ءاربىر سايلاۋعا قاتىسۋشىنىڭ سايلاۋ تۋرالى زاڭنامانىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ءبىلۋى ءتيىس ەكەنى انىق. وسىعان بايلانىستى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى كونستيتۋتسيا مەن سايلاۋ تۋرالى زاڭنامانىڭ نورمالارىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىنىڭ ءتۇرلى نىساندارى مەن ادىستەرىن قولدانادى.
وسى ماقالانىڭ ماقساتى – سىزدەردى پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالارعا جانە ءماسليحاتتار دەپۋتات-
تىعىنا كانديداتتارعا سايلاۋ ناۋقانىنىڭ بارلىق كەزەڭدەرىندە تەڭ جاعدايلاردىڭ جاسالۋىنا كەپىلدىك بەرەتىن جانە قامتاماسىز ەتەتىن كونستيتۋتسيالىق جانە زاڭنامالىق نورمالارمەن تانىستىرۋ.
سىزدەردىڭ كەز كەلگەن سايلاۋ نەگىزدەلەتىن قاعيداتتارمەن تانىس ەكەندەرىڭىز داۋسىز. جالپىعا بىردەيلىك, تەڭدىك, سايلاۋ قۇپياسى, تىكەلەي داۋىس بەرۋ – بۇل ءار ازاماتتىڭ سايلاۋداعى مارتەبەسىن, جاعدايىن ايقىندايتىن سايلاۋ قۇقىعىنىڭ حالىقارالىق قاعيداتتارى.
سايلاۋعا بەلسەندى سايلاۋ قۇقىعىنا يە, 18 جاسقا تولعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق ازاماتتارى قاتىسادى. سوت ءىس-ارەكەتكە قابىلەتسىز دەپ تانىعان, سونداي-اق, سوت ۇكىمى بويىنشا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىندا وتىرعان ازاماتتار قاتىسپايدى.
سونداي-اق, سايلاۋدى ۇيىمداستىرۋدىڭ ونىڭ دەموكراتيالىلىعىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ۇيىمداستىرۋشىلىق, ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك جاعدايلاردى سيپاتتايتىن جالپى قاعيداتتارى دا بار. سايلاۋ قۇقىعىنىڭ دەموكراتيالىق قاعيداتتارى سايلاۋ بوستاندىعىن, تاڭداۋدىڭ بولۋىن, كانديداتتاردىڭ بالامالىلىعىن, جارىسپالىلىعىن, باسەكەلەستىگىن, سايلاۋدىڭ مەرزىمدىلىگى مەن تۇراقتىلىعىن, سونداي-اق ساياسي پارتيالار مەن كانديدات-
تار مۇمكىندىكتەرىنىڭ تەڭدىگىن قامتيدى.
دەموكراتيالىق سايلاۋدى وتكىزۋدىڭ قاعيداتتارى 1948 جىلعى جالپىعا بىردەي ادام قۇقىقتارى دەكلاراتسياسىندا, 1996 جىلعى ازاماتتىق جانە ساياسي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتىدە, 1990 جىلعى كوپەنگاگەن قۇجاتىندا, بۇۇ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسياسىنىڭ «قوعامدىق ىستەرگە قاتىسۋ قۇقىعى, سايلاۋ قۇقىقتارى جانە مەملەكەتتىك قىزمەتكە تەڭ قول جەتكىزۋ قۇقىعى» تۋرالى 1996 جىلعى 25 جالپى تۇسىندىرمەسىندە جانە باسقا دا حالىقارالىق قۇجاتتاردا باياندالعان.
وسىلايشا, حالىقارالىق پاكتىدە «ءار ازاماتتىڭ قانداي دا ءبىر كەمسىتۋشىلىكسىز جانە نەگىزسىز شەكتەۋلەرسىز جالپىعا بىردەي, جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى تەڭ سايلاۋ قۇقىعى نەگىزىندە وتكىزىلەتىن جانە سايلاۋشىلاردىڭ ەركىن ەرىك ءبىلدىرۋىن قامتاماسىز ەتەتىن شىنايى مەرزىمدى سايلاۋدا سايلانۋ قۇقىعى مەن مۇمكىندىگى بولۋعا ءتيىس» ەكەنى ايقىندالدى.
