قايران نارىن!

وردانىڭ تۇرعان جەرى – قۇم اراسى, ۇشتاسقان قۇم مەن قىردىڭ قۇلاماسى. سورايىپ تاس ۇيلەردەن بولەك شىعىپ, كورىنگەن احۋن مەشىت مۇناراسى. نارىندا تۋىپ, ونىڭ قاسيەتتى قۇمىنا تابان قىزدىرىپ, جۋاسىن تەرىپ, جەلكەگىن قازىپ, قۇمارشى­عىن قاعىپ, جيدەسىن جيناپ, اپتاپتى اۋا­سىن جۇتىپ, ءزاۋلىم قاراعايى­نىڭ كولەڭكەسىندە ۇشى-قيىرسىز قيالعا بەرىلىپ وسكەن ۇرپاقتىڭ وكىلى رەتىندە بويىمىزعا ەرتە ورنىققان ءبىر ادەت بار: قۇم ساپىرعان قۇيىندى داۋىلى كۇي بولىپ كۇڭىرەنىپ, تال-شىلىگى الىس قالعان اتا-بابا سارىنىمەن سىڭسيتىن وسى ءبىر كيەلى ولكەنىڭ قاي جەرىنىڭ بولسىن اتىن ەستىگەندە, ەرىكسىز ەلەڭدەپ تۇرامىز: جاسقۇس, تايسويعان, تاۋبۇيرات, جەتىباي, ۇشتاعان, مەشىتقۇم, جيەكقۇم, تولىباي-تەرەكتى... وسى كۇمبىرلى جەر-سۋ اتاۋلا­رىنىڭ قاتارىندا ازعىردىڭ اتىن دا ەرتە ەستىدىك, ەستىدىك تە جادىمىزدا ساقتاپ قالدىق. ول ۋاقىتتا, م.گوركيدىڭ ەسىمىمەن اتالاتىن وردانىڭ ورتا مەكتەبىندە وقىپ جۇرگەن كەزدە, ينتەرناتتىڭ قارا نانىن ءبولىسىپ جەگەن بالا دوستاردىڭ اراسىندا ازعىر اۋىلىنىڭ «قارا تاباندارى» دا از بولمايتىن. ءبىرىمىز – سانالى تۇردە, ەندى ءبىرىمىز – تۋعان اۋىل بولعان سوڭ, ايتەۋىر, نارىن اتىن ايرىقشا قاستەرلەۋشى ەك. تۋعان جەرگە دەگەن پەرزەنتتىك سۇيىسپەندىكتىڭ العاشقى, كومەسكى كورىنىسى بولار, شاماسى. ءبىر عانا ءبىز ەمەس, سوناۋ قيلى دا قياپات زاماندا كۇڭىرەنىپ وتكەن ماحامبەت بابامىزدان باستاپ, بۇل ولكەنىڭ تالاي-تالاي دارىندى ۇلدارى نارىنعا دەگەن شىنايى ماحاببات سەزىمىن ايرىقشا ارداقتاپ وتكەن عوي. قايران نارىن! كوردىڭ بە ورال قىرلارىن جەرى قانداي جاپ-جازىق. ءبىر جاعىندا – قۇم نارىن, ءبىر جاعىندا – اق جايىق. نەمەسە: وتىرسام دا, تۇرسام دا, ويىمداسىڭ, جاسقۇسىم. وزگەگە جامان بولساڭ دا, وزىمە ءتىپتى جاقسىسىڭ, – دەپ تايىر اقىن جاروكوۆ بەكەر جىر توكتى دەيمىسىڭ. نارىننىڭ كۇنى كەشەگى دارىندى پەرزەنتتەرى – قۇرمانعازى باباسىنىڭ بەبەۋلەگەن كۇيلەرىن جىر تىلىمەن سويلەتكەن مارقۇم حاميت ەرعاليەۆتەن باستاپ, شىڭىراۋدان سۋ تارتقانداي جۇرەك تەرەڭىنەن وي تارتقان فيلوسوف-اقىن جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆپەن, بۇدان ءارى جانعالي نابيۋللينگە دەيىن جالعاسىپ جاتقان جىر-سۇرلەۋدە نارىن جايىندا قانشاما ءسوز مارجاندارى