ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اقتوبە وڭىرىنە كەلگەن جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى كۇنى ەلىمىزدەگى كەشەندى مۇناي كاسىپشىلىگى قوندىرعىلارىن شىعارۋعا مامانداندىرىلعان ءىرى كاسىپورىن – «اقتوبە مۇناي قوندىرعىلارى زاۋىتى» اق-تا بولدى. بۇل زاۋىت ەلىمىزدە سورعى شتانگالارىن شىعاراتىن بىردەن-ءبىر ءىرى كاسىپورىن بولىپ تابىلادى, ەلىمىزدىڭ مۇناي قوندىرعىلارىنا دەگەن سۇرانىسىنىڭ 86 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدى جانە وزبەكستان مۇناي كومپانيالارىنا جابدىقتار جەتكىزەدى. كاسىپورىن ءوز ونىمدەرىن ەكسپورتقا شىعارۋ جولدارىن دا قاراستىرۋدا.
داعدارىستان – دامۋعا!
ەلباسى, سونداي-اق, وسى ارادا ءۇلگىلەرى قويىلعان «كاسپي پليۋس» «اقتوبە رەلس ارقالىعى زاۋىتى», «سۆەتوكوم», «ەۆرازمەتالل» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرى ونىمدەرىمەن تانىستى. بۇل كاسىپورىندار داعدارىس جاعدايىندا دا دامۋدى قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ءوندىرىس ورىندارى بولىپ تابىلادى.
ايماق باسشىسى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايى تۋرالى بايانداي كەلىپ, وڭىردەگى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار مەن يگىلىكتى ىزدەنىستەرگە توقتالىپ ءوتتى. وبلىستا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى وسكەن جوق. الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە ازىق-ت ۇلىك باعالارى, ەڭبەك قاتىناستارىنا قاتىستى ماسەلەلەر باقىلاۋدا ۇستالۋدا, ولاردى وڭ شەشۋدىڭ ءساتتى قادامدارى قالىپتاسۋدا, – دەپ مالىمدەدى بەردىبەك ءماشبەك ۇلى.
ايماق باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى وبلىستاعى سالىق سالىناتىن بازا 1,4 ميلليارد تەڭگەگە ارتقان. ۇستىمىزدەگى جىلى تاعى دا قوسىمشا 2 ميلليارد تەڭگە تابۋ كوزدەلۋدە. بۇعان قوسا, بيىل 2,3 ميلليارد تەڭگە وڭتايلاندىرىلادى. سونىڭ ىشىندە بارلىق الەۋمەتتىك نىساندار گازبەن جىلىتۋعا, مەملەكەتتىك مەكەمەلەر اۆتوكولىكتەرى سىعىمدالعان گازعا كوشىرىلەدى. بۇل جىلىنا 0,5 ميلليارد تەڭگە ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءىرى كومپانيالاردىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جاسالىپ جاتىر. مىسالى, وتكەن جىلى تابيعات پايدالانۋشىلار وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا 3,1 ميلليارد تەڭگە بولگەن. ۇستىمىزدەگى جىلى بۇل كولەم 4,4 ميلليارد تەڭگە بولادى دەپ بولجانۋدا.
