حالقىمىز كوكتەن جاۋعان جاڭبىردى نۇر دەپ اتايدى. اسپاننان جەرگە تۇسەتىن ىلعالدىڭ بىرنەشە ءتۇرى بار. قار, بۇرشاق, قار ارالاس جاڭبىر دەگەندەي. ونىڭ ءبارى نۇر دەلىنە بەرمەيدى. تەك تاپ-تازا, مايدا قوڭىر سىركىرەپ جاۋعان جاڭبىر عانا – نۇر. ايتايىن دەگەنىمىز, ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اقجايىققا ساپارىنىڭ الدىنداعى تۇندە مۇندا كوگىلدىر كوكتەمنىڭ العاشقى جاڭبىرى توگىپ وتكەن ەدى. وسىنى جاقسى ىرىمعا جورىعان مىڭداعان باتىسقازاقستاندىقتار: «ءسىز بىزگە نۇر الا كەلدىڭىز, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى!» دەپ وزدەرىنىڭ شىنايى ريزاشىلىق سەزىمدەرىن جەتكىزىپ جاتتى.
پرەزيدەنت ۇشاعى ورال اۋەجايىنا كەلىپ قونعاننان كەيىن ەلباسىن قارسى العان كورتەج وبلىس ورتالىعىنداعى «بولاشاق-ت» قۇرىلىس كومپانياسىنا قاراي باعىت الدى. بۇلاي بولاتىن ءجونى دە جوق ەمەس-ءتى. ويتكەنى, تاجىريبەلى جەتەكشى قايدار قوسجانوۆ باسشىلىق جاسايتىن بۇل جشس – ءۇي قۇرىلىسى ماتەريالدارىن شىعاراتىن ەلىمىزدەگى جەتەكشى كاسىپورىننىڭ ءبىرى. اتاپ ايتقاندا, ولار ەلىمىزدە العاش رەت ءۇي قۇرىلىسى كومبيناتتارىنىڭ پەرسپەكتيۆالىق جۇيەسىن قالىپتاستىردى. ءارى وسى جۇيە بويىنشا ءساندى دە ساۋلەتتى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىن سالۋدى جۇزەگە اسىردى. سوعان ساي قوسىمشا جۇمىس ورىندارى اشىلعان. ءارى ورتاشا جالاقى مولشەرى اجەپتاۋىر كوتەرىلگەن.
مۇنداي وڭ, جۇيەلى دە ءتيىمدى ءۇردىس ەلباسى تاراپىنان قولداۋ تاپتى. مەملەكەت باسشىسى كومپانيانىڭ قۇرىش قولدى قۇرىلىسشىلارىمەن كەزدەسۋى كەزىندە وسىنداي تاجىريبەدەن وتاندىق وزگە دە ۇيىمدار ۇيرەنىپ جاتسا, ارتىقتىق ەتپەيتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, پرەزيدەنت وتاندىق بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە بىرقاتار قولايلى جاعدايلار جاسالعانىنا توقتالا كەلىپ, ەندىگى كەزەكتە كاسىپكەرلەر وعان ناقتى ىسپەن جاۋاپ بەرۋى قاجەتتىلىگى جونىندە وي ساباقتادى.
بۇگىندە ورال ءوڭىرىنىڭ قۇرىلىسشىلارى «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن باسشىلىققا الىپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ كونە قالالارىنىڭ ءبىرى ورالدىڭ كەلبەتى كەلىسىپ, ينفراقۇرىلىمى نىعايا تۇسۋدە. وسى تۇرعىدا ولار جەرگىلىكتى قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ ونىمدەرىن پايدالانۋعا باسا ءمان بەرۋدە. ونىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى وسى «بولاشاقتا» شىعاتىن ءارتۇرلى قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن تەمىر-بەتون بۇيىمدارى بولىپ تابىلادى.
ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى – جاستار. رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە كەڭىنەن قانات جايعان الىپ قۇرىلىستاردىڭ تىزگىنى دە كوپ كەشىكپەي سولاردىڭ قولىنا كوشەتىنى انىق. وسى ورايدا «بولاشاق» قۇرىلىس كومپانياسى ۇجىمىمەن كەزدەسۋ ساتىندە ەلباسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە وسىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن جاس ماماندارمەن وي-پىكىر الماسۋعا كوڭىل اۋدارۋى ناعىز مەرەيلى ءسات بولدى.
اتاپ ايتقاندا, تسەح باستىعى, جاس مامان تيمۋر قوسجانوۆ ەلباسىنا جوعارى وقۋ ورىن اياقتاعاننان كەيىن ءوز ماماندىعى بويىنشا وسى كاسىپورىننىڭ قابىرعاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىن ايتتى. وعان 3-4 جىل ۋاقىت ءوتىپتى. ونىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى بيىل وتباسىن قۇرىپ جاڭا باسپاناعا قونىستانۋ ەكەن. ورەن جاستىڭ بۇل ويىن ەلباسى دا قولداپ, الداعى قادامىنا ساتتىلىك تىلەدى. سونداي-اق, كومپانياداعى وندىرىستىك-تەحنيكالىق ءبولىمنىڭ ينجەنەرى ليۋدميلا ۋنداكوۆانىڭ جاستاردىڭ وندىرىسكە كوبىرەك تارتىلۋى قاجەتتىلىگى جونىندەگى وي-پىكىرلەرى مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان قولداۋ تاپتى.
بۇدان كەيىنگى كەزەكتە ەلباسى كورتەجى وتكەن جىلى وبلىس ورتالىعىندا اشىلعان قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىنا قاراي بەت تۇزەدى. ەلباسى مۇندا وبلىستىق مۋزەي فيليالدارىنا قويىلعان ەكسپوزيتسيالارمەن تانىسقاننان كەيىن قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى تۇلعاسى قادىر مىرزا ءالى جونىندەگى ءوز وي-پىكىرىن ءبىلدىردى.
مەن ورالدا قادەكەڭنىڭ اتىنداعى ورتالىق اشىلعانىن ءبىلۋشى ەدىم. قازىر ونىڭ اشىلعانىنا ەكىنشى جىلعا كەتىپ بارادى عوي. سودان بەرى وعان كەلۋدىڭ ءساتى تەك بۇگىن عانا ءتۇسىپ وتىر. ءوز باسىم وقىرمان رەتىندە قادىر مىرزا ءالىنىڭ وشپەس پوەزيالىق تۋىندىلارى مەن ءىشىنارا پروزا جانرىندا جازعان دۇنيەلەرىنە ۇلكەن قۇرمەتپەن قارايمىن, دەدى ەلباسى. قادىر – شىن مانىندە حالقىمىزدىڭ ارىن ارلاپ, جوعىن جوقتاي بىلگەن ورەسى بيىك سۋرەتكەر. قايتالانباس اقىندىق تالانتىنا قوسا, ول – ءوزىنىڭ ادامي ءبىتىم-بولمىسىمەن دە وزگەگە ونەگە بولارلىقتاي تۇلعا. ادەبيەتىمىزدىڭ وسىنداي ومىرشەڭ وكىلىنە ەسكەرتكىش تۇرعىزىلىپ, ونىڭ اتىنا ورتالىق اشقاندارىڭ دۇرىس بولعان ەكەن, دەدى بۇدان ءارى ەلباسى ءوز ءسوزىن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆقا قاراي باعىتتاپ.
ورتالىقتا پرەزيدەنتتىڭ ورال ءوڭىرىندەگى عىلىم, ءبىلىم جانە ونەر وكىلدەرىمەن كەزدەسۋى ەمىن-ەركىن ءوزارا پىكىر الماسۋ جاعدايىندا وتكىزىلدى. ايتالىق, وستروۆسكي اتىنداعى ورىس دراما تەاترىنىڭ باس رەجيسسەرى وكسانا مالۋشا قازاق دياسپوراسى كوپ تۇراتىن رەسەيدە قازاق تەاترى جوق ەكەنىن, وسىنداي جاعدايدا قازاقستاندا ورىس تەاترلارى جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتتى. ونىڭ بۇل سوزىنە تولىقتىرۋ ەنگىزگەن ەلباسى قازاقستاندا تەك ورىس تەاترلارى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, كورەي, نەمىس, ۇيعىر سەكىلدى ەتنوستاردىڭ تەاترلارى بار ەكەنىن ايتتى.
