ءومىر دەيتىن كەرۋەندە كۇيەۋىنىڭ ولشەۋسىز بەدەلىنە شومىلىپ, باقىتتى كۇن كەشىپ جاتقان ايەلدەر بار. ەر-ازاماتتىڭ ابىروي-اتاعى جارىن تاڭداۋدا جولى بولعان ولاردىڭ ءبىرىن ماسايراتىپ, ءبىرىن كەكىرەيتىپ, يماندىلارىنا ءسات سايىن تاۋبە ايتقىزىپ جۇرگەنىنە كۇن سايىن كۋامىز.
قالاي دەسەك تە, وتاعاسىنىڭ بەدەلى – وتباسىنىڭ بەدەلى. مىنە, ءوزىمىز دە بايقاماي جاڭا ماتەل شىعارىپ وتىرمىز. راسىندا, اقىل-ويىمەن, الىستى ويلايتىن پاراسات-پارقىمەن ءوز ۇياسىنىڭ شىرايىن كەلتىرىپ وتىرعان ەر-ازاماتتاردىڭ بالالارىنىڭ دا ءجۇزى باسقا. مۇنداي ەركەكتەر وشاعىنىڭ شاڭىن شىعارماي-اق, مىسىمەن عانا وتباسىن ۇستايدى. كوزىنىڭ قيىعىمەن ايەلىن قۇرداي جورعالاتادى. قاس-قاباعىمەن-اق بالالارىن تاربيەلەيدى.
قاراڭىزشى, قانشاما جەردەن ادىلەتسىزدىك دەپ ەسەپتەسەك تە, اكىم-قارالاردىڭ, اۋقاتتى-بەدەلدى ازاماتتاردىڭ ايەلدەرىنە دەگەن قوعامنىڭ قۇرمەتى باسقا. ىشكىشتىڭ ايەلى ءجۇز جەردەن ىزەتتى بولسا دا, ونداي ماسكۇنەم ەركەك ونىڭ ءتىلىن شىعارماي قويمايدى. اشىندىرادى, ازاپتايدى...
كىشكەنتاي كۇنىمىزدە, اۋىلداعى ءبىر ماسكۇنەمنىڭ ايەلىن بىلەتىن ەدىم. سول كىسىنىڭ كوزىنەن مۇڭ ارىلمايتىن. قانشاما اقىلدى, قايعىسىن ىشىنە جۇتقان سابىرلى ايەل بولسا دا, سىرىن بىلمەيتىن جۇرت ونىڭ سورماڭداي جۇرىسىنە قاراپ «القاشتىڭ ايەلى» دەيتىن... ەسەسىنە مەكەرلىگى مەن كەسىرلىگى ءبىر باسىنا جەتىپ ارتىلاتىن, ەلدەگى اتقامىنەر اعالارىمىزدىڭ ۇيىندەگى تومەن ەتەكتىگە ءبارى كورگەن جەردە «جەڭەشەلەپ» جاپىرىلىپ قالۋشى ەدى.
بۇل جازمىش دەسەك تە, مىنا ءبىر زاڭدىلىقتى مويىنداۋىمىز قاجەت. نەگە ەر-ازاماتتاردىڭ جولىنىڭ بولعىشتىعى جارىنىڭ وعان كوڭىلىنىڭ تولۋىمەن بايلانىستى؟ ماسەلەن, ايەلدى ايتپاعاندا, اكە-شەشەنىڭ نالاسىنا ۇشىراعان ادامداردىڭ دا قولعا العان ءىسى ەش باياندى بولماق ەمەس. اتا-انانىڭ قارعىسى ءتىپتى, بالاسىنىڭ عانا ەمەس, ءۇرىم-بۇتاعىنىڭ دا الدىنان شىعىپ جاتادى. ارينە, بۇل بولەك تاقىرىپ.
بىراق, ەركەك ءوزىنىڭ ايەلىن سىيلامايتىن بولسا, ايالاپ قورعاۋدىڭ ورنىنا قورلاسا, ونىڭ ەشبىر جولى بولعان ەمەس. تابىستىلىق تەرىس اينالادى. جارىنىڭ كوز جاسىنا قالعان, باقىتتى ەتە الماعان جىگىتكە ساتتىلىك تە سىرتىن بەرەدى. نەگە؟
ەگەر ەركەكتىڭ قولعا العان ءىسى ورگە دوڭگەلەپ جاتسا, ول ۇيدە ءمىندەتتى تۇردە ىنتىماق پەن ءتۇسىنىستىك, اۋىزبىرشىلىك بار دەگەن ءسوز. ول ازاماتقا دەگەن جارىنىڭ سەزىمىنە سەلكەۋ تۇسپەگەن. جاۋابى دا وسى!
دەمەك, ايەلدىڭ دە ءوز قاسيەتى بار. مۇنى ءار قىرىنان تۇسىندىرۋگە بولادى. ال تۇيسىككە كەلسەك, ايەلدىڭ قيالداۋ قابىلەتى, شىعارماشىلىق ويلاۋ ارەكەتى ەر-ازاماتتارعا قاراعاندا الدەقايدا كۇشتىرەك. وتباسىلىق باقىتتىڭ سۇلۋ سۋرەتىن الدىمەن ايەل ءوز قيالىندا سىزىپ الادى. سوندىقتان بولار, تومەن ەتەكتىنىڭ باقىتقا قاتىستى پايىمداۋلارى ءوزىنىڭ عانا ەمەس, كۇيەۋىنىڭ دە تاعدىرىنا قاتتى اسەر ەتەدى.
ەگەر ايەل ءوزىنىڭ ەرلى-زايىپتىلىق ومىرىنە كوڭىلى تولىپ, جۇبايلىق قارىم-قاتىناستان ءلاززات الىپ, ەرتەڭى ءۇشىن ۋايىمدامايتىن بولسا, وندا ەر-ازاماتتىڭ ءاردايىم جولى اشىق. باقىت ونداي ادامنىڭ ىزىنەن ءوزى ىلەسىپ جۇرەدى. مۇنى ميستيكامەن دە, عىلىمي تەرميندەرمەن دە, كوزگە كورىنبەيتىن قارعىس پەن العىستىڭ كۇش قۋاتىمەن دە تۇسىندىرە بەرۋگە بولادى.
ەركەكتەردىڭ قاتەلىگى دە وسىندا, كوپشىلىگى ايەلىنە باقىتىمنىڭ باستاۋى, بالالارىمنىڭ اناسى, ءتىلەكشىم دەپ قارامايدى. اقىلى ساياز ازاماتتار ومىرلىك سەرىگىنە باعىنىشتى بىرەۋ سياقتى كوزقاراستا بولاتىنى جاسىرىن ەمەس. دەمەك, ەركەكتىڭ وتاناسىنىڭ ىشكى باتاسىن الماي, ءىسى ىلگەرىلەمەك ەمەس.
باسقاسىن بىلاي قويعاندا, بالالارىن تاستاپ, ءسۇيىپ الدىم دەگەن ايەلىن تارك ەتىپ كەتكەن جىگىتتەردىڭ دە جولى بولعانى نەكەن-ساياق. باسقامەن باقىتتى بولىپ كەتكەن كۇننىڭ وزىندە ونىڭ دا باسقا سىرلارى بولۋى بەك مۇمكىن. بۇل جەردە ءۇيىم, بالا-شاعام دەپ جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي جۇرگەن ەركەكتىڭ قادىرىن بىلمەيتىن جارلار تۋرالى تاعى ءبىر ماسەلەنىڭ ۇشىعى كورىنەدى.
بىراق, تولايىم العاندا, الدىمەن ەر-ازامات ءوزىنىڭ اقىلى مەن كۇشىن, مەيىرىمى مەن پاراساتىن ايەلىنە دالەلدەپ كورسىن. تاڭەرتەڭ ك ۇلىپ ويانىپ, كەشكە جاستىققا جۇمباق جىميىپ قۇلايتىن ايەلدىڭ ەركەگى باسقالاردان ءبىر ساتى جوعارى تۇراتىنى نەسى؟ تۇرمىسى دا بولەك, تابىسى دا بەرەكەلى. ياكي بولماسا, ەكى كۇن سايىن ءىشىپ كەلىپ ءۇيىن قيراتىپ, بالالارىن بوزداتىپ, ايەلىن جىلاتىپ جۇمىسقا كەتەتىن ادامنىڭ وڭعانى بار ما؟!
قالاي دەسەك تە, ءالسىز دەگەن ايەل – تىلسىم ءبىر قۇدىرەتكە يە. كوزگە كورىنبەيتىن, قولعا دا ۇستاۋعا كەلمەيتىن سول ءبىر كۇش ەركەككە دەم بەرەدى. ايەل وتباسىلىق باقىت پەن بەرەكەنى ىشتەي جوسپارلايدى, ال ازاماتى ونى ىسكە اسىرادى. كەلەشەكتىڭ, شاڭىراقتىڭ ۇلى جوسپارلارىنىڭ جۇزەگە اسۋىنا ۇرىس-كەرىس, كيكىلجىڭ, تۇسىنبەستىك ولشەۋسىز كەدەرگى كەلتىرمەك.
مىنا ءبىر قىزىقتى قاراڭىزشى, اڭقىلداعان اقىلدى جىگىت جارىن قۋانتۋعا, تيتتەي دە بولسا سىيلىقتار جاساپ وتىرۋعا ارلانبايدى. ويتكەنى, ول وسى ارقىلى, ايەلىنىڭ ك ۇلىمدەپ بەرگەن تاماعىن ىشەدى. شاڭىراقتىڭ شاتتىعىنا مالىنادى. تاعى دا ك ۇلىپ اتاتىن تاڭ ءۇشىن شابىتقا يە بولادى. بۇل ءۇشىن اسا ءبىر دانىشپان بولىپ تۋىلۋدىڭ قاجەتى جوق.
قاراپ وتىرساق, جولى بولعىش جىگىتتەردىڭ كيىمى ۇتىكتەۋلى, تاماعى اسۋلى, ءۇيى جيناۋلى. مۇنداي ازاماتتاردىڭ جارلارى اۋىر جۇمىس ىستەمەيدى. قىسقاسى, جۇبايلىق ومىرىنە قاناتتانعان ايەلدەردىڭ كۇيەۋلەرى مالتابار بولىپ كەلەدى. ونىڭ اقيقات ەكەنىن ءبىلۋ ءۇشىن اقىلدى كىتاپتار وقىماي-اق, اينالاڭىزعا, تانىس ادامداردىڭ, تابىستى جورا-جولداستىڭ ومىرىنە باجايلاپ قاراساڭىز دا بىلە الاسىز.
دەمەك, ءبارى ادامنىڭ ءوز پيعىلىنا بايلانىستى. ومىردە قاتىپ قالعان ەشتەڭە جوق. قىسقا عانا عۇمىردا قاتەلىكتەردى تۇزەپ الۋعا ەشقاشان كەش بولمايدى. ەڭ جامانى – جاقسىلىققا ۇمتىلماۋ عوي.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.