شاشىلىپ جاتىر! حان ورداسىنان قاتپار-قاتپار قۇم-شاعىلدار ارقىلى تۋرالاي تارتقان جولاۋشىعا ازعىرعا دەيىنگى ارالىق باس-اياعى الپىس-جەتپىس شاقىرىمنىڭ و جاق, بۇ جاعى بولۋى كەرەك. تاپ ءبىر قاشىق تا جەر ەمەس. ونىڭ ۇستىنە ازعىر ءوڭىرى, ونداعى ءبىر كەزدەرى شارۋاسى شالقىعان «بالقۇدىق» جانە «سۇيىندىك» دەپ اتالاتىن ەكى بىردەي كەڭشار – ەلۋىنشى جىلدارى وردا اۋدانى تاراتىلىپ, ەلى باسقا ايماقتارعا كوشىرىلگەندە سول كەزدەگى گۋرەۆ وبلىسىنىڭ اكىمشىلىك قاراماعىنا وتكەن ەجەلگى وردا جەرى. تۇستىگى – كاسپيگە قۇلايتىن قۇمداسىن سىلەم, باتىسى – باسقۇنشاق تۇزدى كولى, تەرىستىگى مەن شىعىسى – تۇتاسىپ جاتقان ۇلان-عايىر نارىن قۇمى. بىلايشا ايتقاندا, ازعىر نارىن سىلەمىنىڭ ارعى بەتىندە دە, حان ورداسى – بەرگى بەتىندە. تاعى دا سول تايىر اقىن جىر­لاعانداي: وردانىڭ تۇرعان جەرى – قۇم اراسى, ۇشتاسقان قۇم مەن قىردىڭ قۇلاماسى. سورايىپ تاس ۇيلەردەن بولەك شىعىپ, كورىنگەن احۋن مەشىت مۇناراسى.   بۇرىندارى حان ورداسىمەن اراداعى قاسقا جولدىڭ شاڭى باسىلمايتىن قارىم-قاتىناستا بولعان بۇل ايماق, اكىمشىلىك باعىنىسى وزگەرگەننەن كەيىن, ءبىراز الشاقتاپ كەتكەن جايى بار-دى. دەسە دە, ور­دانىڭ ءار تۋماسى ازعىر اتىنا بارىنشا قانىق. بۇل ايماق قازاقتىڭ سوڭعى حانى جاڭگىردىڭ تۇسىندا بوكەي ورداسىنىڭ ءبىر شالعايى بولعان, قۇمدارىندا قۇرمانعازى مەن داۋلەتكەرەيدىڭ, دينا مەن سەيتەكتىڭ, يساتاي مەن ماحامبەتتىڭ ءىزى قالعان قاسيەتتى دە شەجىرەلى جەر. اتاقتى اس تۇزىمەن دە اتى شىققان ولكە. ءبىر كەزدەرى بۇكىل وداقتىڭ قاجەتىن وتەپ تۇرعان باسقۇنشاق, ەلتون وندىرىستەرىن بىلاي قويعاندا, ازعىر تۇزى مەن باتىربەك تۇزىنىڭ ساپاسى مەن تاعامدىق قاسيەتى جايلى اڭىز ەل ىشىندە ەرتەدەن ايتىلاتىن. – شىركىن, تۇز دەپ ازعىر تۇزىن ايتسايشى, مولدىرلىگى سونداي, ءبىر كەسەگىن كوزىڭە توسىپ قاراساڭ, ارعى جاعىنداعى دۇنيە اپ-انىق كورىنىپ تۇراتىن ءمىنسىز شىنىداي عوي, جالت-جۇلت ەتكەن اسىل تاس سەكىلدى عوي, – دەپ وتىرار ەدى قاريالار. وسى ازعىر مەن حان ورداسىنىڭ ورتاسىنا ەلۋىنشى جىلداردىڭ با­سىندا كاپۋستين يار اسكەري پوليگونى سىنالاپ كىردى. سىنالاپ كىردى دە, ەلى ەن جايلاعان قۇيقالى شاعىلدارىن قاڭىراتىپ بوس قال­دىرىپ, سۇتتەي ۇيىپ تىنىش جاتقان حالىقتى ۇدەرە كوشۋگە ءماجبۇر ەتتى. كاپۋستين يار – ماسكەۋدەن استراحان اساتىن ەدىلدىڭ سول جاعالىق تەمىرجول تابانىنىڭ باتىسىندا, رەسەيدىڭ قازىرگى ۆول­گوگراد وبلىسىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان قالا, اسكەري ءبولىمنىڭ كىندىك جۇرتى. وعان قوسا, كەڭەس وداعىنىڭ تۇڭعىش عارىش ايلاعى. زىمىران جاساۋشى اتاقتى كونس­ترۋكتور س.