وڭىردە مەملەكەت جانە جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا 29 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلۋدا. ولاردىڭ قاتارىندا مەديتسينالىق جەدەل جاردەم بەكەتىنىڭ قۇرىلىسى, قالالىق ستوماتولوگيالىق ەمحانا, وفتالمولوگيالىق اۋرۋحانا, وقۋشىلار سارايى, 10 بالاباقشا, 3 ەمحانا, 1 اۋرۋحانا جانە باسقا نىسانداردى اتاۋعا بولادى. بەردىبەك ساپارباەۆ ەلباسىنا ءوڭىردە مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق مەملەكەتتىك باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا قۇنى 49 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن 10 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلاتىنىن جانە 700-گە جۋىق جۇمىس ورنى اشىلاتىنىن حاباردار ەتتى. شەتەلدىك ينۆەستورلار قاتتى تۇرمىستىق قالدىق وڭدەۋ, بەنزول, نيكەل-كوبالت كونتسەنتراتى ءوندىرىسىن, تسەمەنت زاۋىتىنىڭ جانە باسقا قۇرىلىستاردى سالۋدى كوزدەۋدە. وبلىستا يمپورت الماستىرۋ بويىنشا ينۆەستورلار انىقتالدى. وڭىردە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. بيىلدىڭ وزىندە كاسىپكەرلىكتى شاعىن نەسيەلەۋگە 4,5 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. بۇل – وتكەن جىلعى كولەمنەن 3,6 ميلليارد تەڭگەگە ارتىق.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ داعدارىس جاعدايىندا دا ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋىن, تۇراقتىلىق پەن تاتۋلىقتى قامتاماسىز ەتىپ, ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالعان ىزدەنىستەرگە ۇيىتقى بولىپ وتىرعان ايماق باسشىسىنىڭ جۇمىسىنا وڭ باعا بەردى «اقتوبە مۇناي قوندىرعىلارى» زاۋىتى شىعاراتىن ءونىم ۇلگىلەرىمەن جانە ءوندىرىستىڭ تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەرىمەن تانىسقاننان كەيىن ەلباسى كاسىپورىن جۇمىسشىلارىمەن, ايماقتىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىمەن كەزدەستى. پرەزيدەنت ەلىمىزدى يندۋستريالاندىرۋ ەسەبىنەن جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ ماڭىزى ارتىپ وتىرعانىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ايماقتاعى كاسىپورىنداردا جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋدىڭ جانە يننوۆاتسيانى ەنگىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا باسا نازار اۋداردى.
باقىتتىڭ كىلتى – ەڭبەكتە
كاسىپورىن جۇمىسشىلارىمەن جانە شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىمەن ەمەن-جارقىن ءاڭگىمەلەسكەن ەلباسى قازىرگى تاڭدا باقىتتىڭ كىلتى ەڭبەكتە ەكەنىن قاداپ ايتتى. ادال ەڭبەك ەتۋ ارقىلى ءوز باقىتىڭدى تابۋعا بولاتىنىن اڭگىمە وزەگىنە اينالدىردى. وسى زاۋىتتىڭ وپەراتورى ءجۇسىپ ءابدىكيمالوۆ پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ومىرشەڭدىگىن, سول ارقىلى استانا مەن وڭىرلەردىڭ قاتىناسى دامىپ وتىرعانىن, ءوزى تۋىپ-وسكەن شالقار اۋدانىنىڭ ۇستىمەن استانادان قاتتى جامىلعىلى جول سالىناتىنى جول بويىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ دامۋىنا العىشارت جاسايتىنىن ايتىپ ءوتتى.
«سىمبات» جشس ديرەكتورى رابيعا تاسىباەۆا مەملەكەت پەن جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ ارىپتەستىگى تۋرالى وي قوزعادى. ءسوز العاندار ءوز پىكىرلەرىن ورتاعا سالىپ, ەلباسىمەن ەركىن اڭگىمەلەستى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار پرەزيدەنت جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتتى ءبىراۋىزدان قولدايتىندىقتارىن ءبىلدىردى. سونداي-اق, نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن مەملەكەتتىك يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى باياندالدى.