سونىمەن بىرگە, مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان-ورال» تەلەارناسىنىڭ رەداكتورى نينا پاۆليچەۆانىڭ ساۋالىنا وراي قازاقستاندا ءۇش ءتىلدى مەڭگەرۋدىڭ قاجەتتىلىگى مەن ارتىقشىلىعىنا ايرىقشا ءمان بەردى. ءارى اركىم ءوز ماماندىعىن سۇيە ءبىلۋىنىڭ ورنى ەرەكشە ەكەنىن ايتا كەلىپ, اركىم ءوزى قالاعان ىسپەن اينالىسۋى ءبىر باقىت ەكەنىنە توقتالدى.
وڭىرگە تانىمال تاريحشى جاڭابەك جاقسىعاليەۆ بۇرىنعى ءبىلىم بەرۋ ءجۇيەسى مەن بۇگىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ايىرماشىلىعى جەر مەن كوكتەي ەكەنى جونىندە وي-پىكىر ساباقتادى. بۇعان ەلباسى قولداۋ ءبىلدىردى. قوعامدىق ءومىردىڭ سان ءتۇرلى سالاسىنا ەنگىزىلىپ جاتقان جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت» سەكىلدى ەليتارلىق جوعارى وقۋ ورىندارى بولاشاقتا عىلىم مەن ءبىلىمدى ودان ءارى دامىتۋعا ەرەكشە سەرپىن بەرمەك. سونىمەن بىرگە, جوعارى وقۋ ورىندارىنا بەرىلە باستاعان اۆتونومدىق ءمۇمكىندىكتەر دە ءىلىم-ءبىلىمدى تەرەڭدەتە تۇسۋگە ىقپال جاساماق.
ءتۇيىپ ايتقاندا, قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىندا وڭىردەگى شىعارماشىلىق وكىلدەرىمەن ەلباسىنىڭ ەمەن-جارقىن جۇزدەسۋى جۇرەكتەرگە جىلىلىق شۋاعىن توكتى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باتىس قازاقستان وبلىسىنا ساپارىنىڭ باستى قورىتىندىلارى ورال قالاسىنداعى تەننيس كەشەنى عيماراتىندا وتكىزىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «ءبىزدىڭ قۋاتىمىز – بىرلىكتە» اتتى رەسپۋبليكالىق فورۋمدا ايتىلدى. فورۋمدا ەلباسى ءسوز سويلەدى.