پ.كورولەۆتىڭ ءتاجىري­بەلىك پوليگونى. ول, ءتىپتى, اتاعى الىسقا كەتكەن بايقوڭىردان دا, قالا بەردى, ءسىبىردىڭ نۋلى تاي­گاسىنداعى پلەسەتسكىدەن دە بۇرىن دۇنيەگە كەلدى. عارىشقا ادام ۇشار­دىڭ الدىنداعى بارلىق سىناق ۇشىرۋلارى وسىندا ءوتتى. العاشقى قۇرلىقارالىق زىمىراندار دا وسى وڭىردەن ستارت الىپ وتىردى. ەلۋىنشى جىلداردىڭ باسىندا وسىندا وتاۋ تىككەن بۇكىلوداقتىق ۇشۋ سىناقتارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ بىردەن-ءبىر پولي­گو­نى بولعان نارىننىڭ ۇلان-عايىر قۇمدى شاعىلدارى وسىلايشا اسكەري ماقساتتاعى سىناقتارعا قىزمەت ەتە باستادى. ايتقاندايىن, ەلىمىزدىڭ سول كەزدەگى تالاي-تالاي «التىن جۇلدىزدى» سىناقشى ۇشقىشتارى اسكەري ۇشاقتاردىڭ الدەنەشە ۇلگىسىن نارىننىڭ كوك­سەڭگىر اسپانىنا كوتەرىپ, ەڭ العاش ناق وسى پوليگوندا سىناقتان ءوت­كىزگەنى, كەڭەستىك العاشقى زىمى­راندار دا وسى پوليگوننان ۇشى­رىلعانى قازىر كوپكە بەلگىلى. تۇڭ­عىش قازاق عارىشكەرى, سول كەزدىڭ وزىندە اتى اڭىزعا اينالعان سىناقشى-ۇشقىش, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى توقتار اۋباكىروۆ تە ءوزىنىڭ زەڭگىر كوك اسپانداعى جەڭىستى جولىن وسى قاسيەتتى نارىن اسپانىندا باستاپ, شەبەرلىگىن وسىندا شىڭداعان دەسەدى. وسىندايدا ويعا قالاسىڭ. قاي­ران نارىن قازاق تاريحىنىڭ تالاي تۇيىندەرى توقايلاسقان كيەلى ءوڭىر عوي. كەشەگى كەڭەس وكىمەتىنىڭ كۇركىرەپ تۇرعان شاعىندا ادامزات دامۋىنىڭ ايرىقشا ءبىر بەلەسى بولعان اتوم جانە سۋتەكتى قارۋ­لاردىڭ سىناق پوليگونى بولۋ, باس­قاعا ەمەس, سول نارىننىڭ قاسيەتتى توپىراعىنا بۇيىرۋىن قاراشى! تۇڭعىش سۋتەكتى بومبانىڭ «اتاسى» سانالاتىن اتى الەمگە ءما­شھۇر عالىم, ىرگەلى يادرولىق فيزيكانىڭ اسا كورنەكتى وكىلى, بىرنەشە دۇركىن سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعىنا يە بولعان اكادەميك اندرەي ساحاروۆتىڭ ەسىمى ءبىر كەزدەرى قۇپيا بولعانىمەن, قازىر كوپشىلىكتىڭ اۋزىندا. سول ا.