تالانتتار تاربيەلەنەتىن ۇيا
سودان كەيىن مەملەكەت باسشىسى وبلىس ورتالىعىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا باعىتىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنە باردى. ەلباسى مەكتەپتىڭ وقۋ سىنىپتارىن, سپورت زالىن, شىعارماشىلىق جانە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى كورمەسىن ارالاپ كوردى. ينتەراكتيۆتى تاقتادا ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى پيت دجو مەن 12G كلاسس وقۋشىسى ايدانا شاحامان «مەكتەپ بويىنشا 3D ۆيرتۋالدى تۋر مودەلى» جوباسىن ۇسىندى. وقۋشىلاردىڭ جوبا جۇمىستارى كورمەسىندە اسەل مەرگەنوۆا مەن جانسايا ءحاميتتىڭ «اقتوبە وبلىسىنىڭ ەلەكتروندى تاريحي-ەكونوميكالىق كارتاسى», 10-سىنىپ وقۋشىسى ديانا بەكەنوۆانىڭ «كوكونىستەردىڭ وسۋىنە ۆەرميكۋليتتىڭ اسەرى», اميرماگرۋف امانتايدىڭ جانە نازەركە تورەحانوۆانىڭ «جەرگىلىكتى جانە يمپورتتىق يوگۋرتتاردى ساپالىق تالداۋ» جوبالارى تانىستىرىلدى. «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن فينليانديادا ءبىلىم الىپ كەلگەن فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى سامات ءشارىپوۆتىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحاناسى تانىستىرىلدى. 12- سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ «سۋدى مۇناي جانە مايدان لاستانۋدان تازارتۋدىڭ ءارتۇرلى تاسىلدەرى» دەگەن تاقىرىپتاعى زەرتتەۋلەرىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ وقۋشىلارمەن اڭگىمەلەسىپ, ولارعا تابىس تىلەدى جانە وقۋدا ۇزدىك ناتيجەگە جەتۋلەرىنە نيەتتەستىگىن ءبىلدىردى. بۇل مەكتەپتە قازىرگى تاڭدا 202 پەداگوگ مامان, سونىڭ ىشىندە 125 مۇعالىم, 16 كۋراتور, 8 تاربيەشى جانە 17 شەتەلدىك ازامات وقۋ-ءتاربيە جۇمىستارىن جۇرگىزەدى.
جارقىراپ وتكەن جاستىق فورۋمى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وڭىرگە جۇمىس ساپارىنىڭ سوڭىندا «قونىس» سپورت سارايىندا وتكەن «جاستىق! جىگەر! ەڭبەك!» اتتى رەسپۋبليكالىق جاستار فورۋمىنا قاتىستى. فورۋمعا ەلدىڭ بارلىق ءوڭىرىنەن ءۇش مىڭداي جاستار وكىلى جينالدى. جاستار ەلباسىن «نۇرسۇلتان! قازاقستان!» دەگەن ۇرانمەن تىك تۇرىپ, قارسى الدى. ولار ەلىمىزدىڭ كوك تۋىن جەلبىرەتە كوتەرىپ, سپورت سارايىنىڭ ءسانى مەن سالتاناتىن ارتتىردى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا وتكىزىلىپ وتىرعان جاستار فورۋمى ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى جاستاردىڭ قولىندا ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە پاش ەتكەندەي اسەرگە بولەدى. سالتاناتتى ءساتتى كورىپ, بۇگىنگى كۇن جىگەرلى دە تالانتتى, ارمانشىل جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋعا قۋاتتى جاستاردىڭ ۋاقىتى ەكەنىن اڭعاراسىڭ. فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا ەگەمەن ەلىمىز تۋرالى بەينەفيلم كورسەتىلدى.
مەملەكەت باسشىسى مۇندا ەل ءۇمىت ارتقان ەڭ تالاپشىل جاستار جينالعانىن اتاپ ءوتتى.
– XXI عاسىردى ءبىز جاھاندىق سىن-قاتەرلەر ءداۋىرى عانا ەمەس, جاس, قۋاتتى جانە تالانتتى ادامداردىڭ ءداۋىرى دەپ تە اتايمىز. قازاقستاندا بۇگىندە ءاربىر ءتورتىنشى ازامات – جاس ۇرپاقتىڭ وكىلى. مەنى سىزدەردىڭ بىلىمدەرىڭىز, شەتەل تىلدەرىن مەڭگەرگەندەرىڭىز, يننوۆاتسياعا اشىق بولۋعا تالپىنىستارىڭىز قۋانتادى. ارالارىڭىزدا اقىلى مەن ءبىلىمى قازىردىڭ وزىندە وتانىمىزعا پايداسىن تيگىزىپ جاتقان جاستار از ەمەس. الەم جۇرتى كوپ ۇزاماي جاڭا قازاقستاندىق عالىمدار, ءدارىگەرلەر, ينجەنەرلەر, مۋزىكانتتار مەن سپورتشىلار تۋرالى ەستىپ-بىلەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى جاستار قازىرگى ۋاقىتتا ۇسىنىلىپ وتىرعان مۇمكىندىكتەردى پايدالانۋى قاجەتتىگىن ايتتى.