سايلاۋ پروتسەسى – سايلاۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى جانە ول بىرنەشە كەزەڭنەن تۇراتىنىن اتاپ كورسەتكەن ماڭىزدى. سايلاۋ پروتسەسىنىڭ كەزەڭدەرى بەلگىلى ءبىر ۇيىمداستىرىلۋ, تۇراقتىلىق, تۇرلاۋلىلىق جانە بولجامدىلىق دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەتىن نورمالاردىڭ قالىپتاسقان جۇيەسىمەن رەتتەلەدى.
كەز كەلگەن سايلاۋ پروتسەسىنىڭ العاشقى كەزەڭى – بۇل سايلاۋدىڭ تاعايىندالۋى. داۋىس بەرۋدىڭ بىرىڭعاي كۇنىن بەلگىلەۋ سايلاۋ ناۋقانىنا قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى ءۇشىن سايلاۋدى ۋاقتىلى وتكىزۋدىڭ كەپىلدىگى بولىپ تابىلادى جانە ولاردى تەڭ جاعدايلارعا قويادى.
سىزدەرگە 2016 جىلعى 20 ناۋرىزدا قازاقستاندا پارتيالىق تىزىمدەر بويىنشا سايلاناتىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ 98 دەپۋتاتىن جانە بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ 3335 دەپۋتاتىن جالپىعا بىردەي, جاسىرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى تەڭ جانە توتە سايلاۋ قۇقىعى نەگىزىندە سايلاۋ بولاتىنى بەلگىلى.
بيىلعى جىلعى 21 ناۋرىزدا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ 9 دەپۋتاتىن سايلاۋ بويىنشا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتەن تىس XXIII سەسسياسى وتكىزىلەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى مەن سايلاۋ تۋرالى زاڭناماسىندا سايلاۋعا قاتىساتىن ساياسي پارتيالارعا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ اسسامبلەيا سايلايتىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جانە ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتارعا قويىلاتىن تالاپتارمەن بىرىڭعاي ەكەنى تۋرالى دايەك ەشكىمنىڭ تالاسىن تۋدىرماس.
ساياسي پارتيالار مەن ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنۋ جانە تىركەۋ كەزەڭدەرى ۋاقىت شەڭبەرلەرىمەن ايقىندالعان. 19 اقپاندا 6 ساياسي پارتيانىڭ پارتيالىق ءتىزىمدەرىن تىركەۋ اياقتالدى. ساياسي پارتيالاردىڭ پارتيالىق تىزىمدەرىنە ەنگىزىلگەن بارلىق ادامدار ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار رەتىندە تىركەلدى.
23 اقپاندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 213 ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار تىركەلدى. 3335 سايلاۋ وكرۋگى بويىنشا 11 مىڭ 541 ادام ۇسىنىلدى, ال ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا 10 مىڭ 825 كانديدات تىركەلدى.
پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان پارتيالارعا, ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتارعا تىركەلۋ كەزىندە بىردەي تالاپتار قويىلادى, ولارعا ساي ءتيىستى سايلاۋ كوميسسيالارى تىركەۋدى پارتيالار مەن كانديداتتار سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا ايقىندالعان قۇجاتتار تىزبەسىن بەلگىلەنگەن مەرزىمدەردە ۇسىنعاننان كەيىن جۇزەگە اسىرادى.
داۋىس بەرۋگە ەكى كۇن قالعاندا پارتيالىق تىزىمگە ەنگىزىلگەن ادامدى ودان شىعارۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋعا, كانديداتتى تىركەۋ تۋرالى شەشىمنىڭ كۇشىن جويۋعا نەمەسە بۇرىن تىركەۋدەن الىنعان كانديداتتى قالپىنا كەلتىرۋگە بولمايتىنىنا سىزدەردىڭ نازارلارىڭىزدى اۋدارامىز.
