قايسار قازاق قىزدارى

ولاردىڭ قۇقىق قورعاۋ جانە اسكەري قىزمەتتەردەگى ەڭبەكتەرى ۇشان-تەڭىز

قازاق بولۋ, قازاق انالارىنىڭ پەرزەنتى بولۋ قانداي عاجاپ. قازاق قىزى جايلى تاعىلىمدى ءبىر شاعىن عانا ماقالاعا سىيدىرۋ مۇمكىن ەمەس. ولار جايلى جازىلعان, جازىلار داس­تاندار دا ءبىر ساتكە دە تولاستامايتىنى اقيقات. قازاقتىڭ قىزى جاۋ جاعادان العاندا ەرگە سۇيەنىش, قينالعاندا مەدەت, اۋىرعاندا شيپا بولدى. ەر كوتەرگەن جۇكتى ءبولىسىپ, تەڭ ار­قالادى. تۇمار, دومالاق, قىزاي, قاراشاش انالارىمىزدىڭ ءبىر اۋلەتكە ەمەس, قالىڭ قازاققا ۇران بولعانى ايدان تۇسكەن ساۋلەدەي شىنايى شىندىق. ادالدىق مەنىڭ ناق اتىم دەگەن قازاق قىزدارى قاي كەزدە دە ورلىكپەن قادام باس­تى, قاجەت بولسا, قامال الىپ, جاۋ توبەسىنە ويران سالدى. الاش جۇر­ىنان مانشۇك, ءاليا, حيۋاز سىندى انالارىمىزدىڭ ايبارلى باتىر اتانۋى دا سول قازاق قىزىنا ءتان وجەتتىكتىڭ بەلگىسى. العاشقى كەيىپكەرىمىز ەرا مۇ­حامەتجانقىزى ايەل تۇرماق تاس بۇزار ەرلەردىڭ وزىنە ارمان بولعان, ءارى كوپتىڭ قولىنا, كەز كەلگەننىڭ يىعىنا قونا بەرمەس «پولكوۆنيك» دەگەن جۋان جۇلدىزدى اسكەري شەنگە, پوگون تاققان جان ءۇشىن باققا بالانار سول ۇلكەن دارەجەگە قول جەتكىزگەن جان. شىنتۋايتىندا, مۇنداي اسۋدى العان قازاق قىز­دارى دا از. ياعني, پولكوۆنيك دارەجەسىنە جەتكەن دەگەنىم عوي. تەك مۇنداي مۇمكىندىككە قاراكوز قارىنداستارىمىزدىڭ ەل تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن قول جەتكىزە باستا­عانىن ايرىقشا اتاپ وتكەنىمىز ءجون. بىلۋىمىزشە, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ اسكەر تاريحىندا نازىكجاندى پول­كوۆنيكتەردىڭ ۇزىن سانى ءجۇزدىڭ ۇستىندە. ەرا مۇحامەتجانقىزىنىڭ سولاردىڭ قاتارىنان تابىلۋىنا, ارينە, جەكە باسىنىڭ قارىم-قابىلەتى, تاباندىلىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگى سەپتىگىن تيگىزگەنى ءسوزسىز. «الما الما اعاشىنان الىسقا تۇسپەيدى» دەگەن ءسوز بار. تاعىلىمدى ءسوز. ەرا مۇحامەتجانوۆانىڭ قۇر­مەت­تىڭ كوكجيەگىنە كوتەرىلۋىنىڭ ءبىر قىرى دا تەگىنە تارتقان تار­لانبوزدىعىندا جاتقان بولار. اكەسى مۇحامەتجان اقساقال ءبۇ­كىل اۋىل-ايماققا عانا ەمەس, ەلگە تانىمال ازامات بولدى. الماتى وبلىسىنىڭ بۇرىنعى كەگەن اۋدانىنداعى جالاعاش اۋىلىندا ورتا مەكتەپتى ون بەس جىل باسقارىپ, تالاي تۇلەكتى تۇلەتىپ ۇشىرعان ۇلاعاتتى ۇستاز, ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى ەدى. اناسى جۇماش تا مۇعالىم بولىپ, 45 جىل بويى فيزيكا جانە ماتەماتيكا پاندەرىنەن ساباق بەردى. ۇستازدار وتباسىنان دارىعان ونەگە ەرانىڭ اينالاسىن ءاردايىم نۇرلاندىرىپ قانا قويماي, ونىڭ جۇمىسىنىڭ ءجونىن ءبىلىپ, ءبىلىم-بىلىگىمەن بولىسە جۇرەتىن ۇلكەن جۇرەكتى جان رەتىندە قالىپتاسۋىنا جول اشتى. ءيا, قىلمىستىق ىزدەستىرۋ بول­عان سوڭ قىلمىسكەرمەن كۇرەس­تىڭ الدىڭعى شەبىندەسىڭ. اتىس, تارتىس, شابىس, كىسى ءولىمى, قيانات, زورلىقتىڭ بەلگىلەرى دە كۇن سايىن­عى جۇمىستا اۋىق-اۋىق كورى­نىپ وتىرارى راس. نازىك جاننىڭ بۇل ورتاعا قالاي شىداپ, قالاي يكەمدەلگەنىن ءوز اۋزىنان ەستيىك. «ادامدى ءومىر ءوزى تاربيەلەيدى ەكەن. سوناۋ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعى, 1995 جىلى قىزمەتكە العاش كىرگەنىمدە ءتۇرلى قىلمىستىڭ ءورشىپ تۇرعان كەزىنە ءدوپ كەلدىك. جان تۇرشىگەدى, قۇيقاڭ شىمىرلاپ, جۇرەك لوقسيدى, قاتىگەزدىككە قاراپ, جانىڭ قارايا­دى. بىراق, سوعان سايكەس ادام دا قاتايادى ەكەن, شىڭدالادى ەكەن. «وسىنى ىستەگەن ادامدى تاپسام, زاڭ الدىنداعى جازاسىن بەرسەم», دەگەن ىشتەي ادىلەت ءۇشىن كۇرەس ادامدى ماقساتكەرلىككە جەتەلەيتىن كورىنەدى. مىنە, قىزمەتىمىز اۋىر بولسا دا ءوستىپ ءجۇرىپ شىڭدالدىق. شەن ءۇشىن ەمەس, ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتتىك», – دەيدى پولكوۆنيك ەرا مۇحا­مەتجانوۆا. بۇگىندە پولكوۆنيك حانىم ۇلت­تىق ۇلاننىڭ اسكەري پوليتسياسى باس باسقارماسىندا اعا انىقتاۋشى بولىپ قىزمەت اتقارادى. ءۇش بالانىڭ اناسى. وتاعاسى پولكوۆنيك قانات تولەڭگىتوۆ قازاقستان اسكەري عىلىم سالاسىندا وزىندىك شوقتىعى بيىك ايتۋلى تۇلعالاردىڭ ءبىرى, كوپكە تانىمال پروفەسسور ەدى. * * * كەلەسى توقتالار كەيىپكەرىمىز – پراپورششيك ءلازيزا ەسەمباەۆا. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ۇلانىنىڭ باس قولباسشىلىعىندا حاتشىلىق باسقارماسىندا اعا مامان بولىپ قىزمەت اتقاردى. ول ومبىدا وقىعان, 1999 جىلدان بەرى اسكەري قىزمەتتە بولىپ, بىرەر اپتا بۇرىن عانا اسكەردە بولۋدىڭ شەكتەۋلى جاسىنا تولۋىنا وراي زەينەتكەرلىككە شىقتى. ارينە, ايەل ادام ءۇشىن اسكەري جولدى ەڭ­سەرىپ, قۇرمەتتى دەمالىسقا شىعۋ دا ومىردەگى ايتۋلى جەتىستىكتىڭ ءبىرى بولسا كەرەك. بىراق, اڭگىمە مۇندا ەمەس, بارلىعىمىز سول ءتامسىلدى ءومىردىڭ مانىنە اينالدىرا الىپ ءجۇرمىز بە, ماسەلە سوندا. قۇرانداعى «جاق­سىلىقتا جارىسىڭدار» دەگەن ءسوز­دىڭ ءمانى سول. ءلازيزا ەسەمباەۆا بولسا, سول ءسوزدى ءومىرىنىڭ باستى ۇس­تانىمىنا, ومىرلىك كەمەسىنىڭ جەلكەنىنە اينالدىرعان ءازيز ءجۇ­رەكتى جان. ۇرىسپايدى, ورىنسىز تالاپ قويمايدى, ءجون-جوسىقسىز اڭگىمەگە كيلىگۋ, كولگىرسۋ دەگەن جوق. تەك قىزمەتىنە بەرىك, جاۋاپ­كەرشىلىگى مىعىم. بولمىس, جوعا­رىدا ايتىلعانداي, قازاق قىزىنا ءتان بارلىق يگى نۇردى جيعان. قىسقاشا, ايتقاندا ناعىز قازاقتىڭ قىزى. ءبىز بۇگىن كىشكەنە عانا ايتىپ وتكەن پولكوۆنيك ەرا مۇحامەت­جانوۆا مەن پراپورششيك ءلازيزا ەسەمباەۆا سىندى قازاقتىڭ قايسار قىزدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ۇلانىنىڭ ءار اسكەري ۇجى­مىندا بارشىلىق. بار بولسىن, كوپ بولسىن دەيىك. ويتكەنى, ولار – ءومىردىڭ گ ۇلى, دۇنيەنىڭ تاۋسىلماس جىرى. كەشە عانا اتالىپ وتكەن 8 ناۋرىز – حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى مەرەكەسىنە وراي وتان قورعاۋ جولىندا تولارساقتان سازعا باتىپ, ەتىگىمەن سۋ كەشپەسە دە, انتتارىنا ادال, ايبىنى اسقاق قازاقتىڭ وسىنداي قىزدارىنا ۇزاق عۇمىر, وتباسىلىق باقىت تىلەگىم كەلەدى. ارمان اۋباكىروۆ, مايور. استانا. سۋرەتتەردە: ە.مۇحامەتجانوۆا; ل.ەسەمباەۆا.