– ءبىز زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن, زياتكەرلىك مەكتەپتەر, استانادا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەت اشتىق. جىل سايىن مىڭداعان ستۋدەنتتى الەمنىڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە جىبەرەمىز. ومىردەگى ەڭ باستى نارسە – ءبىلىم, جوعارى كاسىبيلىك ءجانە ءوز وتانىڭا ادالدىق, مەن ءسىزدەردى وسىنى ەستە ۇستاۋعا شاقىرامىن. سىزدەردە زور كۇش-قۋات پەن شىعارماشىلىق الەۋەت بار. وسىنىڭ ءبارىن ومىرلەرىڭىزدەگى ەڭ باستى ماقساتقا جەتۋگە باعىتتاڭىزدار, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىزدىڭ ەل جاستاردىڭ الەۋەتىن دامىتۋعا جانە جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى جاعدايلار جاساپ جاتقانىن ايتتى.
– «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا جاستاردى قولداۋعا باعىتتالعان شارالار قاراستىرىلعان. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020», «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020», «ديپلوممەن – اۋىلعا!», «جاسىل ەل» جوبالارى ارقىلى جارتى ميلليون قازاقستاندىق جاس قامتىلعان. «قولجەتىمدى باسپانا» باعدارلاماسى اياسىندا جاس وتباسىلارعا 3,5 مىڭنان استام پاتەر بەرىلدى. بۇل جۇمىس ءالى جالعاسادى. 2017 جىلدان باستاپ ءاربىر ورتا مەكتەپ تۇلەگى مەملەكەت ەسەبىنەن العاشقى ماماندىعىن مەڭگەرىپ شىعاتىن بولادى. جاھاندىق داعدارىسقا قاراماستان, ءبىز بارلىق رەسۋرستى ەڭبەك ادامىن قولداۋعا باعىتتايمىز. بۇل ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ دامۋى ءۇشىن مۋلتيپليكاتيۆتى اسەردى قامتاماسىز ەتەدى, قازاقستاندىقتار ءۇشىن قۋاتتى «الەۋمەتتىك ساتى» قالىپتاستىرادى جانە جاستاردىڭ يگىلىگىن ارتتىرادى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى بۇگىندە ەلىمىزدە جولدار سالىنىپ, يندۋستريا دامىتىلىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى مەن يننوۆاتسيالىق كاسىپورىندار اشىلىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى.
– سىزدەردىڭ تىڭ يدەيالارىڭىز بەن جاستىق جىگەرلەرىڭىزدى قاجەت ەتەتىن جۇزدەگەن, مىڭداعان جۇمىستار بار. 200 مىڭدىق ساربازى بار «جاسىل ەل» اكتسياسى ناعىز ەرلىك بولدى, ولار 10 جىلدا 115 مىڭ گەكتار اۋماقتا 50 ميلليون اعاش وتىرعىزدى. وسى يگى ميسسيانى جالعاستىرىپ, قازاقستاندى جاسىل ءارى بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن تازا ولكەگە اينالدىرۋ كەرەك. سىزدەردىڭ ۋنيۆەرسيادا مەن حالىقارالىق ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ ىسىنە بەلسەنە قاتىساتىندارىڭىزعا سەنىمدىمىن. وسىنىڭ ءبارى سىزدەر ءۇشىن, سىزدەردىڭ بولاشاقتارىڭىز بەن ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاسالۋدا. جاستارىمىز مەملەكەت قامقورلىعىنا ۇزدىك وقۋمەن, سپورتتاعى جانە شىعارماشىلىقتاعى تابىستارىمەن, وتانىنا قىزمەت ەتۋىمەن جاۋاپ بەرەدى دەپ سەنەمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ەلدىڭ بارشا جاستارىنا ءسوز ارنادى.