كانديداتتار قىزمەتىنىڭ كەپىلدىكتەرى سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ 47-بابىندا قامتىلعان. ولار كانديداتتار تiركەلگەن كۇنiنەن باستاپ سايلاۋ قورىتىندىسى جاريالانعانعا دەيiن جۇمىستان, اسكەري قىزمەتتەن جانە اسكەري جيىنداردان بوساتىلۋعا قۇقىلى ەكەنىنە نەگىزدەلگەن. كانديداتتاردى ولار تiركەلگەن كۇننەن باستاپ جانە سايلاۋ قورىتىندىلارى جاريالانعانعا دەيiن وزدەرiنiڭ كەلiسiمiنسiز جۇمىسىنان بوساتۋعا, باسقا جۇمىسقا نەمەسە لاۋازىمعا اۋىستىرۋعا, سونداي-اق, iسساپارلارعا جiبەرۋگە نە اسكەري جيىندارعا شاقىرۋعا بولمايدى. كانديداتتاردىڭ سايلاۋعا قاتىسقان ۋاقىتى تiركەلگەن كۇنگە دەيiن ونىڭ جۇمىس iستەگەن ماماندىعى بويىنشا ەڭبەك وتىلىنە ەسەپتەلەدi.
بۇل باپتا ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتارعا عانا قاتىستى كەپىلدىكتەر بەلگىلەنگەن. وسىلايشا, قىلمىس ۇستىندە ۇستاپ الىنعان نە اۋىر نەمەسە اسا اۋىر قىلمىس جاساعان جاعدايلاردان باسقا كەزدە, كانديداتتاردى ولار تiركەلگەن كۇننەن باستاپ جانە سايلاۋ قورىتىندىلارى جاريالانعانعا دەيiن, سونداي-اق, ولار ءماجىلىس دەپۋتاتى رەتiندە تiركەلگەنگە دەيiن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ كەلiسiمiنسiز ۇستاپ الۋعا, كۇزەتپەن ۇستاۋعا, ۇيقاماققا الۋعا, كۇشتەپ اكەلۋگە, سوت تارتiبiمەن قولدانىلاتىن اكiمشiلiك جازالاۋ شارالارىن قولدانۋعا, قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋعا بولمايدى.
2016 جىلعى 20 اقپاننان باستاپ پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالار ءۇشىن, ال 24 اقپاننان باستاپ ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ءۇشىن 18 ناۋرىزدا 24 ساعاتتا اياقتالاتىن سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت كەزەڭى باستالادى.
پىكىرلەر ءپليۋراليزمى مەن كوپپارتيالىلىقتىڭ قازىرگى زامانعى جاعدايلارىندا سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتىڭ ءرولى كۇرت ارتىپ وتىر. ساياسي پارتيالار مەن كانديداتتار مۇمكىندىكتەرىنىڭ تەڭدىگى, ەڭ الدىمەن, ولاردىڭ ماتەريالدىق جانە اقپاراتتىق رەسۋرستارىنىڭ شامالاس تەڭدىگىن جورامالدايدى. مۇنداي تەڭدىكتى كەز كەلگەن پارتيا ءۇشىن سايلاۋ وتكىزۋگە بارىنشا جوعارى شىعىستار دەڭگەيىن بەلگىلەۋ, ۇيىمدار مەن جەكەلەگەن ادامداردىڭ پارتيالاردىڭ جانە كانديداتتاردىڭ سايلاۋ قورلارىنا جارنالارىنىڭ مولشەرىن شەكتەۋ, ولارعا تەڭدىك قاعيداتتارىنىڭ نەگىزىندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا تەگىن ۋاقىت بەرۋ جانە ت.ب. ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتۋگە بولادى.
ارينە, سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق رەتتەۋ – بۇل پارتيالار مەن كانديداتتار قىزمەتىنىڭ تەڭ جاعدايلارى مەن كەپىلدىكتەرىن قامتاماسىز ەتەتىن جالعىز عانا قۇرال ەمەس. كوپشىلىگى الەۋمەتتىك, ساياسي جانە الەۋمەتتىك فاكتورلارعا دا بايلانىستى. الايدا, قۇقىقتىق رەتتەۋسىز بولمايدى, ويتكەنى, ول قالىپتى ۇيىمداستىرىلعان ۇگىت ناۋقانىنىڭ نەگىزگى شارتى بولىپ تابىلادى.
پارتيالار مەن كانديداتتاردىڭ سايلاۋ قورلارىن قۇرۋعا تەڭ قۇقىعىن قاراستىرايىق. ساياسي پارتيانىڭ سايلاۋ قورىنىڭ ەڭ جوعارى سوماسى – 342 ملن. 885 مىڭ تەڭگەدەن, ال ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ سايلاۋ قورىنىڭ ەڭ جوعارعى سوماسى – 13 ملن. 715 مىڭ 400 تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس.
