ءمۇسىلىم جانە ريشات ابدۋلليندەردىڭ تۋعانىنا – 100 جىل
قازاقتىڭ ءان ونەرىندەگى جارقىن جۇلدىزدار, كاسىبي مۋزىكالىق تەاتردىڭ بەلدى ارتىستەرى, قازاق ورىنداۋشىلىق ونەرىنىڭ حاس شەبەرلەرى, كسرو حالىق ءارتىسى ريشات ابدۋللين مەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ءمۇسىلىم ءابدۋلليننىڭ قازاقتىڭ ونەر ايدىنىندا قالدىرعان ىزدەرى سايراپ
جاتىر. جۇمىسشى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن اعايىندى ابدۋلليندەر جاستايىنان ونەرگە قۇشتارلىعىمەن كوزگە تۇسەدى. قايدا جۇرسە دە ونەرپازداردى تاعدىر ايداپ 30-جىلداردىڭ باسىندا الماتىداعى تۇڭعىش اشىلعان مۋزىكا تەحنيكۋمىنا الىپ كەلدى.
ءمۇسىلىمنىڭ ونەردەگى العاشقى قادامى تۋرالى اكادەميك احمەت جۇبانوۆ ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە جاقسى جازادى. جاس تالاپكەردىڭ ەستۋ دارەجەسىنىڭ اسا جوعارىلىعىنا, ءان ىرعاعىن بىرقالىپتى ۇستاۋداعى ناقتىلىعىنا, ءبىر ايتقاندى بۇلجىتپاي قاعىپ الاتىن قۇيماقۇلاق زەيىنىنە تاڭعالعانىن ايتادى. قالادا وقىپ جۇرگەن ءمۇسىلىمدى مىقتى ۆيولونچەليست جاساماققا مۋزىكالىق اسپاپ كلاسىنا, ودان سوڭ تابيعي داۋسىنىڭ اسا سۇلۋ, قۋاتتى ەكەنىن ەستىپ-تىڭداپ جەكە انشىلەر كلاسىنا اۋىستىرعاندارىن باياندايدى. اكادەميك ا.جۇبانوۆ اڭگىمەسىنەن ءمۇسىلىم ءابدۋلليننىڭ تابيعي ونەرىنىڭ باستاۋ قاينارى قۋاتتى ەكەنىن, ءاۋ باستان-اق العىر دا الىمدى بولعانىن بايقايمىز.
ونەر, ءومىر ايدىنىندا قاتار ءجۇزگەنىمەن ءمۇسىلىم ءوزىنىڭ دۇنيەگە جيىرما مينۋت ريشاتتان بۇرىن كەلگەن «اعالىق» مىنەزىنە سالىپ, جول باستاپ وتىرعان. ەكەۋىن اجىراماستاي ەتىپ ماگنيتشە تارتقان كۇش – ونەرگە, مۋزىكاعا, ءان سالۋعا دەگەن قۇشتارلىق بولاتىن. بۇل سەزىمدى ولار ونەردىڭ ۇزاق داڭعىلىندا ابىرويمەن ماپەلەدى. 1931 جىلى الماتى مۋزىكا تەحنيكۋمىندا ءدارىس الۋدى ءمۇسىلىم باستاسا, كوپ ۇزاماي بۇل ورتاعا ريشاتتىڭ كەلۋى كاسىبي مۋزىكاعا تۇڭعىش قادام باسقان قوس تالاپكەردى ءبىر بۇتىنگە اينالدىردى. ءىزىن الا پ.ي.چايكوۆسكي اتىنداعى ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسى جانىنان اشىلعان ۇلتتىق ستۋديالارعا 1935 جىلى ورتا ازيا جانە قازاقستاننان تۇڭعىش قابىلدانعان ستۋدەنتتەر قاتارىندا ءمۇسىلىم ءبىرىنشى بولىپ تۇردى. اراعا جىل سالىپ وسى وقۋ ورنىنا ريشات تا قابىلدانىپ, قايتا تابىستى.
