يگى تىلەك, ىزگى نيەت
سايلاۋ – دەموكراتيا نىشانى. ادامزات بالاسىنىڭ ارعى-بەرگى كەزەڭدەگى ءوز ەركىن بىلدىرەتىن, تاڭداۋىن جاسايتىن, سول ارقىلى بيلىك ىسىنە ارالاساتىن ەڭ ءتيىمدى جولى بۇل. وركەنيەتتى الەمنىڭ سايلاۋعا ايرىقشا ءمان بەرەتىنى دە, ۇلكەن ءۇمىت ارتاتىنى دا سوندىقتان. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جانە ءماسليحاتتاردىڭ سايلاۋلارىنا قازاق قاۋىمى عانا ەمەس, قازاقستان ىنتىماقتاستىق ورناتقان حالىقارالىق ۇيىمدار مەن شەتەلدەردىڭ دە ىقىلاسى باسىم. ىقىلاسى باسىم بولعانى سول, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنۋى بويىنشا حالىقارالىق ۇيىمدار مەن شەت مەملەكەتتەردەن بارلىعى 964 بايقاۋشىنى اككرەديتتەدى. ولاردىڭ ءارى قاراي تاراتاتىن بولساق, ەقىۇ/دياقب-دان, تمد ميسسياسىنان, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ميسسياسىنان, ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنان, ەۋروپا كەڭەسىنىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنان, تۇركىتىلدەس ەلدەر ىنتىماقتاستىعى كەڭەسىنەن, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنان, تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنان, شەت مەملەكەتتەردەن كەلگەن بايقاۋشىلار ەلىمىزدەگى وتكەن سايلاۋ بارىسىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك الدى. جالپى, حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ قاتارى ەلىمىزدە ءوتكىزىلگەن سايلاۋ سايىن ارتىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. سوڭعى كەزدەرى وتكەن پارلامەنتتىك سايلاۋلارعا كوز جىبەرەتىن بولساق, حالىقارالىق بايقاۋشىنىڭ سانى 900-1000 ادام ارالىعىن قامتيدى. حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ كەيبىرى ەكى ادامنان قۇرالعان توپتىڭ قۇرامىندا جۇمىس ىستەۋگە داعدىلانسا, ال ەندى بىرەۋلەرى – سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە قىسقا ۋاقىتقا كەلىپ, جەكە جۇمىس ىستەيدى. حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ سايلاۋ بارىسىنا قاتىسىپ, ءوزدەرىنىڭ باعاسىن بەرۋى ەلدەگى دەموكراتيالىق ۇردىستەردىڭ ورنىعۋىنا بەرىلگەن باعا بولىپ تابىلادى. سول سەبەپتى, جاھاندىق دەڭگەيدە وزىندىك ورنى بار ىرگەلى ۇيىمداردان, الەمدىك ساياساتتا ىقپالى جوعارى مەملەكەتتەردەن كەلگەن بايقاۋشىلاردىڭ كوزبەن كورىپ, كوڭىلگە ءتۇيىپ, بەرگەن باعاسىنىڭ ءجونى بولەك. سىرتقى الەممەن ارالاس-قۇرالاس, قاتار ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان جاھاندانۋ زامانىندا دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارعا باسىمدىق بەرۋ باسقالار تاراپىنان قىزىعۋشىلىقپەن قوسا, سىيلاستىق تۋدىراتىنى ءسوزسىز. ەلىمىزدە كەشەگى وتكەن سايلاۋ دا حالىقارالىق بايقاۋشىلار تاراپىنان وسىنداي ىزگى تىلەكتەستىكتى اڭعارتقانداي. استانا قالاسىنىڭ تورىندەگى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا ورنالاسقان №89 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولعان حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ پىكىرىنەن سايلاۋدىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتكەندىگىن اڭعاردىق. كريستليب اندرەاس يان, گەرمانيانىڭ حريستيان-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ بۋندەستاگتاعى پارلامەنت حاتشىسى: – مەن گەرمانيادان قازاق جەرىنە العاشقى رەت اتباسىن بۇرىپ تۇرمىن. قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسى دەپۋتاتتىعىنا 6 پارتيا ءوز ۇمىتكەرلەرىن ۇسىنىپ, ءوز باعدارلامالارىن سايلاۋشىلار نازارىنا ۇسىنىپ جاتىر ەكەن. اشىعىن ايتسام, سايلاۋدىڭ سونشالىقتى جاقسى ۇيىمداستىرىلعانىنا تاڭعالىپ تۇرعان جايىم بار. سايلاۋشىلاردىڭ دا توپ-توبىمەن ۇيىمداسقان تۇردە كەلىپ, داۋىس بەرىپ جاتقانىنا كۋا بولدىق. اسىرا ايتقاندىق ەمەس, قازاقستانداعى پارلامەنت سايلاۋى باسقا ەلدەرگە ۇلگى بولارلىقتاي. مەن قازاقستاندىق سايلاۋدىڭ ءوتۋ بارىسىنا قاتىسقانىم ءۇشىن قۋانىشتىمىن. *** دونالد بونكەر, ەكس-كونگرەسمەن (اقش): – سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى كورىنىسكە قاراپ ءىس جۇزىندە دەموكراتيالىق ءۇردىستىڭ جۇزەگە اسىپ جاتقانىنا ابدەن كوزىڭ جەتەدى. ازاماتتار وزدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىنا وراي پارلامەنتتىك سايلاۋدا ساياسي ەركىمەن تاڭداۋىن جاساپ جاتىر. سايلاۋ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعان, ول وتە ءتيىمدى دەڭگەيدە وتۋدە. دەموكراتيالىق جاعدايدا ساياسي جۇيە باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءتيىس. سونداي-اق, جەكەلەگەن ۇمىتكەرلەردىڭ جەكە پىكىرى كەيدە پارتيانىڭ ۇستانىمىمەن سايكەس كەلمەۋى دە مۇمكىن. قازاقستاندىقتار پارتيانىڭ باعدارلاماسىنا داۋىس بەرەدى ەكەن. بۇل دا دەموكراتياعا باستايتىن دۇرىس قادام عوي. مەن ۇزاق جىلدار بويى سايلاۋ پروتسەسىمەن شۇعىلدانامىن. قازاقستاندىق سايلاۋ جۇيەسىنەن جان-جاقتى حاباردار بولعاندىقتان, بۇگىنگى سايلاۋ بارىسىندا قانداي دا ءبىر كەمشىلىك كەزدەستى دەپ ايتا المايمىن. سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى قىزۋ جۇمىسپەن تانىسۋ ماعان تەك جاقسى اسەر قالدىردى. ءبىرى مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنان, ەندى ءبىرى قارت قۇرلىقتان كەلگەن بايقاۋشىلار قازاقستاندا وتكەن پارلامەنتتىك سايلاۋعا بايلانىستى ءوز ويلارىن وسىلايشا تۇيىندەدى. اقش پەن گەرمانيا دەموكراتيالىق ۇردىستەردى ورنىقتىرۋدا تورتكىل دۇنيەگە تانىلعان, ءوز جولى بار ەلدەر ەكەندىگى داۋسىز. ەندەشە, سول ەلدەردەن كەلگەن بايقاۋشىلار بايىپتى باعاسىن ءبىلدىرىپ جاتسا, ەلىمىزدەگى سايلاۋدىڭ دەموكراتيالىق دەڭگەيدە وتكەندىگىن ايعاقتاعانى ەمەس پە. استانا. عابيت ىسكەندەر ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».*سىرت كوز – سىنشى