قۇرمەتتى باتىسقازاقستاندىقتار, اسسامبلەيا مۇشەلەرى! قازاقستان قوعامىنداعى ەڭ اسىل, ەڭ قاستەرلى قاسيەت – ەل بىرلىگى. مەملەكەتىمىز كوپ ەتنوستى ۇلت وكىلدەرىنەن قۇرالعان تاريحي تەكتىلىكتىڭ وسىلاي قالىپتاسۋىنىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ارتىقشىلىعىمىز بولىپ تابىلادى. ءبىز ناۋرىزدىڭ ءبىرىنشى جاڭاسىن ريزاشىلىق, العىس ايتۋ كۇنى دەپ جاريالادىق. ەلدەگى وزگە ەتنوس وكىلدەرى رەسپۋبليكانىڭ بايىرعى تۇرعىندارىنا ريزاشىلىعىن بىلدىرسە, مەملەكەت قۇراۋشى ۇلتتىڭ بارلىق ەتنوس وكىلدەرىنە قۇرمەتپەن قاراۋى باستى قۇندىلىق, دەدى ءوزىنىڭ سوزىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
پرەزيدەنت كەلەسى كەزەكتە ءبىزدىڭ باستى جەتىستىگىمىز ەل بىرلىگى ەكەنىنە تاعى دا ەكپىن ءتۇسىردى. ەسەلى ەڭبەك, ەڭبەك قوعامى, ورتاق ىسكە جۇمىلا كىرىسۋ ارقىلى ەل ەكونوميكاسى مەن ەلدىڭ الەۋمەتتىك دەڭگەيىن كوتەرۋ – باستى شارت. بۇعان باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعى سۇبەلى ۇلەس قوسۋدا. بۇعان بۇگىنگى ساپارىمنىڭ بارىسىندا دا كوز جەتكىزىپ وتىرمىن. وڭىردە قۇرىلعان 50 ۇلتتىق مادەني بىرلەستىك پەن قوعامدىق بىرلەستىكتەر قۇت-بەرەكەنىڭ باستاۋى بولا ءبىلىپ, ءبىر كىسىدەي ەڭبەكتەنىپ ءجۇرگەنىن كوردىك. وڭىردە قولعا الىنعان 32 جوبانىڭ دا ىسكە اسۋ دەڭگەيى كوڭىل كونشىتەرلىكتەي كۇيدە. ورال وڭىرىندە تۇرعىندار ءبىرىنشى كەزەكتە تۇتىناتىن 24 ءتۇرلى تاۋار ءوندىرىلۋى اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق ماسەلە, دەدى ن.نازارباەۆ.
ەلباسى وبلىستاعى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ دەڭگەيىنە دە كوڭىل تولاتىنىن ءبىلدىردى. الەۋمەتتىك جانە دەموگرافيالىق دامۋ يندەكستەرىنىڭ باستى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى – مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەلەرىنە بۇلدىرشىندەردىڭ قامتىلۋى. وڭىردە بۇل كورسەتكىش 98 پايىزدى قۇرايدى ەكەن. بۇل – ەلىمىزدەگى ەڭ جوعارى ناتيجە. تۇرعىنداردى كوگىلدىر وتىنمەن قامتۋ جانە اۆتوجول قۇرىلىسىندا دا ءتاپ-ءتاۋىر ناتيجەلەر بار, دەي كەلە, پرەزيدەنت تۇتاستاي ەلىمىز بويىنشا ەل تۇرعىندارى مەن ازاماتتارىنىڭ جانە ءارتۇرلى ەتنوستار مەن 17 كونفەسسيا وكىلدەرىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن ءوزارا سەنىمى ارقاسىندا كۇردەلى الەمدىك داعدارىستارعا قاراماستان, مەملەكەتىمىز دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا بەت بۇرىپ وتىرعانىن كولدەنەڭ تارتتى. بۇل ىسكە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قوسقان ۇلەسى قوماقتى. سونىڭ ىشىندە اسسامبلەيانىڭ جاستار اراسىندا جۇرگىزىلەتىن جۇمىستارعا ۇيىتقى بولۋى ءبىر مارتەبە. جاستارعا تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا بولادى. جاستىق كەزدە قاتەلىك تە, اياقتى شالىس باسۋ دا كەزدەسەدى. سولاي ەكەن دەپ ولاردىڭ ءبارىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتا بەرۋگە بولا ما؟ بۇل تۇرعىدا اسسامبلەيانىڭ تاربيەلىك سيپاتتاعى ىستەرى ريزاشىلىق سەزىمىن ۇيالاتادى. ونىڭ ءبارى ءوزارا كومەك پەن سەنىمگە جانە باۋىرلاستىققا نەگىزدەلگەن, دەدى قازاقستان باسشىسى.
