىپ, ۇرەيلى سوعىسقا ۇلاسىپ كەتۋ قاۋپى زور. وعان جول بەرمەۋ ءۇشىن پرەزيدەنت وتكەن جۇزجىلدىقتىڭ 60-شى جىلدارىندا بۇكىل الەم قاۋىپتى شەككە بارىپ تىرەلگەن تاريحتى ەسكە ءتۇسىرۋدى ۇسىنادى. بۇگىندە يادرولىق كۇشتەر ارسەنالى مەن ونى قاجەتتى جەرىنە جەتكىزۋ قۇرالدارى بۇرىنعىعا قاراعاندا ءالدەقايدا جەتىلگەن. ولاي بولسا, ونىڭ ىقتيمال دەگەن زارداپتارىنىڭ دا كۇتپەگەن جەردەن بولۋى ابدەن مۇمكىن. سوعان بايلانىستى قازاقستان باسشىسى ءوز مانيفەسىندە بولاشاقتاعى يادرولىق سوعىستا جەڭىمپازدىڭ دا, جەڭىلگەندەردىڭ دە بولمايتىنىن بارىنشا شىنايى تۇردە اتاپ كورسەتەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى تاڭعالارلىق دەرەكتەر كەلتىرەدى. ءححى عاسىرعا بۇكىل ادامزات جاھاندىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ءداۋىرى رەتىندە سەنىم ارتتى. بىراق ونىڭ بۇگىندە ەلەسكە ۇقساس ساعىم بولىپ شىعۋى دا عاجاپ ەمەس. الەمگە تاعى دا قاتەر ءتونىپ تۇر جانە ونىڭ اۋقىمىن باعالاماۋ قاتەلىك بولار ەدى. ول – جاھاندىق سوعىس قاتەرى. جەر بەتىندەگى وركەنيەت, عالىمداردىڭ ساناۋىنشا, 15 مىڭنان استام سوعىستى باستان وتكەرگەن. بۇل دەگەنىڭىز, ءبىر جىلعا ءۇش سوعىستان كەلەدى دەگەن ءسوز. ولاردا جۇزدەگەن ميلليون ادامدار قازا تاپتى, قالالار مەن ەلدەر جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتتى, مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەرگە ورنى تولماس نۇقسان كەلتىرىلدى. بۇگىندە الەمدە قۇرامىنا كوپتەگەن مەملەكەتتەر كىرەتىن اسكەري بلوكتارعا قارسى بىرلەسكەن ءىس-قيمىل كورسەتە وتىرىپ بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋ ءىسىنە وزدەرىنىڭ وراسان زور ۇلەستەرىن قوسا الاتىن ءتۇرلى حالىقارالىق ۇيىمدار بار. نۇرسۇلتان نازارباەۆ جەر شارىنىڭ ءتۇرلى تۇكپىرلەرىندە قۇرىلعان يادرولىق قارۋسىز ايماقتاردى وعان مىسال رەتىندە كەلتىرەدى. ءدال وسىنداي كۇشتەرگە ارقا سۇيەي وتىرىپ, قانداي دا ءبىر جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدى پايدالانۋ مۇمكىن بولماۋ ءۇشىن ورتاق ءتىل تابىسۋ جولىندا قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن دە جاساۋ قاجەت. ول ءۇشىن وقدارى سالىنعان بوشكە جانىندا تۇتاتىلعان سىرىڭكەدەي ءرول اتقارۋى مۇمكىن ىقتيمال دەگەن قارۋلى قاقتىعىستار مەن داۋ-جانجالداردىڭ الدىن الۋ اسا ماڭىزدى. يۋري بەر, «تنك» اگروفيرماسى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى (گەرمانيا) اقمولا وبلىسى, جاقسى اۋدانىادال ىنتىماقتاستىققا نەگىز
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى حالىقارالىق قاتىناستاردى تۇراقتاندىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى ءارى جاھاندىق باستامالاردان تۇرادى جانە حالىقارالىق ساۋدادا ءادىل ىنتىماقتاستىق بولۋى ءۇشىن نەگىز ۇسىنادى. ونىڭ سىرتىندا اتالعان ۇندەۋدە اسكەري داۋ-جانجالداردىڭ پايدا بولۋىنىڭ باستاپقى سەبەپتەرىنە ستراتەگيالىق تالداۋلار جاسالىپ, ولاردى بەيبىت رەتتەۋ جانە يادرولىق قارۋدان ادا الەم قۇرۋ بويىنشا ناقتى قادامدار ۇسىنىلادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسىناۋ قاعيداتتارعا دەگەن