كونسەرۆاتوريا قابىرعاسىندا ورىس ءجانە قازاق تىلدەرىندە ورىنداعان ورىستىڭ كلاسسيك كومپوزيتورلارى – گلينكا, چايكوۆسكي, راحمانينوۆ, بورودين, ريمسكي-كورساكوۆ جانە دارگومىجسكي رومانستارى قوس ءانشىنىڭ شىعارماشىلىق ءوسۋ جولىنىڭ ۇلكەن ءبىر بەلەسىن قۇرايدى. بۇل انشىلەردى عانا ءوسىرىپ قويماي, جالپى قازاق اۋديتورياسىن الەمدىك-ورىس كلاسسيكالىق جاۋھارلارىنا باۋلۋ جولىندا جاسالعان ۇلكەن اعارتۋشىلىق جۇمىستار بولاتىن. بۇرىن سان رەت ورىس تىلىندە تىڭداپ جۇرگەن, جوعارىدا اتتارى اتالعان كومپوزيتورلاردىڭ تانىمال رومانستارى ءمۇسىلىم ءابدۋلليننىڭ قازاق تىلىندەگى ورىنداۋىمەن تىڭدارمانعا ەرەكشە اسەردە جەتتى. ارينە, بۇل جەردە اۋدارما ساپاسىنىڭ بيىك دەڭگەيدە بولعانى ابزال. قالىڭ قازاق تىڭدارماندارىنا الەمدىك مۋزىكانىڭ كامەرالىق سيپاتتاعى شۇرايلى قاباتتارى ءبىر تابان جاقىنداي ءتۇستى.
ۇلت ونەرى مەن مادەنيەتىنىڭ ءوركەندەۋى 30-جىلداردىڭ العاشقى جارتىسىندا رەسپۋبليكاعا تالانتتى ۇيىمداستىرۋشى, اياۋلى ازامات – تەمىربەك جۇرگەنوۆتىڭ اعارتۋ كوميسسارى بولىپ كەلۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ونىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ماسكەۋ قالاسىندا وتكەن العاشقى ونەر ونكۇندىگى قازاق مۋزىكالىق تەاترىنىڭ قارقىندى دامۋىنا قوزعاۋ سالدى. مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترى بولىپ (1937 ج.) كەيىن اكادەميالىق (1940 ج.) ءمارتەبە الۋى ەل ونەرىنىڭ تۇتقاسىن ۇستاعان بيلىكتەگى اعالاردان, جاس ماماندار دايارلاۋ ءىسىن تەز ارادا جولعا قويۋدى تالاپ ەتتى. قازاق وپەرا تەاترىنا 30-جىلداردىڭ اياعى مەن 40-جىلداردىڭ باسىندا كەلگەن انشىلەردىڭ دەنى ورىس, ەۋروپا ءان ورىنداۋشىلىق مەكتەبىنەن سۋسىنداعان تالانتتار ەدى. حالىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان قۇرمانبەك جانداربەكوۆ, امىرە قاشاۋباەۆ, كۇلاش بايسەيىتوۆا, قانابەك بايسەيىتوۆ, ماناربەك ەرجانوۆ, عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ ت.ب. كوپتەگەن تالانتتار شوعىرىنىڭ ءىزىن باسقان جاستار لەگى ءوز زامانىنىڭ بيىك ونەرىمەن كەلىپ, كاسىبي ءان ورىنداۋشىلىق ونەردىڭ تامىرىن تەرەڭگە سالدى. سوعىس الدىندا تەاترعا وقىعان بىلىكتى جاستاردىڭ كەلۋى ۇلتتىق وپەرا ترۋپپاسىنا الەمدىك جانە ورىس كلاسسيكاسى ۇزدىك تۋىندىلارىن ساحنالاستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى, قازاق وپەرا ونەرىنىڭ قارىشتاپ وسۋىنە سەپتىگىن تيگىزدى. اعايىندى ابدۋلليندەر وزىندىك باعىت-باعدارى ايقىندالىپ, ىرگەتاسى بەرىك قالانا باستاعان ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىمىزدىڭ جاڭا ورىنداۋشىلىق مەكتەپ لەگىنىڭ العاشقى قارلىعاشتارى بولىپ تابىلادى. وپەرا ونەرىن ءارى قاراي دامىتۋداعى ءساتتى شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرى, كوپتەگەن جاڭا پارتيالار مەن جاڭا باستاۋلاردىڭ تەاترعا تىكەلەي ەنۋى بۇل انشىلەرگە «ءبىرىنشى» دەگەن قوسىمشا انىقتاما قالىپتاستىردى.