الان سپەنس, ( ۇلىبريتانيا): – سايلاۋ بارىسىندا زاڭ بۇزۋشىلىقتار ورىن العان جوق. ءبىز وسى ۇدەرىستى تولىقتاي باقىلاۋعا العان بولاتىنبىز. ايتارلىقتاي كەمشىلىكتەردى كورمەدىك. بىزدەگى باستى ماقسات – سايلاۋدىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس بولۋىن, ونىڭ شىنايى ءارى اشىق ءوتۋىن قاداعالاۋ. بۇل رەتتە, قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بارىسىنا وڭ باعا بەرۋگە بولادى. بىرنەشە سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولىپ, داۋىس بەرۋ ۇدەرىسىنە قاتىستىق. حالىق سايلاۋعا تاڭنان بەرى اعىلىپ جاتتى. ولاردىڭ بارلىعىنىڭ دا اسا بەلسەندى, ءوز ىسىنە جاۋاپتى ءارى بولاشاققا سەنىممەن قارايتىن ازاماتتار ەكەندىگى بايقالدى. حالىق بۇل سايلاۋدىڭ ماڭىزىن تۇسىنەتىن بولعاندىقتان, وسىنداي بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىر. كوڭىل قۋانتاتىن جاعداي. تاڭەرتەڭنەن باستاپ ءوز جۇمىسىمىزعا كىرىسىپ كەتتىك. بىزگە دە ءپوزيتيۆتى كوڭىل-كۇي سىيلاعان قازاقستاندىقتارعا الداعى ۋاقىتتا تەك قانا مول تابىس پەن جاقسىلىقتار تىلەيمىن. ءوسىپ, وركەندەي بەرۋلەرىڭىزگە تىلەكتەسپىن! استانا. البەرت حابيبۋللين, (تمد): قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى پارلامەنت ءماجىلىسى جانە ءماسليحاتتار سايلاۋى الەم ەلدەرىنىڭ نازارىن اۋدارىپ وتىر. ويتكەنى, قازاقستانداعى دەموكراتيالىق دامۋ ۇردىسىندە قازىرگى تمد ەلدەرىنە قاراعاندا الدەقايدا العا جىلجۋشىلىق بار. بۇعان دەيىن, ياعني وتكەن جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سايلاۋى دا ارنايى زاڭدىلىق تالابىنا ساي وتكەنىن بىلەمىز. بۇگىنگى پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحاتتاردىڭ سايلاۋى دا وسى ەلدىڭ ارنايى زاڭدىلىعىنا ساي وتكەنىنە كۋا بولدىم. قازاق ەلىندەگى ساياسي ناۋقاندى شەتەلدىك بايقاۋشىلارمەن بىرگە ءجىتى نازاردا ۇستادىق. سەبەبى, ءبىز ءبىر-بىرىمىزبەن الىس-بەرىس, بارىس-كەلىس قاتىناسىن تىعىز ورناتقان ەلدەر اراسىندا ۇيرەنەتىن, كوڭىلگە تۇيەتىن, كەيىن ءوزىمىزدىڭ ەلىمىزدى ساياسي تۇرعىدان جاڭعىرتۋ تۇرعىسىندا اقىلداساتىن, سونىمەن بىرگە, ءبىر-بىرىمىزبەن تاجىريبە الماساتىن تۇستارىمىز بارىنا كوزىم جەتتى. كەشە سايلاۋ ۇدەرىسى باستالعالى بەرى ءبىز بىرنەشە سايلاۋ ۋچاسكەسىن ارالاپ, سايلاۋشىلارعا, سونىمەن بىرگە, وتاندىق جانە حالىقارالىق بايقاۋشىلار ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعانىنا كۋا بولدىق. ءبىز قازاقستان حالقىنىڭ بۇل سايلاۋعا بەلسەندىلىكپەن قاتىسىپ, وزدەرىنىڭ تاڭداۋىن جاساۋعا ءبىر كىسىدەي اتسالىسقانىن كوردىك. دەمەك, قازاقستان حالقى ەلدەگى دەموكراتيالىق دامۋدىڭ ءۇردىسىن سەزىندى, سوعان ساي وزدەرىنىڭ تاڭداۋىن بىلدىرۋگە قۇلشىنىس تانىتقانى ءبىزدى – حالىقارالىق بايقاۋشىلاردى تاڭداندىردى. ءبىز كۋا بولعان بارلىق سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندەگى داۋىس بەرۋ ۇدەرىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ زاڭنامالارىنا سايكەس وتكىزىلدى. وعان مەن ءوزىم كۋامىن. سونىڭ دالەلى رەتىندە كۇنى بويى ونداعان سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن ارالاپ شىقتىق. بىراق ەشبىر سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بىردە-ءبىر زاڭ بۇزۋشىلىقتى بايقامادىق. ءبىر اڭعارعانىم – قازاقستان تۇرعىندارى وسى ساياسي ناۋقانعا اسقان بەلسەندىلىكپەن قاتىستى. سوندىقتان مەن ءوز سوزىمە كەپىلدىك بەرە الامىن. اتىراۋ وبلىسى. بوريس لارين, (تمد): – شىعىس قازاقستاندا داۋىس بەرۋشىلەر قاتارىنىڭ قالىڭ ەكەنىن بايقادىق. ءوڭىر تۇرعىندارى تاڭمەن تالاسا تۇرىپ, تاڭداۋلارىن جاساپ جاتتى. ماسەلەن, ساعات 7.30-دا حالىقتىڭ 3,5 پايىزى داۋىس بەرىپ ۇلگەردى. بۇل – ۇلكەن ساياسي بەلسەندىلىك! ءبىزدىڭ بايقاۋشىلار دەلەگاتسياسى وبلىس ورتالىعى – وسكەمەن قالاسىنداعى سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, ءوڭىردىڭ سەمەي, ريددەر قالالارى مەن زىريان, گلۋبوكوە جانە ۇلان اۋداندارىنداعى سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن دە ارالاپ شىقتى. ول ۋچاسكەلەردە زاڭبۇزۋشىلىقتار, ەسكەرتۋلەر مەن شاعىمدار بولعان جوق. سايلاۋ ۇدەرىسىنىڭ بارلىعى دۇرىس ۇيىمداستىرىلعانىنا كۋا بولدىق. ايتالىق, سايلاۋ ۋچاسكەلەرى ۋاقىتىمەن اشىلدى, ءبارى قاجەتتى دەڭگەيدە جاقسى جاراقتاندىرىلعان. كەرەك اقپاراتتى تابۋعا بولادى. سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى العاش رەت داۋىس بەرۋشىلەرگە نەمەسە قارت ادامدارعا قولعابىس ەتىپ جاتقانىنىڭ ءوزى جاراسىمدى اسەر قالدىردى. ۋچاسكەگە ءوز اياعىمەن كەلە الماعان تۇرعىندارعا سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ وكىلدەرى, ولاردىڭ قاتارىندا تاۋەلسىز بايقاۋشىلار دا بار, داۋىس بەرۋ جاشىگىن ارقالاپ, ۇيلەردى ارالاپ جۇرگەنىن, وسىلايشا ازاماتتاردىڭ داۋىس بەرۋگە قاتىسۋىنا جاعداي جاسالعانىن دا كوردىك. بۇل – قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق دامۋدى قالايتىنىن, ازاماتتاردىڭ ساياسي قۇقىعى ساقتالاتىنىن, ەش بۇرا تارتۋشىلىققا جول بەرىلمەيتىنىن بايقاتادى. شىعىس قازاقستان وبلىسى. حەندريك فرانكەن, (نيدەرلاند): – ءبىز قازاقستانداعى سايلاۋ تۋرالى بۇعان دەيىن دە ەستىگەن ەدىك. قاي جاعىنان دەسەڭىز, ارينە, جالپى ازاماتتىق تۇراقتىلىق تۇرعىسىنان. شىنىن ايتۋ كەرەك, سىزدەردىڭ مەملەكەتتەرىڭىزدە ناعىز دەموكراتيالىق سايلاۋ بار. بۇعان دەيىن ءبىزدىڭ باسقا دا بايقاۋشىلارىمىز كەلىپ كوز جەتكىزگەنىندەي, قازىردە ءبىز سىزدەردىڭ پارلامەنت ءماجىلىسى مەن جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىنىڭ قالاي وتكىزىلىپ جاتقانىنا كۋا بولدىق. شىنتۋايتىندا, تازا دا اشىق ازاماتتىق قوعامنىڭ سايلاۋ ۇدەرىسى وسى مانەردە وتكىزىلەدى. سىرت ەلدەن كەلگەن بايقاۋشى رەتىندە عانا ەمەس, جالپى, قازاقستانعا بۇرىن دا كەلىپ جۇرگەن قوناق رەتىندە ءبىزدى اسا تاڭعالدىرعانى – سىزدەردىڭ مەملەكەتتەرىڭىزدىڭ شيرەك عاسىر اۋماعىندا جەدەل دامۋعا بەت الۋلارىڭىز ەكەنىن دە تىلگە تيەك ەتكىم كەلەدى. قازاقستاننىڭ قالاي تاۋەلسىزدىك العانى, العاشقى حالىقارالىق باسقوسۋلاردى قالاي وتكىزە باستاعانى, ءبارى-ءبارى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا. وسى رەتتە ءبىز بۇل ەلدىڭ ءاربىر قادامى مەن ءوسۋىن ۇنەمى نازاردا ۇستاپ وتىرعان تىلەكشىلەرى سەكىلدىمىز. ايتپاعىم, ءبىز بۇل سايلاۋ تۋراسىندا كۇنى ەرتەڭ حالىقارالىق