ادالدىعى جوعارى دارەجەلى سەنىمگە يە, ويتكەنى, پرەزيدەنت سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى تاعدىرشەشتى شەشىم قابىلداپ, يادرولىق قارۋدىڭ اسا ءىرى ارسەنالىنان ەرىكتى تۇردە باس تارتتى. ال ونىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ وڭىردە قۋاتتى جانە قۇرمەتتى مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋىنا جاعداي جاسادى. مەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مانيفەستە ايتىلعان جاھاندىق ستراتەگيالىق باستاما-2045 جوسپارىنىڭ بۇكىل الەم قوعامداستىعى تاراپىنان قولداۋ تابۋى ءتيىس ماڭىزدى «جول كارتاسى» بولىپ تابىلاتىنىنا سەنىمدىمىن. ويتكەنى, ول سوعىس پەن تەرروريزمگە قارسى تۇرۋدا بىردەن-ءبىر شىنايى قۇرال بولىپ تابىلادى. حالەد ابوۋ زاحر, Eurabia Media مەديالىق كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى, Amwal («قارجىلار»)ارابارالىق جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورىبۇل – قاۋىپسىز ومىرگە نۇسقالعان جول
ۆاشينگتوننىڭ كولۋمبيا وكرۋگىندە يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندە 2016 جىلدىڭ 31 ناۋرىزىندا وتكەن سامميت كەزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز سويلەدى. بىزدەر, الەم حالىقتارى قازىرگى كەزەڭدە كوپ كەزدەسەتىن قاۋىپ-قاتەرلەر مەن دۇنيەجۇزىندە بولىپ جاتقان ءتۇرلى جاعىمسىز وقيعالار تۋرالى كوپ ەستيتىن بولدىق. مەنىڭ ءوزىم امەريكالىق رەتىندە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ءتۇرلى باعىتتارداعى باستامالارىنا, ونىڭ ىشىندە جاھاندىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى باستامالارىنا ىلعي دا قۋانا قول سوعامىن. الەم ەلدەرىنىڭ ءار باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سياقتى كوزقاراس ۇستانسا, بۇگىندە جاھاندا بەيبىت ءومىر قالىپتاسار ەدى. ال بۇگىندە «قىرعي-قاباق سوعىس» ساياساتىن ۇستاناتىنداردىڭ سالدارىنان دۇنيەجۇزى ۇستارانىڭ جۇزىندە تۇرعانداي كۇي كەشەسىڭ. سونداي-اق, ونىڭ ۇستىنە, يادرولىق قارۋدى تەرروريستىك ۇيىمداردىڭ مەڭگەرۋى, تەرروريستەردى وزدەرىنە تارتۋ ۋاقىت وتە كەلە كوبەيە ءتۇسەتىن سىڭايلى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۆاشينگتوندا جاريالاعان مانيفەسى الەمدى ساقتاپ قالۋدىڭ ەڭ قاجەتتى قادامدارىن نۇسقاۋىمەن قۇندى. ءوزىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» باعدارلامالىق قۇجاتىندا بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ ۇلگىسى رەتىندە سوعىستى ىعىستىرىپ شىعارۋ جايلى ماسەلە قوزعالادى. سونىمەن قاتار, «جاڭا الەمدىك ورتادا قارۋسىزدانۋدىڭ حالىقارالىق ساياساتىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگى اتاپ كورسەتىلەدى. ەگەر الەم ەلدەرى ۇجىمداسىپ, وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن بىرلەسە جۇمىس ىستەسە, وندا ءبىز بەن ءبىزدىڭ ۇرپاقتارىمىز قاۋىپسىز ءومىر سۇرەتىن جاھاندىق ورتا قالىپتاساتىنىنا ەش كۇمان جوق. دجەيمس ەنتوني زوكا, تالدىقورعان قالاسىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى حيميا ءپانىنىڭ مۇعالىمى (اقش) الماتى وبلىسىتونگەن قاۋىپكە ۋاقتىلى جاۋاپ
ءوزىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىندە ەل پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازىرگى ادامزات وركەنيەتىنىڭ بارلىق پروبلەمالىق ماسەلەلەرىن جايىپ سالادى. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى بارلىق ساياسي جانە ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى تەك بەيبىت ۇنقاتىسۋ جولىمەن شەشۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ الەمدىك قوعامداستىققا جاڭا باستامامەن شىعۋى بۇگىندە جاھان الدىندا تۇرعان ادامزات وركەنيەتىنە تونگەن قاۋىپكە ۋاقتىلى جاۋاپ. پرەزيدەنت پروبلەمالاردى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن اشىق ۇنقاتىسۋعا نەگىزدەلگەن باعىتتا رەتتەۋ ءىسىن جاقتايتىنىن تاعى ءبىر مارتە كورسەتىپ بەردى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ باعدارلامالىق قۇجاتتا مازمۇندالعان بارلىق بەيبىت باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرى مەن بارلىق ىزگى نيەتتى ادامداردىڭ جۇدىرىقتاي جۇمىلۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. بۇكىل ادامزات ءۇشىن تاعدىرشەشتى وسى باعدارلامالىق قۇجات اسا جوعارى دەڭگەيدە لايىقتى باعالانىپ وتىر جانە بۇۇ باس اسسامبلەياسى مەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شىن مانىندە رەسمي قۇجاتى رەتىندە مويىندالدى. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ «جاس وتان» جاستار قاناتىبەيبىتشىلىكتىڭ باياندى بولۋىنا ۇندەيدى
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى – بۇل ساياسي جاعىنان سالماقتالعان باعدارلامالىق قۇجات جانە حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى قاراما-قايشىلىقتاردى ەڭسەرۋ مەن بۇكىل ادامزاتتىڭ تىرشىلىگىنە قاتەردىڭ الدىن الۋ بويىنشا ناقتى ءىس-قيمىل باعدارلاماسى. مەملەكەت باسشىسى بۇۇ-عا مۇشە بارلىق ەلدەر كوشباسشىلارى ءۇشىن حالىقارالىق قۇقىق نەگىزىندە شەشۋ قاجەت بولىپ تابىلاتىن ماڭىزدى پروبلەمالاردى بەلگىلەپ بەردى. بەيبىت ۇنقاتىسۋ مەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق حالىقارالىق قاتىناستارداعى نەگىزگى باعدارلار بولۋى ءتيىس. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اتاپ ءوتكەندەي, الەمدىك دەرجاۆالاردىڭ قازىرگى كەزدەگى يادرولىق الەۋەتى مەن ساياسي سانكتسيالارى جانە بىرقاتار ەلدەردى وقشاۋلاۋ, حالىقارالىق تەرروريزم مەن ادىلەتسىز جاھاندىق باسەكەلەستىك – مىنە, وسىنىڭ ءبارى بۇكىل الەمدەگى تۇراقسىزدىق پەن اسكەري قاۋىپ-قاتەردىڭ باستى فاكتورلارى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى بارشانى ءححى عاسىردا بەيبىتشىلىك ءۇشىن كۇرەسۋگە شاقىردى. ءبىز ءوزىمىزدىڭ ۇرپاقتارىمىزدىڭ الدىندا بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ ءۇشىن جاۋاپتىمىز. «قازاقستان-2050» جالپىۇلتتىق قوزعالىسىادامزات ءۇشىن ماڭىزى زور باستاما
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى – بۇل بۇكىل ادامزات ءۇشىن تاريحي تۇرعىدان ماڭىزدى دا تاعدىرشەشتى باعدارلامالىق قۇجات. مەملەكەت باسشىسى جاھاندىق دامۋدىڭ زاماناۋي ۇردىستەرىنە ءوزىنىڭ كوزقاراسىن دەر كەزىندە كولدەنەڭ تارتىپ وتىر جانە دۇنيەجۇزىندە ادامزاتتىڭ بولاشاعى ءۇشىن اۋقىمدى قاۋىپ-قاتەر ورىن الىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. قازاقستان پرەزيدەنتى عىلىم مەن تەحنولوگيالاردا وركەنيەت پروگرەسى بار ەكەنىن كولدەنەڭ تارتا وتىرىپ, سوعىس ۆيرۋسىن تۇبىرىمەن جويۋدىڭ, سونىمەن ءبىر مەزگىلدە, تەرروريزمنىڭ الدىن الىپ قانا قويماي, الەم مەملەكەتتەرىنىڭ ادىلەتتى ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ جاڭا قاعيداتتارىن ەنگىزۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. ەكونوميكالىق ءوزارا ءىس-قيمىل سالاسىنداعى سوڭعى وقيعالارعا قاراي, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جانجالدار مەن تەرروريزمنىڭ سالدارىنا الاڭداي وتىرىپ, الەم جوعارى دەڭگەيدە قابىلداناتىن ناقتى شارالار نەگىزىندەگى بەيبىت ۇنقاتىسۋلار ارقىلى عانا ءومىر سۇرۋگە بولاتىنىنا كوزدەرى جەتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە سويلەگەن سوزىندە جاھاندىق مىندەتتەردى شەشۋدە سالماقتى قادامدار قابىلداۋ قاجەتتىگىن جاۋاپكەرشىلىكپەن ۇسىندى. جانە دە مانيفەستىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسى مەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ رەسمي قۇجاتى رەتىندە تانىلۋى پرەزيدەنتتىڭ جانە, تۇتاستاي العاندا, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلىن كەزەكتى مارتە كوتەردى. قازاقستان ىسكەر ايەلدەرىنىڭ قاۋىمداستىعىالەم قولداعان قۇجات
بۇكىل الەمدىك قوعامداستىق اركەزدە دە مەملەكەت باسشىسىنىڭ الەمدىك اۋقىمداعى كوشباسشى رەتىندەگى جوعارى بەدەلى مەن ساياسي كەمەڭگەرلىگىن مويىنداپ كەلەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ۇسىنعان «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىندە جاڭا الەمدىك ءتارتىپ پاراديگماسى يادرولىق قارۋلانۋدى, ماسەلەلەردى كۇشتىك تاسىلمەن شەشۋدى جانە ەكونوميكالىق ماسەلەلەردەگى, حالىقارالىق ساۋدا دامۋىنداعى جانە قارجى رەسۋرستارىنا قولجەتىمدىلىكتەگى تەڭسىزدىكتەردى تەرىسكە شىعارادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى قازاقستاننىڭ ورنىقتى الەم ايماعىن قالىپتاستىرۋداعى ۇلەسىن اتاپ كورسەتتى, ونىڭ قاتارىنا ورتالىق-ازيالىق يادروسىز ايماعى كىرەدى. ونىڭ سىرتىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قۇرلىقتىق دەڭگەيدە ورنىقتى الەم ورناتۋعا دەگەن ۇمتىلىستى ايعاقتايتىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى قۇرىلدى, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس شاقىرىلدى. قۇرىلۋىنا حالىقارالىق قۇقىقتىق قۇرالداردى قولدانا وتىرىپ, بۇۇ-نىڭ بۇكىل ءمۇشەلەرى جاعداي جاساۋى ءتيىس بەيبىتشىلىك ارەالدارى وڭىرلەر مەن بۇكىل الەمنىڭ بەيبىت دامۋى ءۇشىن جاعداي تۋعىزۋدى قاراستىرادى. حالىقارالىق قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋ سالاسىنداعى بۇكىل يننوۆاتسيالىق يدەيالاردىڭ بۇۇ-نىڭ باس اسسامبلەياسىمەن جانە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىمەن قابىلدانۋى جانە مانيفەستىڭ وسىناۋ ماڭىزدى ۇيىمنىڭ رەسمي قۇجاتى رەتىندە تانىلۋى وتە ماڭىزدى. قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنەگىز قالاۋشى فاكتور
ءبىز ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ رەسمي قۇجاتى رەتىندە مويىنداۋىن ماقتانىشپەن قابىلداعانىنا سەنىمدىمىز. مانيفەستە مەملەكەت باسشىسى قازىرگى زامانعى الەمنىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا ناقتى «قايتا جۇكتەۋدى» قاجەت ەتەتىنىن كورسەتىپ بەردى. ەكونوميكالىق جانە ساياسي سانكتسيالاردىڭ قازىرگى زامانداعى ساياساتى, پروبلەمالار مەن قاراما-قايشىلىقتاردى كۇش قولدانا وتىرىپ شەشۋ – ول جەڭىمپازدار بولمايتىن جاققا باستايتىن جول. ەلباسى ۇسىنعان قازىرگى زامانعى پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ بەس باعىتى, ولاردىڭ قاتارىندا يادرولىق قارۋدان تولىق ارىلۋ, «قىرعي-قاباق سوعىس» رۋديمەنتى – اسكەري بلوكتاردى ەڭسەرۋ جانە جاھاندىق باسەكەلەستىكتىڭ جاڭا ادىلەتتى پاراگديماسىن قۇرۋ سياقتى اسا ماڭىزدى مىندەتتەر شيەلەنىستىڭ باسەڭسۋىنە, بەيبىتشىلىكتىڭ نىعايۋى مەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىققا جاعداي جاسايتىن بولادى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ساياسي كەمەڭگەرلىگى مەن ەرىك-جىگەرى الەمدىك قوعامداستىق كوشباسشىلارى دەڭگەيىندە تانىلدى جانە بۇكىل ادامزاتتىڭ ودان ءارى وركەنيەتتى دامۋى جولىندا نەگىز قالاۋشى فاكتور بولىپ تابىلادى. «جاسىل ەكونوميكا» جانە G-Global-دى دامىتۋ كواليتسياسىتىنىشتىقتىڭ ارقاۋلىق قۇندىلىقتارى
ءبىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىن بۇگىندە بۇكىلالەمدىك قوعامداستىقتىڭ زور سەرپىلىسپەن قابىلداعانىن زور ماقتانىش سەزىمىمەن اتاپ وتەمىز. بۇۇ كوشباسشىلارى دا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەيبىت باستامالارىن جوعارى باعالاپ, مانيفەستى بۇۇ باس اسسامبلەياسى مەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ رەسمي قۇجاتى, ناقتى ىستەردىڭ جوسپارى رەتىندە بەكىتتى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مانيفەستە ادام بالاسىنىڭ اقىل-وي سالاسىندا ايتارلىقتاي تابىستارعا جەتكەنىن اتاپ وتە وتىرىپ, بۇكىل ادامزاتتىڭ قازىرگى زامانعى دامۋىنىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرىن ناقتى بەلگىلەپ بەردى. ونىڭ ۇستىنە, ول الەمدىك وركەنيەتتىڭ بولاشاق تابىستى دامۋىنىڭ نەگىز قالاۋشى قاعيداتتارىن ايقىندادى. قارۋ-جاراقسىز الەم, بەيبىت ۇنقاتىسۋ مەن بارلىق ساياسي ويىنشىلاردىڭ ادىلەتتى ەكونوميكالىق مۇمكىندىگى – مەملەكەتتەردىڭ پروگرەسى مەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىعىن قامتاماسىز ەتەتىن ارقاۋلىق قۇندىلىقتار, مىنە, وسىلار. بۇگىندە بولاشاق ۇرپاقتىڭ بەيبىت ءومىرى جولىندا بەلسەندى ءىس-شارالار قابىلداپ, جاھاندىق قاۋىپ-قاتەرلەردى توقتاتۋ ەرەكشە ماڭىزدى. جەر شارىنىڭ ءار تۇرعىنى ونىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى تەرەڭنەن سەزىنۋى ءتيىس. جاستاردىڭ «جاسىل ەل» رەسپۋبليكالىق ەڭبەك جاساقتارىنىڭ شتابىناقتى ستراتەگيالىق جوسپار
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى – ول بۇكىل ادامزاتتىڭ پروگرەسشىل كۇشتەرىنە بەيبىتشىلىك, ءبىزدىڭ وركەنيەتىمىزدىڭ دامۋى مەن وركەندەۋى جولىندا ناقتى ءىس-قيمىلدارعا كىرىسۋگە شاقىرعان قۋاتتى ۇندەۋ. جاھاندىق كەڭىستىكتە ءۇستەمدىك قۇرۋعا دەگەن تالپىنىس كەي كەزدەرى قولدا بار رەسۋرستاردى ويسىز تالان-تاراجعا سالۋعا, الەمدىك قاۋىپسىزدىكتىڭ ءتومەندەۋىنە جانە اجال سەبەتىن قارۋلاردىڭ تارالۋىنا اپارىپ سوقتىرادى. الەمدىك كوشباسشىلارعا پروگرەسشىل باستامالارىمەن ءۇن قاتا وتىرىپ, مەملەكەت باسشىسى ولاردى بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن ادامزات وركەنيەتىن ساقتاۋدى ناقتى ىستەرمەن جانە شەشىمدەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە شاقىردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ مانيفەسى – ول سوڭعى جىلدارى الەمدە بولىپ جاتقان ماڭىزدى وقيعالار مەن شەشىمدەرگە قاتىستى تەك باعالاۋ مەن تالداۋ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, الەمدەگى جاھاندىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن كۇرەستە بۇكىل ۇلتتاردىڭ كەلىسىلگەن كۇش-جىگەرلەرىنىڭ ناقتىلى ستراتەگيالىق جوسپارى ەكەنىن دە اتاپ ءوتۋ كەرەك. ءبىزدىڭ قوعامدىق بىرلەستىك نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ۇسىنعان الەم قۇرىلىسىنىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسى بۇكىل الەمدىك كەڭىستىكتە بەيبىتشىلىك پەن پروگرەسكە قول جەتكىزۋدە ىقپالدى نۇسقاۋلىق بولادى دەگەن سەنىم بىلدىرەدى. «استانا-بايتەرەك» ايەلدەر كلۋبى» قوعامدىق بىرلەستىگىەل بەدەلىن اسقاقتاتا ءتۇستى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى – ول بۇكىل ادامزات ءۇشىن تاريحي ماڭىزدى جانە تاعدىرشەشتى قۇجات. مەملەكەت باسشىسى بولاشاق ادامزات ءۇشىن اۋقىمدى قاۋىپ-قاتەرلەر ورىن الىپ وتىرعان جاھاندىق دامۋدىڭ قازىرگى تەندەنتسيالارىنا ءوز كوزقاراسىن ءبىلدىردى. عىلىم مەن تەحنولوگيالارداعى وركەنيەت پروگرەسىمەن قاتار, ول سوعىس ۆيرۋسىن جويۋ, تەرروريزمنىڭ الدىن الۋ جانە الەم مەملەكەتتەرىنىڭ ءادىل ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ جاڭا قاعيداتتارىن ەنگىزۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. ەكونوميكالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدار سالاسىنداعى سوڭعى وقيعالاردى قاداعالاي وتىرىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى داۋ-جانجالدار مەن تەرروريزم زارداپتارىن باستان وتكەرە وتىرىپ, الەم تەك ۇنقاتىسۋ, جوعارى دەڭگەيدە ناقتى شارالار قابىلداۋ نەگىزىندە عانا امان قالۋعا بولاتىنىنا كوز جەتكىزدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى مميتتە سويلەگەن سوزىندە جاھاندىق مىندەتتەردى شەشۋ بويىنشا بەزبەندەلگەن قادامدار جاساۋ قاجەتتىگىن جاۋاپكەرشىلىكپەن ۇسىندى جانە مانيفەستىڭ بۇۇ-نىڭ باس اسسامبلەياسى مەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ رەسمي قۇجاتى رەتىندە تانىلۋى پرەزيدەنتتىڭ جانە بۇتىندەي العاندا قازاقستاننىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى بەدەلىن تاعى دا اسقاقتاتا ءتۇستى. قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەر اسسوتسياتسياسى