ءوزىن ءوزى ۇسىنۋ جولىن تاڭداي وتىرىپ, ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار وسىلايشا ءوز سايلاۋ قورىنىڭ رۇقسات ەتىلگەن مولشەرىن 13 ملن. 715 مىڭ 400 تەڭگەدەن 9 ملن. 143 مىڭ 600 تەڭگەگە دەيىن قىسقارتاتىنىن ايتىپ, قارسى ءۋاج كەلتىرۋگە بولادى. ال قوعامدىق بىرلەستىكتەردەن ۇسىنىلعان جانە ولاردىڭ مۇشەلەرى بولىپ تابىلاتىن ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار وسى قوعامدىق ءبىرلەستىكتەردىڭ 4 ملن. 571 مىڭ 800 تەڭگە ءمولشەرىندەگى قاراجاتىن پايدالانا الادى.
ءيا, بۇل – شىندىعىندا دا سولاي. سونىمەن ءبىر ۋاقىتتا, باستاپقىدا-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار رەتىندە ۇسىنىلا وتىرىپ, تەڭ جاعدايلاردا بولادى. قوعامدىق بىرلەستىكتەن نەمەسە ءوزىن ءوزى ۇسىنۋ جولىمەن ۇسىنىلۋ ءتاسىلىن تەك كانديداتتىڭ ءوزى عانا ايقىندايدى, باسقا ەشكىم ەمەس.
ارينە, قارجىلىق فاكتور سايلاۋ ناۋقانى كەزەڭىندە سوڭعى ءرول اتقارمايدى. پارتيانىڭ نەمەسە كانديداتتىڭ اقشالاي قاراجاتى قانشالىقتى كوپ بولسا, ولاردىڭ جەڭىسكە جەتۋ مۇمكىندىگى دە سونشالىقتى كوپ.
سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان پارتيالارعا جانە ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتارعا سايلاۋ ناۋقانىن جۇرگىزۋدە, سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى وتكىزۋگە جانە ولاردىڭ مۇددەلەرىن بىلدىرۋدە كومەك كورسەتەتىن ولاردىڭ سەنىم بىلدىرگەن ادامدارىنىڭ سانىن بەلگىلەۋ كەزىندە تەڭ جاعدايلار جاساۋ كوزدەلگەن. پارتيالار مەن كانديداتتاردىڭ ءتيىستى سايلاۋ وكرۋگىندەگى ءاربىر سايلاۋ ۋچاسكەسىنە سانى ءۇش ادامنان اسپايتىن سەنىم بىلدىرگەن ادامدارى بولۋعا قۇقىلى.
بارا-بار وكiلدiك جۇيەسi بويىنشا پارتيالىق تىزىمدەر نەگىزىندە سايلاناتىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن سايلاۋ كەزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇكiل اۋماعى بiرتۇتاس جالپىۇلتتىق سايلاۋ وكرۋگi بولىپ تابىلادى. بىزدە 9840 سايلاۋ ۋچاسكەسى قۇرىلدى. تيىسىنشە, ءاربىر پارتيانىڭ 29 مىڭ 520-دان اسپايتىن سەنىم بىلدىرىلگەن ادامى بولۋعا ءتيىس.
سايلاۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كانديداتتار بولىپ تىركەلگەن نەمەسە تىركەلگەن پارتيالىق تىزىمگە ەنگىزىلگەن لاۋازىمدى ادامدارىنا ولاردىڭ لاۋازىمدىق نەمەسە قىزمەتتىك جاعدايىنىڭ ارتىقشىلىقتارىن پايدالانۋعا تىيىم سالۋ بولىگىندە بىرىڭعاي تالاپتار قويىلاتىنىن اتاپ وتكەن ماڭىزدى. قانداي ارتىقشىلىقتار تۋرالى ءسوز بولماق.