– سىزدەر – ەلدىڭ بولاشاعىسىزدار. سىزدەر مەن ءبىزدىڭ ۇلى ماقساتىمىز بار. ارماندار ۇمتىلعان كەزدە عانا ورىندالادى. قازاقستان ءححى عاسىردا قۋاتتى ءارى وزدەرىڭمەن بىرگە وركەندەيتىن ەل بولۋى ءۇشىن سىزدەردىڭ كۇش-جىگەرلەرىڭىز, ىنتىماقتارىڭىز, تاباندىلىقتارىڭىز بەن تالانتتارىڭىز جەتكىلىكتى ەكەنىنە سەنەمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
جاستار فورۋمىندا ءسوز العان قازاقستان ارمياندارى اسسوتسياتسياسىنىڭ مۇشەسى, ءانشى البينا وگانەسيان ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق بىرلىك پەن تاتۋلىق پرەزيدەنت ساياساتىنان تامىر تارتاتىنىن جەتكىزدى. نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, «بولاشاق» ستيپەندياسىنىڭ تۇلەگى ارنۇر مادەنوۆ وسى باعدارلامامەن وقۋ بىتىرگەن 11 مىڭ جاس ەلىمىزدىڭ كوركەيۋىنە ۇلەس قوسىپ جۇرگەنىن ايتا كەلىپ, وسىنداي قامقورلىعى ءۇشىن ەلباسىنا العىس سەزىمىن ءبىلدىردى. «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق ەلەكتر مونتەرى يگور ميحايليكوۆ ءوزىنىڭ جۇمىسشى ماماندىعىن تاڭداعانىن ەلباسىنىڭ ەڭبەك جولىمەن ساباقتاستىرۋى دا ءساتتى شىقتى. ءوزى ەڭبەك ەتەتىن كاسىپورىننىڭ ءونىمى الەمنىڭ 75 ەلىندە سۇرانىسقا يە ەكەنىن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەڭبەك ادامىنا جاعداي تۋعىزىپ وتىرعانىن ريزاشىلىقپەن ايتتى.
ال شىعىسقازاقستاندىق جۇلدىز جەتپىسوۆا «ديپلوممەن – اۋىلعا!» جوباسىنىڭ ارقاسىندا ەڭبەك جولىن باستاپ, تۇرمىستىق يگىلىكتەرگە قول جەتكىزگەنىن, اتالعان جوبامەن ەلگە بارعان 43 مىڭ جاستىڭ وسىنداي قولداۋدى سەزىنۋدە ەكەنىن ايتسا, بوكسشى, وليمپيا ويىندارىنىڭ كۇمىس ءجۇلدەگەرى ادىلبەك نيازىمبەتوۆ 800 مىڭ جاس سپورتپەن اينالىساتىنىن جەتكىزدى. ولار ءۇشىن 35 مىڭ سپورت نىسانى جۇمىس ىستەيتىنى پرەزيدەنتتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسى ەكەنىن مالىمدەدى. ريو دە جانەيرو وليمپياداسىندا كوك بايراعىمىزدى وليمپ شىڭىنا كوتەرۋگە بارىمىزدى سالامىز, دەپ تۇيىندەدى ويىن بوكسشى.
ءىس-شارا بارىسىندا فورۋمعا قاتىسۋشىلار «گۇلدەنە بەر, تۋعان ەل!» جالپىۇلتتىق مارافون-ەستافەتاسىنىڭ باستالعانىن مالىمدەپ, جاستاردى وسى مارافونعا ءبىر كىسىدەي بەلسەنە قاتىسۋعا شاقىردى. فورۋمدى ەلىمىزگە بەلگىلى جاس ونەر يەلەرى انمەن ادىپتەپ, بيمەن بەدەرلەدى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر