مىنە, عاسىرلار بويى اتا-بابامىز اڭساعان ازاتتىعىمىز – قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە 25 جىل تولعالى وتىر. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتاپ كورسەتكەندەي, بۇل تاۋەلسىزدىك اسپاننان سالبىراپ تۇسە قالعان جوق. وسى شيرەك عاسىرلىق بوستاندىق شەجىرەسىندە ۇلى دالا ۇلاندارىنىڭ تالاي-تالاي جىلدارعا سوزىلعان ازاتتىق جولىنداعى تاريحي كۇرەستەرى جاتىر. سونىڭ ءبىرى قىزىل يمپەريانىڭ شوۆينيستىك شەشىمىنە جالعىز ءوزى قارسى تۇرىپ, قازاقستاننىڭ سولتۇستىك وبلىستارىن رەسەيگە قوسىپ جىبەرۋدەن قورعاپ قالعان جۇمابەك تاشەنوۆتىڭ جانقيارلىق ەرلىگى ەدى.
ۇلان-عايىر قازاق دالاسىنا كوز الارتۋشىلار قاي كەزەڭدە دە از بولعان جوق. كەشەگى كەڭەس داۋىرىندەگى وداق باسشىلارى دا قازاق جەرىن قالايدا بولشەكتەۋدىڭ امالدارىن ىزدەپ باقتى. اسىرەسە, ۇر دا جىق نيكيتا حرۋششەۆ بۇل ماسەلەگە بارىنشا بەلسەنە كىرىستى. ول وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ بوستاندىق جانە ماقتاارال اۋداندارىن وزبەكستانعا, ماڭعىستاۋدى تۇرىكمەنستانعا, تىڭ يگەرۋ جىلدارىندا قۇرىلعان تىڭ ولكەسىن رەسەيگە قوسۋ جوسپارىن جۇزەگە اسىرماق بولدى. مىنە, وسى كەزەڭدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى باسشىلارىنىڭ ىشىندە وعان باتىل تويتارىس بەرگەن بىردەن-ءبىر باسشى جۇمابەك تاشەنوۆ بولدى.
1955-1960 جىلدارى قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن اتقارعان جۇمابەك تاشەنوۆ قازاق جەرىنىڭ وڭتۇستىك اۋداندارىن وزبەكستانعا قوسۋعا قارسىلىق بىلدىرگەن ارناۋلى كوميسسيا قۇردى. ول كوميسسيانى تىكەلەي ءوزى باسقارىپ: «بوستاندىق اۋدانىنىڭ جەرى مال وسىرۋگە ىڭعايلى, قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرۋگە سۋى مول, قورعاسىن, كومىر جانە ماشينا جاساۋ وندىرىستەرىنىڭ جۇمىسكەرلەر دەمالاتىن ساناتوريلەر ۇيىمداستىرۋعا قولايلى. سوندىقتان بۇل اۋداندى وزبەكستانعا بەرۋدى قولايسىز سانايمىز», دەپ شەشىم شىعاردى. ول شەشىمدى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتى قولداپ, «بوستاندىق اۋدانى وزبەكستانعا بەرىلمەسىن» دەگەن قاۋلى قابىلدادى. وكىنىشكە قاراي, ماسكەۋ ءوز شەشىمىن وزگەرتپەدى.
ەكىنشى, جۇمابەك تاشەنوۆ تىڭ ولكەسىن رەسەيگە قوسۋ شەشىمىنە باتىل تويتارىس بەردى. بۇل تۋرالى عالىم ر.ەرمۇحانوۆ بىلاي دەپ جازدى: «60-شى جىلداردىڭ باس كەزىندە كوكپ باس حاتشىسى نيكيتا حرۋششەۆ قازاقستاننىڭ بەس وبلىسى (قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان, كوكشەتاۋ, اقمولا, پاۆلودار) كىرەتىن تىڭ ولكەسىن تىكەلەي ورتالىققا باعىندىرىپ, ءىس جۇزىندە قازاق جەرىن بولشەكتەۋگە جانتالاسا ۇمتىلعان كەزدە رەسپۋبليكانىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنا ايتارلىقتاي قاتەر تونگەن ەدى. باعىمىزعا قاراي وسى ساتتە حرۋششەۆتىڭ بۋىنسىز جەرگە پىشاق سالعان ۇسىنىسىنا وجەت باسشى – قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ج.تاشەنوۆ باتىل قارسى شىقتى. اقىرى وداق باسشىسىنىڭ داۋرىقپا دامەگويلىك پيعىلى جۇزەگە اسپادى». ن.حرۋششەۆ وزىنە اشىق قارسىلىق كورسەتكەن رەسپۋبليكا باسشىسىنىڭ بۇل قىلىعىن كەشىرمەدى. كوپ كەشىكپەي جۇمابەك تاشەنوۆتى ورنىنان الىپ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەتىپ جىبەردى.
رەسپۋبليكادا باسشى قىزمەت اتقارعان جىلدارى جۇمابەك تاشەنوۆتىڭ ەل اۋزىندا ساقتالىپ, حالىق ساناسىندا جاتتالعان ەرلىكتەرى جەتەرلىك. ماسەلەن, «قازاق ادەبيەتى» گازەتىن جابىلۋدان ساقتاپ, «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىن «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىنىڭ اۋدارماسى ەتىپ شىعارۋعا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسىلىق ءبىلدىرىپ, قازاقستاننىڭ باس باسىلىمىن قورعاپ قالدى. ءۇيسىز-كۇيسىز جۇرگەن قازاق زيالىلارىنا الماتىنىڭ ورتاسىنان پاتەرلەر بەرگەنى ءۇشىن «الماتىدا قازاق اۋىلىن» قۇردى دەگەن جالامەن ايىپتالدى.
بۇگىندە تورتكىل دۇنيە تۇگەل تانىعان تاۋەلسىز قازاقستاندى سولتۇستىكتەگى بەس وبلىسسىز ەلەستەتىپ كورىڭىزشى. ەندەشە, ايتقانىن ورىنداتاتىن كەڭەس وداعى باسشىسىنىڭ شەشىمىنە قارسى تۇرىپ, قازاق جەرىنىڭ تۇتاستىعىن ساقتاپ قالعان جۇمابەك تاشەنوۆتىڭ وسى ەرلىگىنىڭ ءوزى قانداي دا قۇرمەتكە لايىق. قاسيەتتى سارىارقا ءتورىندە ارۋ استانامىز بوي كوتەرىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ كوك تۋى جەلبىرەگەنىنە كۋا بولعان ءاربىر قازاق جۇمابەك تاشەنوۆتىڭ كوزسىز ەرلىگىن قۇرمەت تۇتۋى پارىز. جۇمابەك احمەت ۇلى وسى جەردىڭ تۋماسى. استانا قالاسىنان قاراعاندىعا باراتىن تاس جولدىڭ بويىندا, ەلوردادان 20 شاقىرىم قاشىقتىقتا ونىڭ تۋىلعان باباتاي اۋىلى قونىس تەپكەن. وتكەن جىلى ج.تاشەنوۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى «جەتىم قىزدىڭ تويىنداي» جۇيەسىز ءوتتى. بارىمىزدى باعالاي بىلەيىك. سوندىقتان ءومىر جولى ۇرپاقتى پاتريوتيزم رۋحىندا تاربيەلەۋگە ۇلگى بولارلىق تۇلعانىڭ ەڭبەگىن ەسكەرىپ, ەسىمىن قۇرمەتتەۋ كەرەك.
اقيقاتىن ايتساق, بۇل ماسەلە ءبىرىنشى رەت تىلگە تيەك بولىپ وتىرعان جوق. بۇدان بۇرىن استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ قالالىق ءماسليحاتتىڭ الدىنا ءسوز ەتىلگەن تاقىرىپ بىرنەشە رەت قويىلدى. تالاي-تالاي حات دا جازىلدى. الايدا, «باياعى جارتاس ءبىر جارتاس». ەندىگى ءۇمىت تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ شيرەك عاسىرلىق مەرەكەسىنە وراي اتقارىلار ءىس-شارالارعا تىرەلىپ تۇر. ەل تىلەگى – استانا قالاسىندا جۇمابەك تاشەنوۆكە ەسكەرتكىش ورناتىپ, قاراعاندى – استانا تاس جولىنىڭ بويىنداعى «جىبەك جولى» اۋىلىنا ونىڭ اتىن بەرسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
امانجول تاشمۇحامبەتوۆ, رۇستەم القوجا, ايدىن تۇرعانباەۆ, گۇلناز ايعاليەۆا, فاتيما اقبەردى, ت.ب. (حاتقا بارلىعى 103 ادام قول قويعان).
اقمولا وبلىسى.