ساحاروۆ باستاعان «يادەرششيكتەر» وزدەرىنىڭ عىلىمي جانە تاجىريبەلىك زەرتتەۋلەرىن سول كەزدەگى گوركي وبلىسىنىڭ اۋماعىندا (قازىرگى رەسەيدىڭ نيجەگورود وبلىسى), جۇرت اياعى جەتە بەرمەيتىن ەلەۋسىز, ورماندى قولتىقتا ورنالاسقان, تەك اسكەريلەر مەن تاجىريبە جۇرگىزۋشى عالىمدار عانا بىلەتىن ارزاماس-16 دەگەن بۇركەنشەك اتى بار جابىق اسكەري قالادا جۇرگىزگەن. ازعىر سول ارزاماس-16-نىڭ دالالىق سىناق پوليگونى بولاتىن. زەرتحانا تسەحتارىندا جەتىستىرىلگەن «بۇيىمدارىن» (بومبا جاساۋشىلار ءوز ەڭبەكتەرىنىڭ جەمىسىن ورىسشا «يزدەليە» دەپ اتاعان عوي) دالالىق پوليگون جاعدايىندا سىناقتان وتكىزۋ ءۇشىن جاڭاعى ارزاماس-16-نىڭ دالالىق سىڭارى بولىپ ەسەپتەلەتىن ازعىرعا اكەلىپ, جەراستىندا جارعانىن جانە دە وسىنداي قاۋىپتى جارىلىستار ءبىر ەمەس, ەكى ەمەس, جيىرماعا تارتا رەت وتكىزىلگەنىن سەكسەنىنشى جىل­داردىڭ اياعىنا قاراي ورىستەگەن جاريالىلىق كەزەڭىندە, وسى وقي­عا­لاردىڭ ىزىنە ءتۇسىپ, ىندەتىپ جۇرگەن ازاماتتار الدەنەشە دۇركىن جاريا ەتپەي دە قالمادى. سول ازاماتتاردىڭ ءبىرى – ازعىر­لىق جەرگىلىكتى مۇعالىمنىڭ باتىس قازاقستان وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن «نارىن» قوعامدىق قوزعا­لىسىنىڭ جەتەكشىسى كاكەن كوبەي­سىنوۆتىڭ شاقىرۋىمەن ورالعا كەل­گەنى بار. ۇلكەندى-كىشىلى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. جەرگىلىكتى باس­پاسوزدە ماقالالار جاريالاپ, وبلىستىق تەلەديدار مەن راديو ارقىلى ءسوز سويلەپ, ازعىردىڭ اششى شىندىعىن جۇرتشىلىققا جەتكىزدى. نارىن قۇمىنىڭ جەرىن اسكەري ماقساتتارداعى سىناق الاڭىنا بەرۋ جونىندەگى كسرو جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ 1951 جىلى اتىشۋلى قاۋلىسىنىڭ كوشىرمەسىنەن باس­تاپ, ازعىر پوليگونىندا وتكىزىلگەن جەراستى جارىلىستارىنىڭ جاي-جاپسارىن دايەكتەيتىن تولىپ جاتقان ناقتى قۇجاتتارى, ءارتۇرلى كەستەلەرى مەن دياگراممالارى قورجىنىندا قوبىراپ جۇرەتىن جىگىت حالىق دەپۋتاتتارىنىڭ باتىس قازاقستان وبلىستىق كەڭەسىنە كەلىپ, دەپۋتاتتاردىڭ الدىندا ءۇش ساعات ورىسشا-قازاقشا ساليقالى ءسوز سويلەگەنى ەسىمدە. انىعىندا, ازعىردىڭ اششى زارىنا سول جىلى انىق كوز جەتكىزە تۇسكەندەي بولعانبىز. سول اسەرمەن اسكەري سىناقتاردان زارداپ شەككەن جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ جا­نايقايىن جوعارعى كەڭەسكە جەتكىزۋ ءۇشىن ورالدان – نارىن­نىڭ قاسىرەتىن, اتىراۋدان – ازعىردىڭ زارىن ايتىپ, ءار جەردەن ايقايلاماي, تىزە قوسىپ, كۇش بىرىكتىرىپ قيمىلداماققا ءسوز باي­لاسقانىمىز بار. ويتكەنى, ازعىر ماسەلەسى – جالپى نارىن پروبلەماسىنىڭ اجىراماس ءبىر بولىگى ەدى. ەجەلگى تۇرعىندارى قازاقستاننىڭ ءارتۇرلى ايماقتارىندا توز-توز بولىپ قونىس اۋدارىپ كەتكەن, قاسيەتتى توپىراعى مەن قۇنارلى القابى ارتىق-كەمى جوق قىرىق جىل بويى اسكەري سىناقتاردىڭ الا توپالاڭىنا اياۋ­سىز ۇشىراعان نارىن ءوڭىرىنىڭ وزەكتى الەۋمەتتىك ماسەلەلەرى قايتا قۇرۋ دەپ اتالعان كەڭەستىك كەزەڭنىڭ سوڭعى جىلدارىندا وتكىر قويىلا باستاعان-دى. وردا جانە جاڭاقالا اۋداندارىنىڭ جەرگىلىكتى حالقى مەن بۇكىل وبلىستىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ باستاما كوتەرۋى ناتيجەسىندە قوعامدىق «نارىن» قوزعالىسى قۇرىلىپ, بۇرىن قۇپيا بولىپ كەلگەن كوپ تۇيتكىلدەرگە حا­لىقتىڭ كوزى اشىلا باستادى. توقسانىنشى جىلداردىڭ باس كەزىندە كاپۋستين يارعا جاڭا باسشى كەلدى. ەلدەگى ساياسي احۋالدىڭ وزگەرە باستاعانىنىڭ اسەرى بولۋ كەرەك, قيىر شىعىستان اۋىسىپ كەلگەن جاس گەنەرال-اۆياتور, ءوزىنىڭ الدىنداعى باسشىلارداي ەمەس, جەرگىلىكتى ەلدىڭ تالاپ-تىلەكتەرىنە جاڭاشا قارادى. قىزمەتىنە كىرىسكەن بويدا پوليگونعا قارسىلىق قوزعالىسى ءورشىپ تۇرعان باتىس قازاقستان جانە گۋرەۆ وبلىستارىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسىپ, قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەر بولسا, قولىنان كەلگەنشە ولاردى بىرلەسىپ شەشۋگە نيەتتى ەكەنىن ءبىلدىردى. سونداي ءبىر كەزدەسۋ نارىننىڭ ۇيالى قۇمىندا ءوتتى. ۇيالى قۇمىنىڭ شەتىندە ت.ماسين اتىنداعى كەڭشاردىڭ ورتالىعى ورنالاسقان اۋىلعا اسكەريلەر ەكى تىكۇشاقپەن ۇشىپ كەلدى. ارينە, پوليگوندى جاۋىپ, جەر­گىلىكتى تۇرعىندارعا الەۋ­مەت­تىك جەڭىلدىكتەر قاراستىرۋ جاس گەنەرالدىڭ پارمەنىنە بوي بەرمەيتىن قيىن ماسەلەلەر بولاتىن. دەگەنمەن, ول كىسىنىڭ نارىن ءوڭىرىنىڭ تۇرعىندارىنا قولىنان كەلگەنشە كومەكتەسكەنىن كوردىك. مىسالى, وسى ءپاتۋالاسۋدىڭ ءناتي­جەسىندە پوليگون باسشىلىعى سول كەزدەگى كورشى ەكى وبلىستىڭ باسشىلارى- ناجىميدەن ەسقاليەۆ پەن عازيز الدامجاروۆتىڭ ءوتىنىشى بو­يىنشا, جازعى جەمشوپ دايىنداۋ ناۋقانى كەزىندە اسكەري سىناقتار اۋماعىنداعى قۇمدى شاعىلداردىڭ قۇيقالى شابىندىقتارىن جەرگى­لىكتى كەڭشارلاردىڭ پىشەنشى بريگادالارىنا ۋاقىتشا بوساتىپ بەرىپ تۇردى. پوليگون توڭىرەگىندەگى اۋىلدارعا وسى زامانعى بايلانىس قۇرالدارىن ورناتۋعا جاردەمدەسىپ, تەلەديدار حابارلارىنان قاعاجۋ قالىپ وتىرعان ەلدى مەكەندەرگە قۋاتتى انتەنالار قۇرىستى. ورتا­لىقتان شالعاي اۋىلداردا وقىستان بىرەۋ-مىرەۋ اۋىرا قالسا, دەرەۋ ءتى­كۇشاقپەن الدىرىپ, وزدەرىنىڭ اسكەري گوسپيتالىندە ەمدەتىپ ءجۇردى. جول تالعامايتىن قۋاتتى اسكەري تياگاچتار قىستىڭ كوزى قىراۋدا كۇرتىك قاردى بۇزىپ-جارىپ, جەرگىلىكتى مالشىلارعا جول ارشىدى. اسكەري پوليگوننىڭ باسشىلارىمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ, ءتىل تابىسىپ, ولار­دان كومەك الۋ ورايىندا سول كەزدەگى م.مامەتوۆا اتىنداعى كەڭشاردىڭ اتى كوپكە تانىمال دي­رەكتورى مۇرات ءناسيمۋللين مەن وردا كەڭشارىنىڭ سول كەزدەگى ديرەكتورى, كەيىن وسى اۋداندى باس­قارعان تاۋاسيح مىرزاعاليەۆتىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى ارقاسىندا كوپ شارۋا تىندىرىلدى. مۇنىڭ ءبارى, ارينە, جالپى سيپات الا باستاعان حالىق نارازىلىعىنىڭ بەتىن قايتارۋ ءۇشىن جاسالعان بولماشى ءارى الدامشى ارەكەتتەر بولاتىن. مۇنداي ازىن-اۋلاق كومەكتى ازعىر تۇرعىندارىنىڭ كورگەنىنە دە كۇمانىمىز جوق. بۇل ەندى, كەرەك دەسەڭىز, اسكەري-ونەركاسىپ كە­شەنىنىڭ وسى ولكەنى كوپ جىلدار بويى اياۋسىز تاپتاعانىن, حالقىن قاسىرەتكە ۇشىراتقانىن اقي-تاقي مويىنداپ, سول ءۇشىن وزىنشە ءبىر كەشىرىم سۇراعانى ىسپەتتى-ءدى. قازاقستان تاۋەلسىز ەل بولىپ جاريالانعاننان كەيىن نارىندى ەكولوگيالىق اپات ايماعىنا تەڭەس­تىرۋ تۋرالى ماسەلە قانشا رەت كو­تە­رىلدى. نارىنعا الماتىدان, استانادان قانشا كوميسسيا بارىپ قايتتى. قانشاما قاعاز جازىلدى. قانشاما ارالىق شەشىمدەر قابىلداندى. الايدا, سونىڭ ءبارى نارىننىڭ ەكولوگيالىق مارتەبەسىن راسىمدەپ, تۇرعىندارىنا الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر كوزدەيتىندەي ۇلكەن ءبىر ۇكىمەتتىك شەشىمگە اينالا المادى. وكىنىشتى! دەگەنمەن, زامان ءتۇ­زۋ. ەل ورنىندا. تاريحتىڭ اۋىر جۇگى تيەلگەن ارباسىن بىردە باياۋ, بىردە تەز العا سۇيرەپ, قاسيەتتى حان ورداسى كەلە جاتىر ۋاقىتتىڭ كەرۋەنىندە. قاراعايلارى سىڭسىپ نارىن جاتىر كوسىلىپ... قايران نارىن! اتامەكەن! نارىندا تۋعان ءبىز سەكىلدى ءوز تولدەرى ءۇشىن عانا ەمەس, بۇل اتىراپ ءيسى قازاق ءۇشىن, الاش ۇرپاعى ءۇشىن ايرىقشا قاستەرلى, قاسيەتتى ولكە. باعى زامانداعى تۇمار حانىمنان بەرگى جاۋىنگەر قازاق قىزدارىنىڭ ەرجۇرەك ءداستۇرىن جالعاستىرىپ, كەشەگى كۇركىرەپ وتكەن قان قاساپ سوعىستا ءوزىنىڭ ەسىمىن دە, ۇلتىنىڭ اتىن دا وشپەيتىن ەرلىكپەن تاريحقا جازىپ كەتكەن قارشاداي قازاق قىزى مامەتوۆا مانشۇكتى تۋعان توپىراق. سول سوعىستا فاشيستەردىڭ بومبالاۋىن كوزبەن كورىپ, باستان كەشكەن قازاق جەرىنىڭ بىردەن-ءبىر پۇشپاعى (سايقىن, شوڭاي تەمىرجول بەكەتتەرىنىڭ بومبا ءتۇسىپ قيراعان سۋ ايداعىش مۇنا­رالارىنىڭ قاڭقاسىن ايتامىز). نارىن – ۇلتتىق رۋح پەن نا­مىستىڭ مۇقالمايتىن شار قاي­راقتاي, قايسار سيمۆولى, ءار ءسوزى ەلدىك پەن ەرلىكتىڭ ۇرانىنا اينالعان ماحامبەتتىڭ ارپالىستى عۇمىرى وتكەن جەر (قاراكول – شوڭاي كولى­نىڭ جاعاسىندا جەرگىلىكتى حالىق ماحامبەت ءۇيى دەپ اتاپ كەتكەن كوگىل­دىر قيىقتى كونە اعاش ۇيدە ەلۋىنشى جىلدارعا دەيىن سول كەزدەگى «ەڭبەك» ۇجىمشارىنىڭ دارىگەر­لىك قوسىنىنىڭ ورنالاسقانىن قاريالار ايتىپ وتىرۋشى ەدى). قازاقتىڭ قارا شاناق دومبىراسى مەن كۇمبىر كۇي ونەرىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرگەن قۇرمانعازى با­بانىڭ ولمەس ونەرىنە وزەك بولعان كيەلى توپىراق. قازاقتىڭ تۇڭعىش ۇلتتىق اسكەري قۇرامى بولىپ ەسەپتەلەتىن ءبىرىنشى اتتى اسكەر پولكىنىڭ تۋى كوتەرىلگەن جەر. قازاقتىڭ تۇڭعىش مۇراجايى, تۇڭعىش باسپاحاناسى, تۇڭعىش ۇلتتىق ۇنقاعازى... ەل ىشىندە كوپ بولماساق تا, ءبىر كەزدەرى پوليگون سالعان جارا بىرتىندەپ جازىلىپ, اناۋ ءبىر ءولىارا كەزەڭدە قاتتى كۇيزەلىپ قالعان اۋىل تىرلىگى بىرتىندەپ قالپىنا كەلىپ, مالىنا قوڭ ءبىتىپ, ەل ەڭسەسىن كوتەرە باستاعانى دا باسى اشىق اقيقات. شالعايداعى جاناقالا اۋ­دانى­نىڭ ورتالىعىندا پوليگون زاردابىن شەككەندەردى ساۋىقتىرۋمەن اينالىساتىن وبلىسارالىق كەشەن­نىڭ قىزمەت جاساپ جاتقانى دا كوڭىلگە اجەپتاۋىر مەدەۋ. قاسيەتتى نارىن قاناتىن قاي­تا قومداپ, تۇلەي تۇسسە ەكەن دەگەن ءتى­لەكپەن ۇيقىعا جاتىپ, وسى تىلەكپەن جاڭا كۇندى قارسى الۋدامىز. لايىم سولاي بولعاي... عاريفوللا كوشەنوۆ, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». سۋرەتتى تۇسىرگەن: رافحات حالەلوۆ.