تۇرعىدان ەسەپ بەرەمىز, سوندا ءبىز ءوزىمىز كوزبەن كورگەن سايلاۋدىڭ وتكىزىلۋ بارىسىن شىنايى سۋرەتتەي الامىز. ءبىزدىڭ توپ ءبىرشاما سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە بولىپ, تازا, ازاماتتىق جانە دەموكراتيالىق داۋىس بەرۋ ارەكەتىن ءوز كوزىمەن كوردى. بۇل – دامۋعا بەت العان قازاقستان ەلى ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك, ۇلكەن قادام. قاشاندا سىزدەردىڭ العا باسقاندارىڭىزعا تەك وڭ ساپار تىلەۋدە بولامىز دەپ ويلايمىن. الماتى. مەسۋت گيدەر, (تۇركيا): – ءبىز بۇرىننان حالىقارالىق دەلەگاتسيا رەتىندە پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋلارعا قاتىسىپ كەلەمىز. تاڭەرتەڭنەن بەرى حالىقارالىق بايقاۋشىلار رەتىندە جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىرمىز. بىزگە تۇرعىنداردىڭ سايلاۋعا كارى-جاسىنا قاراماي ءبىر كىسىدەي اتسالىسىپ جاتقانى ۇنادى. ازاماتتاردىڭ قاتىسۋى جوعارى دەڭگەيدە بولدى. ءوزىمىز كۋا بولدىق. اسىرەسە, قارت كىسىلەر مەن بالالى ەرلى-زايىپتىلار, جۇكتى كەلىنشەكتەر سايلاۋ قۇقىعىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ, جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ارقالاعاندارىنا رازى بولدىق. ءبىز 15 سايلاۋ ۋچاسكەسىن ارالادىق. سايلاۋ كوميسسيالارىنان نەمەسە پارتيالىق بايقاۋشىلاردان ەشقانداي ارىز-شاعىم ەستىگەنىمىز جوق. حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيى, سايلاۋدىڭ اتموسفەراسى جاقسى. قالاعان ۋچاسكەلەرىمىزدى ارالاپ كەلەمىز. سايلاۋ ۇدەرىسى بەكىتىلگەن زاڭعا سايكەس ءوتىپ جاتىر. سايلاۋ الدىندا پارتيالاردىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, ولاردىڭ پىكىرلەرىن تىڭدادىق, دايىندىقتارى تۋرالى مالىمەتتەرىن الدىق, ولاردى تولعاندىرعان سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردىك. بۇل ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلە. قازاق ەلى بىزگە باۋىرلاس ەل بولعاندىقتان ءبىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىمەن ءوز تاجىريبەلەرىمىزدى بىرگە ءبولىسىپ, ۇسىنىستارىمىزدى بىرلەسىپ ورىنداپ جاتىرمىز. سايلاۋدىڭ ساپالى ءوتۋى قازاقستاننىڭ مىقتى مەملەكەت ەكەنىن كورسەتتى. دەموكراتيالىق جولمەن ءادىل ءوتۋى قازاقستاننىڭ تۇراقتى ءارى تابىستى دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسادى دەپ سەنەمىن. سايلاۋدىڭ جاقسى, ناتيجەلى بولۋىنا تىلەكتەستىگىمىزدى بىلدىرەمىز. قىزىلوردا. دەسيسلاۆا تەرزيەۆا, (بولگاريا): – قازاقستانداعى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ جوعارى ستاندارتتار بويىنشا ءوتتى. سايلاۋدا زاڭ بۇزۋشىلىق ارەكەتتەرى ورىن العان جوق. مەن داۋىس بەرۋشىلەردىڭ بەلسەندىلىگىنە تاڭدانىسىمدى جاسىرا المايمىن. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە كەلىپ, داۋىس بەرىپ جاتقانداردىڭ قاتارىندا جاسى دا, كارىسى دە جەتەرلىك. ولاردىڭ بارلىعى وزدەرىنىڭ ازاماتتىق ۇستانىمدارىن نەگىزگە الا وتىرىپ, بولاشاققا نىق قادام باسىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى ەكەندىگىن اڭعارتتى. بۇل ماعان جاعىمدى اسەر ەتتى. بىزدە, بولگاريادا مۇنداي بەلسەندىلىك بايقالمايدى. سايلاۋ اشىق ءارى جوعارى دەڭگەيدە بولدى. مەن وسى ۋاقىتقا دەيىن بىردە-ءبىر شاعىم كورگەن ەمەسپىن. بىرنەشە سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولدىم, اتاپ وتەر بولسام №84, №87, №89 سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندەگى حالىق بەلسەندىلىگىن بايقادىم. جانە دە وندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ كەلىپ جاتقاندىعى قاتتى قۋانتتى. بۇل جوعارى دەموكراتيالىققا جاتادى. مەن ساراپشى رەتىندە سايلاۋدىڭ بەيبىت تۇردە ءارى ءادىل وتكەندىگىن سەنىممەن ايتا الامىن. كاسىپتىك دەڭگەيدە بارلىق نورماعا ساي. مەن ءوزىم زاڭگەر بولعاندىقتان, سىزدەردىڭ كونستيتۋتسيامەن تانىستىم. سونىمەن قاتار, سايلاۋ تۋرالى زاڭنامانى دا كورىپ شىقتىم. وسىعان ساي, ەشقانداي ولقىلىقتار مەن زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ بولماعانىن ايتا الامىن. استانا. يۋري دەميانەنكو, رەسەي فەدەراتسياسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ وكىلى. سايلاۋ بارىسىندا ءبىز قالاداعى بىرنەشە سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولدىق. بۇل ءبىزدىڭ ميسسيامىزدىڭ اياسىندا اتقارىلعان جاۋاپتى ءىسىمىز. رەسەيدەن كەلگەن بارلىق ارىپتەستەرىمىز وزدەرىنە بەكىتىلگەن ۋچاسكەلەردىڭ بارلىعىندا دەرلىك بولىپ قايتتى. ءبىزدىڭ باقىلاۋىمىزشا, سايلاۋ بارىسى زاڭ اياسىندا وتۋدە. سايلاۋ ۇدەرىسىنە قاتىستى ەشقانداي زاڭبۇزۋشىلىقتار انىقتالمادى. سونىمەن قاتار, حالىقتىڭ جوعارى بەلسەندىلىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ولاردىڭ مەملەكەتتىك ينستيتۋتقا وزدەرىنىڭ داۋىستارى ارقىلى قولداۋ كورسەتۋگە نيەتتى ەكەندىكتەرى كورىنىپ تۇردى. ءبىز بۇعان دەيىن قازاقستاندا وتكىزىلگەن سايلاۋلاردا ەلدىڭ وزگە دە ايماقتارىن ءجىتى زەرتتەگەن ەدىك. 2001 جىلى قابىلدانعان «سايلاۋ تۋرالى» زاڭعا ازاماتتىق قوعامعا لايىق تولىقتىرۋلار مەن وزگەرتۋلەر ەنگىزىلىپ, سوڭعى 2011 جىلدان بەرى زاڭدىق كۇشىندە جاقسى قىزمەت ەتىپ كەلەدى. ياعني, بۇل زاڭدىق قۇجات رەتىندە ەڭ ناقتى ءارى ساياسي ساۋاتتى جاسالعان زاڭ ەكەندىگىن حالىقارالىق باقىلاۋشىلار الدىندا تولىقتاي دالەلدەپ وتىر. بيىل ءبىز قازاقستاندا وتكەن سايلاۋ ۇدەرىسىن تەرەڭىرەك زەرتتەپ, حالىقارالىق ساياسي باقىلاۋ قۇجاتىنىڭ قورجىنىن تولىقتىراتىن بولامىز. ءبىز ءوز توبىمىزدىڭ اتىنان قازاقستان زاڭناماسىنىڭ مەيلىنشە جان-جاقتى, دەموكراتيالىق تۇرعىدان ساۋاتتى جازىلعانىن, ەلدە اشىق تا ازاماتتىق قوعام قالىپتاسقانىن ايتقىمىز كەلەدى. الماتى. گالينا لوپاتينسكايا, (تمد): مەن قازاقستانداعى پارلامەنت ءماجىلىسى جانە بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار سايلاۋلارىنا كورشى چەليابى وبلىسىنان تمد ميسسياسىنىڭ تاپسىرۋىمەن كەلدىم. وتكەن جىلى دا كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىنا وسى حالىقارالىق ۇيىمنان بايقاۋشى بولىپ قاتىسقان ەدىم. مەنى قاتارىنان ەكى جىل وتكەن سايلاۋدا قوستانايلىق سايلاۋشىلاردىڭ بەلسەندىلىگى تاڭ قالدىردى. تمد ميسسياسى بويىنشا چەليابىدەن 12 بايقاۋشى كەلىپ, قوستاناي, رۋدنىي, ليساكوۆ قالالارى مەن تاران اۋدانىنداعى سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندەگى داۋىس بەرۋدى بايقادىق. تاڭەرتەڭ سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ اشىلۋىنا دا قاتىستىق. وندا اعا ۇرپاق وكىلدەرىنىڭ, جاستاردىڭ جالىندى سوزدەرى سايلاۋشىلاردىڭ ەلگە, جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ارتتىرا تۇسەرى حاق. ولاردىڭ ءسوزى سىرت كوز – ءبىزدى دە تولقىتتى. بىرلىك, قيىندىققا توزىمدىلىك, كىسىلىك پەن كىشىلىك قازاق حالقىنىڭ قانىنا بىتكەن قاسيەت ەكەنىنە وسىنداعى سايلاۋعا كەلگەن سايىن كوزىم جەتە تۇسكەندەي. تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيىن بىرنەشە سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولىپ, داۋىس بەرۋدى بايقادىق. مەنىڭ بايقاۋىمشا, كەيبىر سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە تۇسكە دەيىن, كەيبىرەۋىندە تۇستەن كەيىن داۋىس بەرۋشىلەر لەگى ارتىپ وتىردى. بارلىعى دا زاڭ شەڭبەرىنەن شىعىپ جاتقان جوق, مادەنيەتتى, تاڭەرتەڭنەن جاپالاقتاپ, تىنباي جاۋعان قار, لايساڭ اۋا رايى ولاردىڭ كوڭىل-كۇيىنە دە اسەر ەتە الماعانداي. ءبىز تىلگە تارتقان سايلاۋشىلار ناۋرىزدا جاۋعان قاردى جاقسىلىققا بالايتىندىعىن ايتتى. سايلاۋعا ناۋرىز مەيرامى مەن ساياسي ناۋقاننىڭ قاتار كەلۋى ءبىز سەكىلدى سىرتتان كەلگەندەرگە جاقسى جاراسىم بولىپ كورىندى. وتكەن جىلى پرەزيدەنت سايلاۋىنا كەلگەنىمدە «قوستانايلىق سايلاۋشىلاردىڭ بەلسەندىلىگى زاڭدى, نازارباەۆتاي كورەگەن پرەزيدەنتكە نەگە داۋىس بەرمەسكە؟» دەگەن وي ءتۇيىپ كەتكەن ەدىم. بۇل جولى قازاقستاندىق سايلاۋشىلار ساياسي ناۋقانعا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىندىعىنا, وزدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىن ورىندى پايدالاناتىندىعىنا كۋا بولدىم. سىرت كوز – سىنشى بولسا دا, مەنىڭ تاڭ قالىسىم ودان باسىمىراق ەكەنىن جاسىرمايمىن. قوستاناي. ابدۋراحيم ۋلفاتوۆ, شىۇ ميسسياسىنىڭ بايقاۋشىسى. قازاقستان ءوزىنىڭ ساياسي ومىرىندەگى ماڭىزدى وقيعاعا ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىكپەن كەلىپ, سايلاۋدى بەلسەندىلىكپەن وتكىزگەنى قۋانىشتى. ويتكەنى, حالىق ءوز بولاشاعى, ۇرپاعىنىڭ جارقىن كەلەشەگى, مەملەكەتىنىڭ گۇلدەنىپ كوركەيۋى ءۇشىن داۋىس بەرەتىنىن بىلەدى. مەن قازاقستانعا, ونىڭ ەلورداسى استاناعا ءبىرىنشى رەت كەلىپ وتىرمىن. العان اسەرلەرىم وتە كوپ. تاجىكستاندا دا وسىنداي يگى وزگەرىستەر بارشىلىق. اقمولا وبلىسىنىڭ بۋراباي اۋدانى مەن كوكشەتاۋ قالاسىنداعى ون سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولعاندا بايقاعانىم, حالىقتىڭ ساياسي ناۋقانعا مەرەكەلىك كوڭىل-كۇيمەن كەلىپ, ءوز پارىزىن جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارۋعا تىرىساتىندىعى. كوكشەتاۋ قالاسىنداعى №1 ورتا مەكتەپتە بولات ءجانادىلوۆ دەگەن قاريا بىرىنشىلەر قاتارىندا داۋىس بەردى. ۇلكەندىگىنە قاراماستان, جانىما كەلىپ, سالەمدەستى. بۇل كىسى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ جىلناماسىنداي قۇرمەتكە لايىقتى جان ەكەن. ەل پارلامەنتىنىڭ العاشقى شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى بولىپتى. مۇنىڭ ءوزى بولات سۇلەيمەن ۇلىنىڭ قايراتكەرلىك قىزمەتىن دە كورسەتەدى. «مەن سايلاۋعا تاعدىرشەشتى وقيعا رەتىندە ماڭىز بەرەمىن» دەگەن سوزدەرى اركىمنىڭ كوكەيىنە وي سالاتىنى انىق. بۋرابايدا دا, كوكشەتاۋدا دا نەمەرەلەرىن ەرتىپ جۇرگەن كىسىلەردى, العاشقى داۋىس بەرۋگە ۇلكەن تولعانىسپەن كەلگەن جاستاردى كوپ كوردىم. بۇل ەلدىڭ مەملەكەتتىك ساياساتقا بەرىك سەنەتىنىن ايعاقتايدى. ال سايلاۋدىڭ ءوتۋ بارىسىنا كەلسەك, رەسپۋبليكا زاڭىنا, بەلگىلەنگەن حالىقارالىق نورمالارعا قايشى كەلەتىن جايلار بايقالمادى. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندەگى جۇمىستان ەشقانداي كەمشىلىك كورگەن جوقپىن. ءبىزدىڭ, ياعني جەرگىلىكتى بايقاۋشى ارىپتەستەرىمنىڭ جۇمىسىنا دا ريزامىز. جازىپ العان باقبەرگەن امالبەك, «ەگەمەن قازاقستان». اقمولا وبلىسى. ۆالەري سيمونوۆ, «ترۋد» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى (رەسەي). قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىنا حالىقارالىق بايقاۋشى رەتىندە قاتىسۋعا ۇسىنىستى قۋانا قابىل الدىم. ويتكەنى, مەن وسى قاراعاندى وبلىسىنىڭ تۋماسىمىن. تۋعان جەرگە بارىپ, ەسكى تانىستارىممەن قاۋىشۋدىڭ ءساتى كەلگەنى دە كوڭىل-كۇيىمدى كوتەرە تۇسكەن ەدى. جالپى, ءوزىم باقىلاۋشى بولعان تەمىرتاۋداعى №168 سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ ەلدەگى ماڭىزى زور بۇل شاراعا ۇلكەن دايىندىقپەن كەلگەنىنە ءتانتى بولدىم. جانە دە مەنى قازاقستاندىقتاردىڭ سايلاۋ سىندى ساياسي شاراعا تەرەڭ ءمان بەرىپ, اسا بەلسەندىلىك تانىتقانى ەرەكشە تاڭعالدىردى. مەنىڭ جەرلەستەرىمنىڭ ءوز ەلىنىڭ بولاشاعىنا بەيجاي قارامايتىنى, ساياسي تۇرعىدا ساۋاتتى ەكەنى قۋانتتى. مەن وزىمە ارتىلعان ميسسياعا وتە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارادىم. ارىپتەستەرىممەن بىرگە «سايلاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىمەن الدىن الا تانىسىپ شىقتىم. سايلاۋ بارىسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس وتكەنىن بايقادىم. ەشقانداي زاڭبۇزۋشىلىقتىڭ تىركەلمەگەنىن ايتقىم كەلەدى. سايلاۋشىلاردىڭ ەشقايسىسى داۋىس بەرۋدەن تىسقارى قالعان جوق. سايلاۋ ۇدەرىسى اشىق جانە بارلىق دەموكراتيالىق تالاپتارعا ساي ءوتتى دەۋگە بولادى. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, سىزدەردىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتتەرىڭىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ نەگىزىن قالاعان تاۋەلسىز قازاقستاندى الدا جارقىن بولاشاق كۇتىپ تۇرعانىن ايتقىم كەلەدى. ساناسى سەرگەك, ساياسي بەلسەندىلىگى جوعارى, ەڭبەكسۇيگىش, بەيبىتشىل حالقى بار قازاقستاندى باسقاشا كوز الدىڭا ەلەستەتۋدىڭ ءوزى مۇمكىن ەمەس.