جەتپىس جىل ءومىر سۇرگەن كەڭەستىك كەزەڭدە تۇركىستاننىڭ كيەلىلىگى دە, اتاجۇرت, اتاقونىس رەتىندەگى بۇكىل قازاققا, تۇركى دۇنيەسىنە قاسيەتى دە ۇمىتىلا باستاعانداي ەدى. تاريحي جادىگەر احمەت ياساۋي كەسەنەسىنىڭ ءوزى تەك اندا-ساندا (ەسكە تۇسكەندە عانا) زيارات ەتەتىن مۇراعات رەتىندە, كوپشىلىك كوڭىلىنەن ورىن الىپ, كونە شاھاردىڭ جازدا ەستەن تاندىرار شاڭداقتان, قىستا اياق الىپ جۇرگىسىز باتپاقتان ارىلا الماعان سۇرىقسىز كورىنىسى – يەسىز قالعانداي كەيپىن كورسەتۋشى ەدى. قىسقاسى, قالا اتىن جامىلعان – ۇلكەن دالا بولاتىن.
«پالەن توننا ماقتا, بيداي, جۇگەرى, جوسپار نەگە ورىندالمادىدان» باسقاعا باسى اۋىرمايتىن باسشىلار اۋىزدارىن اشىپ, «جوعارىدان» نۇسقاۋ كۇتۋدەن ارىگە بارا المايتىن. سول جوسپاردىڭ جولىندا بۇكىل اۋدان, وبلىس, رەسپۋبليكا جۇمىلدىرىلىپ, «اۋىلشارۋاشىلىق جۇمىسى» دەپ ستۋدەنتتەردى ايتپاعاندا, ءسومكەسىن مەكتەپكە ازەر كوتەرىپ بارىپ كەلەتىن مەكتەپ وقۋشىلارى دا ساباقتارىنان بوساتىلىپ, ماقتا تەرۋ ناۋقانىنا قاتىستىرىلاتىن.
ايلىقتان ايلىققا ىڭىرشاعى اينالىپ زورعا جەتەتىن, تۇرالاعان حالىقتىڭ كوپشىلىگىنىڭ مادەني ءومىرى, تۇرمىس-تىرشىلىگى, كۇنكورىس كوزىنىڭ جاعدايى دا بەلگىلى ەدى. ءيا, تاۋەلدىلىك قۇرىعى ەندى بولماعاندا, تالايلاردىڭ جۇيكەسىن جۇقارتىپ, وزدەرىن تيتىقتاتۋعا اينالعان.
ول – تاريح, ول – وتكەن ءومىر, ول – « ۇلى حالىق» بەرسە الىپ, بەرمەسە ەشكىمگە رەنجىمەيتىن زايا كەتكەن, سان سوقتىرار ۋاقىت كوشى ەدى...
تاۋەلسىزدىگىمىزبەن قاتار كەلگەن وقۋ وردامىزدىڭ تاقىر جەردەن ورىن تەۋىپ, ادام سەنبەستەي كەلبەتكە يە بولۋى, ونىڭ جىل اسقان سايىن ءزاۋلىم سارايلارمەن تولىعۋى, سول ەرەكشە عيماراتتاردان ءبىلىم الىپ, قياعا قانات قاققان, شەتەل اسقان, جاس مامان رەتىندە اۋىلدارعا بارعان, ەرەكشە ءبىلىمى ناتيجەسىندە وقۋ ورنىندا قالعان باكالاۆرلار, ماگيسترانتتار, دوكتورانتتار تىرشىلىگىنە قاراپ قاتتى ويعا قالاسىڭ.
ءيا, اللاعا مىڭ شۇكىرلىك! تاۋەلسىزدىگىمىزگە, سونىڭ ءناتيجەسىندە ومىرگە كەلگەن, گۇلدەي جايناعان وقۋ وردامىزعا, وسىنداي كەرەمەت جاعداي تۋعىزعان, ازات ەلىمىزدىڭ تىرەگى بولعان ەلباسىمىز ەكەنى الەمگە بەلگىلى. كەشە قانداي ەدى, ءبۇگىن قانداي؟ جارقىراعان جاراسىمدى جاقسىلىقتار, اتقارىلعان يگى ىستەر, العا قاراي ۇمتىلعان جاستار.
1991 جىلى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قولداۋىمەن تۇركىستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ قۇرىلعان وقۋ وردامىز, كوپ كەشىكپەي (1992 جىلعى 31 قازاندا) تۋىسقان ەكى ەل قازاق-تۇرىك باۋىرلاستىعى ناتيجەسىندە ق.ا.ياساۋي بابامىزدىڭ اتىمەن حالىقارالىق قازاق-ءتۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ قايتا قۇرىلدى. حالىقارالىق ءمارتەبەگە يە بىردەن-ءبىر وقۋ ورنى بولعاندىقتان, مۇندا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جاستار كەلىپ, ءبىلىم الۋدا.