كانديداتتىڭ نەمەسە پارتيالىق ءتiزiمىن ۇسىنعان ساياسي پارتيانىڭ سايلانۋىنا سەپتiگiن تيگiزەتiن قىزمەتتi جۇزەگە اسىرۋ ءۇشiن مەملەكەتتiك ورگان ورنالاسقان ءۇي-جايدى پايدالانۋ, ەگەر وزگە كانديداتتارعا, ساياسي پارتيالارعا اتالعان ءۇي-جايدى وسىنداي شارتتارمەن پايدالانۋعا كەپiلدiك بەرىلمەسە, ارتىقشىلىقتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
ەكىنشى ارتىقشىلىق – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ لاۋازىمدى ادامدارىنىڭ وزدەرىنە باعىنىشتى ادامداردى سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت جۇرگiزۋگە تارتۋى. اتالعان ادامدار لاۋازىمدى ادامداردىڭ سەنىم بىلدىرىلگەن ادامدارى رەتىندە تىركەلگەن جاعدايدا عانا ولاردى سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى جۇرگىزۋگە تارتۋعا رۇقسات ەتىلەدى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىنان كانديداتتار جانە پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالار تۋرالى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى بەلگىلەگەن ءمالىمەتتەردىڭ ستاندارتتى جيناعىمەن بىرىڭعاي پىشىمدەگى, سايلاۋ كوميسسيالارى مەن داۋىس بەرۋگە ارنالعان ءۇي-جايلاردا ورنالاستىرىلاتىن اقپاراتتىق پلاكاتتاردى دايىنداۋعا اقشا بولىنەتىنىنە سىزدەردىڭ نازارلارىڭىزدى اۋدارعىم كەلەدى.
سايلاۋ تۋرالى زاڭنامادا كانديداتتار مەن پارتيالارعا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا كەدەرگىسىز جانە تەڭ قول جەتكىزۋ قۇقىعى بەرىلگەن. اتالعان نورمالاردى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ورتسايلاۋكوم باق-تاردىڭ سايلاۋ ناۋقانىنىڭ بارلىق كەزەڭدەرى مەن راسىمدەرىن جاريا ەتۋ كەزىندەگى قىزمەتىن باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرادى.
ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ بايلانىس, اقپاراتتاندىرۋ جانە اقپارات كوميتەتىمەن بىرلەسىپ 16 رەسپۋبليكالىق تەلەارناعا, 12 راديوارناعا, 48 رەسپۋبليكالىق گازەتكە, 15 جۋرنالعا, 31 وڭىرلىك تەلەارنا مەن 174 وڭىرلىك گازەتكە, سونداي-اق, 162 ەڭ تانىمال قوعامدىق-ساياسي ينتەرنەت-رەسۋرسقا كۇن سايىن مونيتورينگ جۇرگىزىپ وتىرادى.
مونيتورينگ ناتيجەلەرى مەملەكەتتىك باق-تاردىڭ جاڭالىق جانە تالداۋ باعدارلامالارىندا پارتيالىق تىزىمدەردى ۇسىنۋ مەن تىركەۋ پروتسەسىنىڭ, سونداي-اق, پارتيالار ۇيىمداستىراتىن سايلاۋ الدىنداعى ءىس-شارالاردىڭ تەڭ جاريالانۋىن قامتاماسىز ەتەتىنىن راستاپ وتىر. ولاردىڭ ۇگىتتىك باسپا, بەينە جانە دىبىس ماتەريالدارى تەڭ جاعدايدا ورنالاستىرىلۋدا.
ساياسي پارتيالار ولار ءۇشىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى ۇيىمداستىراتىن تەلەديدارداعى ساياسي پىكىرتالاستارعا قاتىسۋ ارقىلى تەگىن ەفير ۋاقىتىن الۋ قۇقىعىن پايدالانا الادى.
ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا ءاربىر كانديداتقا مەملەكەت باق-تا ءوز باعدارلامالارىمەن ءسوز سويلەۋ ءۇشىن, ۇگىتتىك باسپا ماتەريالدارىن شىعارۋ ءۇشىن, سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر ءۇشىن ءۇي-جايلاردى جالعا الۋ اقىسىن تولەۋ ءۇشىن جانە كولىكتىك شىعىستار ءۇشىن بىردەي قاراجات بولىنۋىنە كەپىلدىك بەرەدى. ورتسايلاۋكومنىڭ قاۋلىسىنا سايكەس وبلىستىق, استانا جانە الماتى قالالارىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتقا ۇگىت ءىس-شارالارى مەن كولىكتىك شىعىستارىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىنان 245 مىڭ تەڭگە, ال قالالىق جانە اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتقا 153 مىڭ تەڭگە ءبولىندى.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى بارلىق تىركەلگەن كانديداتتار مەن ساياسي پارتيالارعا ولار ءۇشىن شارتتىق نەگىزدە ەفير ۋاقىتى مەن ءباسپاسوز بەتىنەن ورىن بەرۋ كەزىندە تەڭ جاعدايلار جاساۋعا ءتيىس.