تەاتر ترۋپپاسى جاس انشىلەردى وزىنە باۋراپ, رەپەرتۋارداعى وپەرالاردان ءتۇرلى پارتيالاردى سەنىپ تاپسىردى. ءمۇسىلىمنىڭ العاشقى جەكە ورىنداعان پارتياسى «قىز جىبەكتەگى» تولەگەن بولسا, ريشات «بەكەت» وپەراسىنان ولجايدى ساحنادا كورسەتتى. بۇل پارتيالار تەرەڭ تەبىرەنىستەر مەن قىزۋ تارتىسقا قۇرىلعان. ساحنادا اكتەرلىك ويىن, سوزگە كوپ ءمان بەرگەندىكتەن جاس ورىنداۋشىلارعا العاشقى سىناق وڭايعا تۇسپەگەن. كۇردەلى بەينەلەردى تولىققاندى ەتىپ سومداۋدا تەاتر نەگىزىن قالاعان اعا بۋىن ارتىستەردىڭ اقىل-كەڭەستەرىنە قۇلاق اسقان ولار, ۇلكەن ونەردەگى وزدەرىنىڭ العاشقى شىعارماشىلىق قادامدارى مەن ءىزدەنىس جولدارىن باستادى. بۇل جەردە جاس انشىلەردىڭ كاسىبي-ۆوكالدىق دايىندىقتارى مەن اعا بۋىن تانىمال ورىنداۋشىلاردىڭ سارا جولى ۇلگىسىمەن ءجۇرۋى ناتيجەسىندە اعايىندىلار قازاق مۋزىكالىق تەاتر ساحناسىنا لايىقتى تالانتتى جاستار كەلگەندىگىن پاش ەتتى. كەيىپكەرلەرىنىڭ كوركەمدىك وبرازىن جان-جاقتى قىرىنان كورسەتۋ, ولاردىڭ ىشكى سەزىمدەرىن ساحنادان مايدان قىل سۋىرعانداي تاراتىپ بەرۋ – اعايىندى ابدۋلليندەرگە ءتان شەبەرلىك. مۇنىڭ ۇشقىنى كەلەسى «ايمان-شولپان», «جالبىر», «ەر تارعىن» ت.ب. وپەرالارىندا ورىندالعان پارتيالار ارقىلى ايقىندالىپ, ىرىلەنە ءتۇستى.
وسىلاي باستالعان ساحنا-عۇمىر بۋىنى بەكىپ, قاتايا كەلىپ ءمۇسىلىم مەن ريشاتتىڭ شىعارماشىلىق اۋقىمىن كەڭەيتتى, ولار تەاتر رەپەرتۋارىنداعى قىرىققا جۋىق وپەرادا ۇلكەندى-كىشىلى, الۋان سيپاتتاعى پارتيالاردى دۇنيەگە اكەلدى. ليريكالىق داۋىس تابيعاتى ەكى ءتۇرلى – تەنور جانە باريتون بولىپ كەلەتىن اعايىندى ەكى جىگىت ءبىر ساحنادا ءبىر تەرىنىڭ پۇشپاعىن يلەدى. ومىردە, تالاي كونتسەرتتىك ساحنادا بىرگە قوس داۋىستا ۇيلەسىمدى ءان سالىپ جۇرگەن ولار, وپەرا ساحناسىنا شىققاندا ءتۇرلى مىنەزدى كەيىپكەرلەرگە اينالدى. ولار: دوس, ارىپتەس, اعايىندىعى بار پارتيالارمەن بىرگە قاراما-قارسى انتوگونيستىك كوزقاراستاعى, «جاۋلاساتىن» كەيىپكەرلەردى دە قاتار ورىندادى. بۇل پارتيالار ا.جۇبانوۆ پەن ل.ءحاميديدىڭ «اباي» وپەراسىنداعى اباي مەن ءازىم, ە.برۋسيلوۆسكيدىڭ «دۋدار-اي» وپەراسىنداعى ارتەم مەن ساپار, م.تولەباەۆتىڭ «ءبىرجان مەن ساراسىنداعى» قوجاعۇل مەن سەرىك, ق.قوجامياروۆتىڭ «نازگۋمىنداعى» گۇلمات پەن ليۋ چۋن, پ.ي.چايكوۆسكيدىڭ «ەۆگەني ونەگينىندەگى» ونەگين مەن لەنسكي, ز.پالياشۆيليدىڭ «دايسيىندەگى» كيازو مەن مالحاز, دج ءپۋچچينيدىڭ «چيو-چيو-سان» وپەراسىنداعى شارپلەس پەن گورو, ا.رۋبينشتەيننىڭ «دەمون» وپەراسىنداعى دەمون مەن سينودال ت.ب. بولدى. بۇعان قوسا ءمۇسىلىمنىڭ ورىنداۋىنداعى تولەگەن, سەرجان, ارىستان, قايراقباي, مەركۋتسيو بەينەلەرى سىرشىل, ليريكالىق نازىكتىگىمەن, تەرەڭدىگىمەن ءوز تىڭدارماندارىن باۋراسا, ريشات ورىنداعان امانگەلدى, سۇگىر, جەرمون, ەسكاميلو پارتيالارىنىڭ ءارقايسىسى قازاق وپەرا ساحناسىنىڭ قايتالانباس جارقىن بەتتەرى بولىپ تاريحتا قالدى.
اعايىندى ابدۋلليندەردىڭ ۇزاق تا جەمىستى ونەر جولى جايلى قالام تارتقاندا, زەرتتەۋشىلەر مىندەتتى ءتۇردە توقتاپ, اركىم وزىنشە جان-جاقتى اشۋعا تىرىساتىن ۇلكەن پارتيا, ول – ريشات سومداعان ۇلى ابايدىڭ بەينەسى. بۇل وپەرانىڭ العاشقى جارتى عاسىرلىق تاريحىندا اباي بەينەسىن بىرنەشە تاماشا انشىلەرىمىز ساحنادا سومداعان ەكەن. جاس ورىنداۋشىلاردى ايتپاعاننىڭ وزىندە, ەرمەك سەركەباەۆ, مۇرات مۇساباەۆ, عافيز ەسىموۆ ابايلارى – جەكە-جەكە سارالانىپ, زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن بولەك تاقىرىپتار. سولاردىڭ ىشىنەن ابايدى كورەرمەن-تىڭداۋشىلارىنا ەتەنە جاقىنداستىرىپ وزىندىك ورىنداۋىمەن ۇرپاق ساناسىنا وشپەستەي ءىز قالدىرعان ءانشى – ريشات ابدۋللين ەڭبەگى ەرەكشە كورىنەدى. انشىلەردىڭ 80 جىلدىق سالتاناتتى كەشىندە سويلەگەن كۇمىس كومەي تانىمال ءانشىمىز بيبىگۇل تولەگەنوۆا: «ريشات اباي پارتياسىن ءبىرىنشى ورىنداعان وزىق ءانشى بولىپ تاريحتا قالا بەرمەك», – دەگەن ەدى. سول ايتقانداي, قانشا اباي گالەرەياسىنىڭ ىشىندە كلاسسيكالىق ۇعىمداعى قازاق تانىعان عۇلاما اباي وسى ورىنداۋمەن ەلدىڭ جۇرەگىنەن ورىن الدى.
ۇلى ويشىلدىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالىپ قويىلعان بۇل سپەكتاكلدىڭ جيىرما سەگىز جاستاعى ورىنداۋشىعا جۇكتەر جاۋاپكەرشىلىگى زور بولدى. اقىن, فيلوسوف, كومپوزيتور, وزگە دە ءار الۋان قىرلارى مول ويشىلدىڭ شىنايى كەلبەتىن, ءبىزدىڭ ويىمىزشا, مۋزىكالى تەاتر ساحناسى تولىق اشسا كەرەك. ابايدىڭ سىرشىل دا نازىك پوەتيكالىق الەمى مەن اسەم دە ءارلى ليريكالىق اندەرى, تەرەڭ قارا سوزدەرى مۋزىكالىق بەينە جاساۋعا سۇرانىپ تۇر ەمەس پە؟! كومپوزيتورلار وپەرادا اباي جان-دۇنيەسىن اشۋعا ءتول اندەرىن ءساتتى قولدانىپ, اقىننىڭ ساحنالىق بەينەسىن ءوز تىلىندە سويلەتە العان. اباي پارتياسىنىڭ جۇمباق جاننىڭ جۇرەگىنە تەرەڭ بويلاتار تۇستارى – وپەرا پارتيتۋراسىنىڭ ەڭ شۇرايلى جازىلعان بەتتەرى. تالاي ۇرپاققا رۋحاني ازىق بولار بۇل وپەرانىڭ ساحنالىق عۇمىرى ۇزاق بولۋىنىڭ سىرى دا وسىدان بولار. ريشات اباي ءرولىن ورىنداۋ ءۇشىن كوپ ىزدەنىپ, ەڭبەكتەندى. ءانشى كەيىپكەرىنىڭ ىشكى پسيحولوگيالىق تولعانىستارى مەن سىرتقى پلاستيكالىق ءىس-ارەكەتتەرىن ۇيلەستىرەتىن ۇتىمدى ميزانستسەنالىق ارەكەتكە تولى كوڭىل-كۇي تەبىرەنىستەرىن تەرەڭ ويلاستىرعان. سونىمەن بىرگە, ءانشى كەيىپكەرىنىڭ سىرت كەلبەتى, بەينەلىك ۇقساستىعىن تابۋعا ءجىتى نازار اۋدارادى. ر.ابدۋللين ابايى بار قازاقتىڭ پاناسى, قامقور اعا, عۇلاما, ۇلاعاتتى ۇستاز. ءانشىنىڭ ساحناداعى ارەكەتى سابىرلى دا ۇستامدى. ويعا باعىنعان بەينەدە تۇتاستىق بار. ونىڭ قۇلاققا جۇمساق, جاعىمدى ەستىلەتىن ينتوناتسيالىق بوياۋعا باي داۋىسى كەيىپكەرىنىڭ ىشكى جان-دۇنيەسىن بەرۋدە ۇلكەن ءرول اتقارىپ تۇر. ك.كەنجەتاەۆ, ق.جانداربەكوۆ, تاعى باسقا زامانداستارى ريشات تۋرالى ەستەلىكتەرىندە وپەراداعى ءان-اريالاردى ر.ابدۋللين «سيقىرلى» داۋىسىمەن ارلەندىرگەنى, شوقتىعىن كوتەرگەنى تۋرالى ءبىر اۋىزدان جازدى.
ءانشىنىڭ اۋەزدى داۋىسى مەن ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگىن سان قىرلى ەتىپ جارقىراتا كورسەتكەن كوپتەگەن ىزدەنىستەر ناتيجەسى ورىنداۋشى مەن كەيىپكەردى بىرىكتىرىپ, اجىراماس ۇعىمعا اينالدىردى. وپەرانى قويۋشى-رەجيسسەر ق.جانداربەكوۆتىڭ ءساتتى ويلاستىرعان ساحنالىق شەشىمى جايلى ايتپاي كەتە المايسىڭ. وپەرا فينالىنداعى ميزانستسەنا قۇرىلىمى رەجيسسەر شەشىمىنىڭ قاراپايىمدىلىعىمەن ۇلكەن وي تاستايتىن, سپەكتاكلدىڭ ەڭ جارقىن بەتتەرى. سۇيىكتى شاكىرتى ايدار ءولىمى تۇرالاتىپ كەتكەن اباي – ابدۋللين «تاۋ قالعىعان قاراڭعى ءتۇن» قويناۋىنان قولىنداعى ءالسىز شام جارىعىمەن قاراڭعى تۇنەكتى ءتىلىپ, جول ىزدەپ, ساحنا تورىنە – ورگە قاراي باتىل قادام باسادى. ريشات – اباي جالعىز دا بولسا كۇرەسپەككە, اينالاسىنا ساۋلە شاشپاققا بەكىنگەن جان رەتىندە كورەرمەندەر ءجۇرەگىندە ماڭگىگە قالدى. ۇلى اباي بەينەسى – ءانشىنىڭ كەيىنگى تولقىن ورىنداۋشىلارعا ۇلگى بولارلىقتاي ەڭ تولىمدى جۇمىستارىنىڭ ءبىرى.
انشىلەردىڭ زامانى كومپوزيتورلار جانە ءان-ورىنداۋشىلىق ونەرىنە جاڭا تالاپتار قويىپ وتىردى. وسى كەزدە كەڭەستىك ءداۋىردىڭ كەڭ تاراعان «كوپشىلىككە ارنالعان ءان – ماسسوۆايا پەسنيا» جانرى دەگەن سۇرانىس كۇشتى بولدى. ول سوعىس تاقىرىبى, تىڭ كوتەرۋشىلەر, ەكپىندى قۇرىلىسشىلاردىڭ رۋحىن كوتەرەتىن, حالىق قوسىلىپ ايتا كەتەتىن, تەز جاتتالاتىن تانىمال تۋىندىلار. قوس ءانشى ءوز رەپەرتۋارىن ەل ىشىنە كەڭىنەن تاراعان حالىقتىق, حالىق كومپوزيتورلارىنىڭ اندەرىنەن جانە زامانداس كومپوزيتورلار شىعارمالارىنان تۇراتىن كونتسەرتتىك باعدارلامالارمەن جاڭارتىپ, تولىقتىرىپ وتىرۋعا كوپ كوڭىل بولگەن. ا.جۇبانوۆتىڭ انشىلەر شىعارماشىلىعى جايلى ناقتىلى ءارى ءدال پىكىرىنە قايتادان قۇلاق تۇرسەك: «مەنىڭشە, بۇل ەكى قايراتكەرلەردىڭ ءۇلكەن ەڭبەكتەرى كونتسەرتتىك سالادا جاتىر... ادەتتە, وپەرا ارتىستەرىنىڭ كونتسەرتتىك نومىرلەرى ساناۋلى بولادى, كوبىنە ءبىر-ەكى «كەزەكشى» نومىردەن اسپايدى. ال, ءمۇسىلىم مەن ريشاتقا كەلسەك, بۇلار كونتسەرتتىك باعدارلاما جاعىنان وتە باي, جان-جاقتى سۋرەتكەرلەر» دەپ وتە جوعارى باعا بەرەدى. رەپەرتۋارىندا ءۇش جۇزدەن ارتىق قازاق, تاتار حالىق اندەرى بار ريشات پەن ءمۇسىلىمنىڭ ورىنداۋىنداعى «زاۋرەش», «قىزىل بيداي», «تىلەۋقاباق», «ەكى جيرەن», «ءشاپيباياۋ», تاعى دا باسقا ءاندەر, حالقىمىزدىڭ ءان قورىنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارى وزگە ورىنداۋلارعا ۇقسامايتىن سىرشىلدىعىمەن, نازىك بوياۋ-بەدەرىمەن تىڭدارماندارىن ءتانتى ەتەدى.
قازاق ءان ورىنداۋشىلىق ونەرىندە اعايىندى ابدۋلليندەر اتىمەن تىكەلەي بايلانىستى دامىپ, كەڭ ءورىس العان سالا – كلاسسيكالىق دۋەت (ەكى داۋىستا قوسىلا ايتۋ) ءۇردىسى. زامانداس كومپوزيتورلارىمىز جاڭا شىعارماسىن بولاشاق ورىنداۋشىسىمەن كەڭەسىپ, سول ناقتىلى داۋىسقا, ءانشى دياپازونى مەن ۇنىنە جاتاتىنداي ەتىپ جازادى. ا.ابدۋلليندەر ورىنداۋىندا قۇلاققا مايداي جاققان تاماشا دۋەتتەر, جەكە اندەر كومپوزيتور مەن انشىلەردىڭ ءوزارا شىعارماشىلىق وداعى ناتيجەسىندە دۇنيەگە كەلگەنىنە كۇمان كەلتىرۋگە بولمايدى. ولار: ا.جۇبانوۆ, ە.برۋسيلوۆسكي, م.تولەباەۆ, ب.بايقاداموۆ, ق.مۋسين, س.مۇحامەدجانوۆ, تاعى باسقا كومپوزيتورلارىمىز شىعارماشىلىعىنا, ولاردىڭ ءان, رومانس, دۋەتتەرىنىڭ جازىلۋىنا سەبەپ بولعان. قوس ءانشى داۋىستارىنىڭ بوياۋى مەن ۇشقىرلىعى, ءوزارا اۋەزدى ۇيلەسىم تابۋى ومىردە سيرەك كەزدەسەتىن, تابيعات بەرگەن ۇلكەن سىي-باقىت. ولار قوسىلا شىرقاعاندا تىڭدارماندارىن ارۋاقتاندىرىپ, ارقالاندىرىپ جىبەرەر «مەنىڭ قازاقستانىم», «قىزىل قىراندار», «تەمىرتاۋ جاستارىنىڭ مارشى» نەمەسە بويىڭدى بالقىتىپ سوزبەن جەتكىزىپ بولماس تىلسىم اسەرلەرگە جەتەلەر «تەربەلەدى تىڭ دالا», «تۋعان جەر» سەكىلدى شىعارمالار قازاق راديوسىنىڭ «التىن قورىنا» قوسىلدى. تىڭداۋشىنىڭ جۇرەك قىلىن شەرتىپ, ەرەكشە باۋرايتىن قوس داۋىس بىردە جەر باۋىرلاعان قوڭىر قازداي قالىقتاسا, بىردە كوككە اتىلعان قىرانداي شيىرشىق اتىپ شىعا كەلەدى. ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەتىن انشىلەر جەتپىسىنشى جىلدارى قوس داۋىستى سيقىرلى ۇنگە قۇلاق قۇرىشىن قاندىرعان انقۇمار قاۋىمدى ەلەڭ ەتكىزىپ, ءۇش داۋىسپەن ايتاتىن بولدى. بۇل تريونىڭ ءۇشىنشى مۇشەسى – جاس ءانشى ريشاتتىڭ ۇلى زاۋر ابدۋللين بولاتىن.
ءان مەن جىردىڭ سىر-ساندىعىن الا كەلەتىن اعايىندى ابدۋلليندەردىڭ كونتسەرتتەرى ونەرسۇيەر قاۋىمنىڭ شىنايى مەرەكەسىندەي بولىپ, رەسپۋبليكانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە زور ىقىلاسپەن وتەتىن. حالىققا تالانتىمەن, ەڭبەگىمەن تانىلعان جاندارعا «سۇيىكتى ءارتىس» دەگەن اتاقتى حالىق ءوزى تەلىپ, كونتسەرتتەرىن تىڭدارمانى ىزدەپ بارىپ تىڭدايتىن. ولاردىڭ قازاق ءان ورىنداۋشىلىق كەڭىستىگىندە قالعان جارقىن ءىزى, تەاتر ساحناسىنداعى جاساعان كوركەم وبرازدارى, قايتالانباس اۋەزدى ءۇنى بۇگىنگى تىڭدارمانداردان الىستاپ كەتسە-داعى ۇلتتىق راديو مەن تەلەديداردىڭ «التىن قورىندا» ساقتالىپ قالدى. ونەر دارياسىندا قاتار جۇزگەن ابدۋلليندەردىڭ بيىل تويلانىپ جاتقان ءبىر عاسىرلىق مەرەيتويى قازاق ونەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە وپەرانىڭ, ءان ورىنداۋشىلىق ونەردىڭ التىن ارىپتەرىمەن جازىلعان بەتتەرى.
امانكەلدى مۇقان,
م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە
ونەر ينستيتۋتى تەاتر جانە كينو ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى, ونەرتانۋ كانديداتى, تەاترتانۋشى.
الماتى.