العاشقى جىلدارى ۋنيۆەرسيتەتتە از عانا ستۋدەنت وقۋعا قابىلدانعان بولسا, قازىرگى تاڭدا ولار كوپ. بۇلار قازاق, تۇرىك, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندە ءبىلىم الۋدا. ۋنيۆەرسيتەتتە باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا جانە دوكتورانتۋرا باعدارلامالارى بويىنشا جوعارى ءبىلىمدى كاسىبي ماماندار دايىندالادى.
ءبىلىم ورداسى قازاقستان مەن تۇركيا رەسپۋبليكالارى تاراپىنان قۇرىلعان ۇكىمەتارالىق وكىلەتتى كەڭەس ارقىلى باسقارىلادى. ۇكىمەتارالىق وكىلەتتى كەڭەستىڭ ءار كەزەڭدەگى توراعالارى ن.ك.زەيبەك, چ.دوگان, و.حوراتا, م.يىلدىز مىرزالاردىڭ وسى وقۋ ورنىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە قوسقان ۇلەستەرى زور. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ العاشقى پرەزيدەنتى م.جۇرىنوۆتىڭ وقۋ ورداسىنىڭ اياعىنان تىك تۇرىپ كەتۋىنە زور ىقپالى بولسا, ودان كەيىنگى باسقارعان پروفەسسورلار و.سابدەن, س.ج.پىراليەۆ, ل.ت.ءتاشىموۆتىڭ دە وزىنە لايىق ۇلەستەرى جوق ەمەس.
بۇگىندە وسىناۋ وقۋ ورداسىن كوپتى كورگەن تاجىريبەلى عالىم, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ءۋاليحان ابدىبەكوۆ باسقارۋدا. الدىڭعى تولقىن اعالاردىڭ جولىن جالعاستىرىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە, ستۋدەنت پەن وقىتۋشىنىڭ مورالدىق-ماتەريالدىق جاعدايىنىڭ بارىنشا جاقسى بولۋىنا, تياناقتى ءبىلىم بەرىلۋىنە, ناتيجەسىندە باسەكەگە قابىلەتتى وتىز ەلدىڭ قاتارىنا وتانىمىزدىڭ قوسىلۋى ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ دە اتسالىسۋىنا, ساپالى كادر دايىندالۋىنا بارىنشا جاعداي تۋعىزىپ كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەتتە ەڭبەك ەتەتىن قىزمەتكەرلەردىڭ جاعدايىن ءتۇسىنىپ, ماسەلەسىن مۇمكىندىگىنشە ءادىل شەشۋگە, ءاربىر فاكۋلتەت ۇجىمىنىڭ حال-احۋالىمەن تانىسىپ, وقىتۋشى-پروفەسسورلارمەن سويلەسىپ, ولاردىڭ شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋىنا باسا نازار اۋدارۋعا تىرىسادى. ستۋدەنتتەردىڭ بارلىق مۇمكىندىكتى دۇرىس پايدالانىپ, تياناقتى ءبىلىم الۋىن قاداعالاپ وتىرادى.
وقۋ ورنى تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ كونە تاريحىن زەرتتەۋ جولىندا كوپتەگەن شەتەلدەردىڭ عىلىمي ورتالىقتارىمەن, جوعارى وقۋ ورىندارىمەن, عىلىم اكادەميالارىمەن تىعىز بايلانىستا. اتاپ ايتقاندا, اقش, ۇلىبريتانيا, قىتاي, ءۇندىستان, پولشا, ەگيپەت, گەرمانيا, رەسەي جانە تمد ەلدەرىمەن قاتار, 26 مەملەكەتپەن ىنتىماقتاستىققا قول جەتكىزگەن. ناتيجەسىندە, سول ەلدەردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا كەلىسىم-شارتتار جاسالعان.
ۋنيۆەرسيتەتتە الەۋمەتتىك جاعدايلارى تومەن ستۋدەنتتەرگە, كوپ بالالى وتباسىلاردان شىققان ستۋدەنتتەرگە ارنايى كوميسسيا ارقىلى قارجىلاي, زاتتاي كومەك كورسەتىلىپ وتىرادى. ماسەلەن, اتا-اناسىنان تولىق نەمەسە جارتىلاي ايىرىلعان ستۋدەنتتەردى جاتاقحانا تولەماقىسىنان بوساتۋ, وقۋ تولەماقىسىن تولىعىمەن جانە 50 پايىزعا تومەندەتۋ سياقتى ماسەلەلەر قاراستىرىلعان. ۋنيۆەرسيتەتتە وقيمىن دەگەن جاستارعا بارلىق جاعداي جاسالعان, وقۋعا ىنتا بىلدىرگەندەرگە جوعارى دەڭگەيدە ءبىلىم مەن سانالى تاربيە بەرىپ كەلەدى.
قانشاما جەردى الىپ جاتقان «ماعجان اۋىلى» دەپ اتالاتىن ۋنيۆەرسيتەت قالاشىعىنىڭ بۇگىنگى كورىنىسى ادام قىزىعارلىقتاي, وعان جالعاس جانە قالاشىقتى اينالا قورشاعان, ىشىندە نەبىر شىرشاسى مەن ارشاسى, جەمىس اعاشتارى مەن باۋ-باقشاسى جايقالعان, قازاقستاندا ءومىرى بولماعان «بوتانيكالىق باقتىڭ» ءوزى نەگە تۇرادى. سول ەكى ارالىققا ورنالاسقان وقىتۋشى-پروفەسسورلاردىڭ تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى جانە ارحيتەكتۋراسى بىرىنەن-ءبىرى وتكەن وقۋ عيماراتتارى, حالىقارالىق ستاندارتقا ساي سپورت كەشەنى مەن باسقا دا ورتالىقتار كوزدىڭ جاۋىن الادى. قالاشىق اۋماعىندا ورنالاسقان ستۋدەنتتەردىڭ «قىزدار جاتاقحاناسى», «ۇلدار جاتاقحاناسى» دەپ اتالاتىن شىعىس ءۇلگىسىندەگى جاتاقحانالار جارىق ءارى جىلى, ىشىندە بارلىق جاعداي جاسالعان. ۋنيۆەرسيتەتتەن ءبىلىم الىپ, وسى ءساندى دە ساۋلەتتى جاتاقحانالاردا باقىتتى ستۋدەنتتىك ءومىرىن وتكىزگەن قانشاما تۇلەكتەرىمىز ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە حالىققا قىزمەت ەتۋدە. دەنساۋلىعى سىر بەرگەن ستۋدەنتتەر ءۇشىن ارنايى «دەنساۋلىق ورتالىعىنىڭ» قىزمەتى دايىن, ستۋدەنتتەردىڭ وزدەرى «تيتانيك» دەپ اتاپ كەتكەن, كەمەنىڭ پالۋباسىندا وتىرعانداي اسەر بەرەتىن, ارنايى اسىڭدى قالاعانىڭشا سالىپ الىپ جەيتىن, تومەن باعاداعى ءارتۇرلى ءدامدى تاعامدارىنىڭ ورنى ەرەكشە. ۇلكەن دە, كىشى دە سول جەردەن تاماقتانادى. اينالا سالىنعان وقۋ عيماراتتارىنىڭ ورتاسىنا تامان ورنالاسقان ءزاۋلىم ساراي – مادەنيەت ورتالىعى ۋنيۆەرسيتەت كوركىنە كورىك قوسقانداي. ستۋدەنتتەردىڭ ءاربىر وتكىزگەن ءىس-شارالارىنىڭ, وقىتۋشى-پروفەسسورلاردىڭ حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسيالارى مەن سيمپوزيۋمداردىڭ ايعاعى ىسپەتتى. مادەنيەت ورتالىعىنىڭ ىشىندە «تۇركى دۇنيەسىنىڭ تاريحى» مۇراجايى بار. سونداي-اق, ۋنيۆەرسيتەتتە سپورت كەشەنى جۇمىس ىستەيدى, وندا ۇلكەن سپورت زالدارى, بوكس, كۇرەس, گيمناستيكا جانە ۇستەل تەننيسى – ءبارى دە ستۋدەنتتەر ءۇشىن جاسالعان.
ساۋلەتىنە ءسانى كەلىسكەن, ءىزگىلىگىنە ءمانى كەلىسكەن, اتاعى مەن ءسان-سالتاناتى ەلىمىز تۇگىلى شەتەلدى مويىنداتقان, ءبىلىمدى شاكىرتتەرى الەمدى شارلاعان, قالا حالقىنا زيالىلىعى مەن مادەنيەتىن مويىنداتقان, ۇرپاق تازالىعى ءۇشىن كۇرەسكەن وسىنداي وقۋ ورنى – شيرەك عاسىر ۋاقىتتان بەرگى «تىنىمسىز ەڭبەك, ناتيجەسىن بەرمەك» دەگەن وسى شىعار, بۇگىندە ۇيالماي كورسەتۋگە جارايتىن وقۋ ورنىمىز, كوڭىلى الاڭداماي مامىراجاي جۇرەتىن, تەك ءبىلىم ىزدەيتىن ستۋدەنتتەرىمىز بار – بىزدەر باقىتتىمىز!
بالتاگۇل وسپانوۆا,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت.
تۇركىستان.