وسى ارادا ەلباسى تابيعات پەن ادامزات اراسىنداعى ۇيلەسىمدىلىك پەن ۇقساستىققا ناقتى مىسالدار كەلتىردى. «ايتالىق, جىل سايىن كۇزدە جىلى جاققا, وڭتۇستىككە قاراي تىزبەكتەلىپ ۇشاتىن قۇستاردىڭ ۇشۋ تارتىبىنە نازار اۋداردىڭىزدار ما؟ – دەدى ەلباسى فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا قاراتىپ. – قاناتى تالعاندار مەن شارشاعانداردى ءوزارا دەمەپ وتىراتىن ءتارتىپ بار قۇستاردىڭ ورتاسىندا دا. ولاردىڭ ءبىر-بىرىمەن اۋىسىپ ورنالاسىپ ۇشۋى – وسىنىڭ دالەلى. باۋىرلاستىق, ءوزارا كومەك دەگەن وسى».
ءسوزىنىڭ سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ الدىمىزدا جاقىنداپ كەلە جاتقان پارلامەنت ءماجىلىسى مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار سايلاۋلارى كۇنى جۇمىلا داۋىس بەرۋ ەلدىكتىڭ باستى ءبىر بەلگىسى بولاتىنىن ايتتى. ەلەكتوراتتى ناۋقاننىڭ تابىستى ءوتۋى تۇراقتىلىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتىپ, دامۋدىڭ جاڭا ءورىسىن اشۋعا ىقپال ەتپەك. ءارى ءبىزدىڭ الەمدىك قوعامداستىق الدىنداعى ابىرويىمىزدى ودان ءارى كوتەرمەك. بىرلىك پەن جاسامپازدىقتى ورىستەتۋدە «نۇر وتان» ساياسي پارتياسىنىڭ ەڭسەسى بارىنەن بيىك تۇر. بۇل تۇرعىدا فورۋمدا وتانداستارىمىز وزدەرىنىڭ وڭ ءارى دۇرىس تاڭداۋلارىن جاسايدى دەگەن سەنىم ايتىلدى.
الداعى كەلە جاتقان تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى بارشا قازاقستاندىقتار ءۇشىن كەلەلى دە كيەلى مەرەكە بولماق. بۇگىندە قازاقستاندى بارشا الەمدىك قوعامداستىق تانىپ, مويىنداي باستادى. مۇنداي دەڭگەيگە دە ءبىز تەك بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزىپ وتىرمىز. ناۋرىز مەرەكەسى دە تاياپ كەلەدى. بۇل – حالقىمىزدىڭ ۇعىمىندا جاڭا جىلدىڭ باسى. جاڭعىرۋ مەرەكەسى. وسىنداي مەرەيلى شاقتا ەلىمىزدىڭ امان, جۇرتىمىزدىڭ تىنىش بولۋىن تىلەيمىن, دەپ قورىتىندىلادى ءوز ءسوزىن ەلباسى.
فورۋمدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەلەرى مەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ جەتەكشىلەرى, جاستار مەن ستۋدەنتتەر, عىلىم جانە شىعارماشىلىق زيالى قاۋىم وكىلدەرى ءسوز الىپ, اسسامبلەيا اياسىندا جۇرگىزىلگەن جۇمىستارعا قولداۋ ءبىلدىردى. سونداي-اق, ولار ەلباسىنىڭ ەلگە جاساعان قامقورلىعى مەن شاپاعاتىن ۇدايى سەزىنىپ جۇرەتىندەرىن جەتكىزدى. اسسامبلەيا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءتول پەرزەنتى, دەدى الماتى قالاسىنداعى ارميان ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى. ونىڭ تاجىريبەسىنەن ۇيرەنگىسى كەلەتىن وزگە ەلدەر از ەمەس. بۇل ءبارىمىز ءۇشىن ماقتانىش. قازاقستاندا تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم الۋعا جول اشىلۋى جاستاردىڭ ومىرىنە بەرىلگەن ايقىن جولداما, دەدى اقتوبەلىك ۋكراين قىزى يرينا دولتسەۆا.
كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ رەسپۋبليكالىق فورۋم باعدارلاماسى شەڭبەرىندە رەسپۋبليكاداعى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر جانىنداعى شىعارماشىلىق ۇجىمداردىڭ قاتىسۋىمەن قويىلعان مەرەكەلىك كونتسەرتتى تاماشالادى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.