ەگەر باق كانديداتتاردىڭ, ساياسي پارتيانىڭ بىرىنە ەفير ۋاقىتىن, باسپاسوز بەتىنەن ورىن بەرۋگە كەلىسىم بەرسە, وندا بۇل باسقا كانديداتتارعا, ساياسي پارتيالارعا ەفير ۋاقىتىن, ءباسپاسوز بەتىنەن ورىن بەرۋگە كەلىسۋ بولىپ تابىلادى.
اكىمدىكتەر مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارى كانديداتتار مەن ساياسي پارتيالارعا بىرىڭعاي جانە بىردەي جاعدايلاردا شارتتىق نەگىزدە سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەرى ءۇشىن ءۇي-جايلار بەرەدى. كانديداتتاردىڭ بولىنگەن ءۇي-جايدا سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر كەستەسىن سايلاۋ كوميسسيالارى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن جانە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىمەن بىرلەسىپ جاسايدى جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالايدى.
تەڭ قۇقىقتار قامتاماسىز ەتىلەتىن جاعدايلاردا كانديداتتار مەن ساياسي پارتيالاردىڭ ۇگىتتىك باسپا ماتەريالدارى اكىمدىكتەردىڭ ءتيىستى سايلاۋ كوميسسيالارىمەن بىرلەسىپ ايقىندالعان جەرلەردە ورنالاستىرىلادى.
سونىمەن قاتار, كانديداتتار مەن پارتيالار ۇگىتتىك باسپا ماتەريالدارىن ءتيىستى نىساننىڭ مەنشىك يەسىنىڭ رۇقساتىمەن وزگە جەرلەردە ورنالاستىرۋعا قۇقىلى.
كانديداتتار مەن پارتيالار شىعارعان بارلىق ۇگiتتىك باسپا ماتەريالدارىنا قويىلاتىن بىرىڭعاي تالاپ ولاردىڭ وسى ماتەريالداردى شىعارعان ۇيىم, ولار باسىلعان جەر مەن تارالىمى, تاپسىرىس بەرگەن ادامدار, قانداي قاراجاتتان تولەنگەنى تۋرالى مالiمەتتەردى قامتۋعا تيiس ەكەندىگىنە نەگىزدەلگەن.
Yگiتتiك باسپا ماتەريالدارىن قازاقستاننىڭ اۋماعىنان تىسقارى جەرلەردە دايىنداۋعا, انونيمدiك ۇگiت ماتەريالدارىن تاراتۋعا تىيىم سالىنادى.
سايلاۋدى ازىرلەۋ مەن وتكىزۋ بارىسىن قوعامدىق باقىلاۋدى ۇيىمداستىرۋ, تەڭ جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋ پروتسەسىندە باستى ءرول ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنا, پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا, بايقاۋشىلارعا, سەنىم ءبىلدىرىلگەن ادامدارعا, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا جانە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىنا تيەسىلى ەكەنى داۋسىز.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ, سايلاۋ قۇقىعىنىڭ حالىقارالىق قاعيداتتارىنىڭ تالاپتارىن ساقتاي وتىرىپ, ەركىن, دەموكراتيالىق سايلاۋ وتكىزۋ, كەپىلدىكتەردىڭ ساقتالۋى مەن سايلاۋ ناۋقانىنىڭ قاتىسۋشىلارى ءۇشىن بىردەي جاعدايلاردىڭ جاسالۋىن باقىلاۋ – بۇل, مىنە, سايلاۋ كوميسسيالارى مەن وزگە دە سايلاۋ ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ جۇمىسى باعىنعان نەگىزگى ولشەمدەر.
تاتيانا وحلوپكوۆا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى.