نۇرسۇلتان نازارباەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى.
كوڭىلدى مۇڭ باسار ساتتەر ءالى دە از ەمەس. سول ساتتە الدەبىر اۋىر ويلاردىڭ جان دۇنيەمدى سارى اياز بولىپ قاريتىنى دا بار. بولعان دا تولعان دۇنيەنىڭ سولعانى مەن توگىلگەنىن دە ءبىر باسىنان وتكىزىپ, زامانانىڭ اششى زاپىرانىن تاتقان كيەلى ءبىر شاڭىراقتىڭ بوساعاسىنا يە بولىپ, اتادان قالعان جالقى تۇياقتى مەن ءۇشىن ءومىردىڭ تەرەڭنەن تارتار سىرى دا جەتەرلىك ءالى. كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدەگى كامپەسكەدەن قاشىپ, «سيبكرايعا», ياعني سىبىرگە ءبىر تۇندە ءوتىپ كەتىپ, جان ساۋعالاعان دا, ودان كەيىنگى «حالىق جاۋى» رەتىندە تۇرمەنىڭ ازابىن تارتقان دا, ودان كەيىنگى ۇلى وتان سوعىسىندا ءتورت بىردەي ارىسىنان حابار-وشارسىز ايىرىلعان دا, ءيا... ودان كەيىن ءبىزدىڭ شاڭىراقتا ەندى سوتتاتىپ, ەندى ايداتاتىن ەركەك كىندىكتى قالماعان سوڭ مەنىڭ سورلى اناما دا «ون كەلى قارا بيداي ۇرلادى» دەگەن كورسەتىندى جالامەن ون جىلدى كەسىپ تە بەرگەن كەزەڭدەردىڭ سالقىنى ۇرادى جانىمدى. مىنە, تاريحتىڭ وسىنداي ءبىر قيلى-قيلى كەزەڭدەرىنىڭ قيامەت قايشىسىمەن ءبىزدىڭ اۋلەتتىڭ دە تاعدىرىنىڭ قيىلىپ تۇسكەن كەزدەرى از بولعان جوق. سونداعى بار تاعىلعان ايىپ – قاجى-موللانىڭ ۇرپاعى بولعاندىعىمىز ەدى. مەنىڭ ءوز اتام جۇمجۇما موللانىڭ تۋعان اعاسى بابانازار قاجى كەزىندە ناۋرىزباي تالاس ۇلى, كادىمگى ناۋان حازىرەتپەن بىرگە مۇسىلمان ءدىنى ءۇشىن كۇرەسكەندەردىڭ ءبىرى ەكەندىگىن تاريح جوققا شىعارمايدى. اسىرەسە, كوكشەتاۋ ءوڭىرىنىڭ مۇسىلماندارىن شوقىندىرۋ باستالىپ, كوكشەتاۋ دۋانىنداعى مۇسىلمان مەشىتىندەگى مەدرەسەنى جاۋىپ, ءدىني راسىمدەرگە تىيىم سالىنعان تۇستا كوكشەتاۋ ءوڭىرىنىڭ سول كەزدەگى باس كوتەرگەن ءدىن باسىلارى مەن زيالىلارىنىڭ اراسىندا بابانازار قاجى جاڭاباتىر ۇلى دا جۇرگەن ەدى. پاتشانىڭ جارلىعىمەن ناۋان حازىرەت جارىقتىق سىبىرگە جەر اۋدارىلعان قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردە اق پاتشاعا دەيىن بارىپ ارىزدانىپ, ودان كەيىن «يتجەككەنگە» ايدالىپ كەتكەن ناۋرىزباي تالاس ۇلىنىڭ سوڭىنان ىزدەپ بارىپ الىپ كەلگەن دە جانباتىر بابانازار ۇلى مەن بابانازار جاڭاباتىر ۇلى سياقتى سوزگە شەشەن, وت اۋىزدى, وراق ءتىلدى وسى ءبىر ءدىلمار قاجىلار بولاتىن. بۇل جايىندا بەلگىلى جازۋشى سارباس اقتاەۆ «ناۋان حازىرەت» اتتى كولەمدى ەڭبەگىندە ءدالەلدى جازىپ كورسەتكەن-ءدى. جانە دە 1903 جىلدىڭ 9 قاراشاسى كۇنى دالا گەنەرال-گۋبەرناتورىنىڭ كەڭسەسىنە ءتۇسىپ, تىركەلگەن مىنا ءبىر انىقتاما ومبى مەملەكەتتىك ارحيۆىنەن تابىلىپ وتىر. بۇل انىقتاما, تاريحي قۇجات مەنىڭ اتام بابانازار قاجىنىڭ ەلىمىز بەن ءدىنىمىزدىڭ شىنايى جاناشىرى بولعاندىعىن كورسەتكەندەي. دالا گەنەرال-گۋبەرناتورىنىڭ كەڭسەسىنە تۇسكەن بۇل قۇجات مىنا جاعدايدى باياندايدى. «انىقتاما. اقمولا وبلىسىنىڭ اسكەري گۋبەرناتورى جانىنداعى اسا ماڭىزدى ىستەرى جونىندەگى شەنەۋنىگى ياحونتوۆتىڭ تۇسىنىكتەمەسى بويىنشا مۇسىلمان ۇگىتى جونىندەگى ءىستىڭ مەڭگەرۋشىسى گەنەرال-مايور رومانوۆ جەرگىلىكتى اكىمشىلىكتىڭ وكىمىمەن جابىلعان مەدرەسەنى اشۋ جانە سىبىرگە جەر اۋدارىلعان موللا تالاسوۆتىڭ باسىنا ازاتتىق بەرۋ جونىندەگى قىرعىزدار بابانازار جاڭاباتىر ۇلى, ءابۋتالىپ باكيزين جانە باسقالاردىڭ وتىنىشتەرىن اسا مارتەبەلى ءسىزدىڭ قۇزىرىڭىزعا جەتكىزەمىن». بۇل قۇجاتتا دالا گەنەرال-گۋبەرناتورى كەڭسەسى مەڭگەرۋشىسىنىڭ جانە اعا ءىس جۇرگىزۋشىنىڭ قولدارى بار (بۇل قۇجاتتىڭ كوشىرمەسى قولىمدا ساقتاۋلى, ورىسشادان اۋدارىلىپ بەرىلىپ وتىر. ەسكەرتۋ – اۆتوردىكى). – ناۋان حازiرەت اقتالىپتى, جانباتىر مەن بابانازار iستi بۇزعىزىپتى, – دەگەن اڭگiمەنi ەل ەستiپ, بۇكiل اتىعاي, قاراۋىل بولىپ دۋان ورتالىعى – كوكشەتاۋعا كۇنi بۇرىن جينالىپ, الىسقا ساپار شەگiپ كەتكەن قادiرلiلەرiن تiلەكتەستiكپەن قارسى العان توپتىڭ الدىنا شەريازدان قاجى شىعىپ: جانباتىر, بابانازار ەكi جۇيرiك, سۋارعان سۋات كولدەن ەكi سۇيرiك. اللانىڭ بەرگەن بۇل دا باعى شىعار, كوتەردiڭ ءiسلام دiنiن ەكi جۇيرiك, – دەپ قۇتتىقتاپ, ولەڭمەن قارسى العان ەكەن. مiنە, مۇنىڭ ءوزi سىبىرگە جەر اۋدارىلعان ناۋان حازiرەتتi جانباتىر مەن بابانازار قاجىلاردىڭ قيامەت ساپاردان الىپ كەلگەندiگiن دالەلدەپ تۇرعانداي. مىنە, ناۋان حازىرەتتىڭ ءىسىن بۇزعىزامىن دەپ سانكت-پەتەربۋرگتەگى اق پاتشانىڭ الدىنا بارىپ, سول ساپارىندا ورىس پاتشاسىنان سىيلىققا وقالى شاپان, التىن ساعات الىپ قايتقان اتام بابانازاردىڭ وسى ءبىر ارەكەتى جاڭادان ورناعان كەڭەس وكىمەتىنە جاقپاعان-دى. ءبىزدىڭ اۋلەتتىڭ قۋعىن-سۇرگىنگە ءتۇسۋىنىڭ جانە دە ەلۋىنشى جىلدارداعى «حرۋششەۆتىك جىلىمىق» ورناعانىنا دەيىن سەنىمسىز «ەلەمەنتتەردىڭ» ءبىرى بولعاندىعىمىزدىڭ باستى ءالىپبيى ورىس پاتشاسىنىڭ اتاما سىيلاعان وقالى شاپانى مەن التىن ساعاتىنان باستالعان-دى. – ءبىر تۇندە سوياتىن مالدى سويىپ, ەتىن قاقتاپ, جولعا ازىق دايىندادىق تا, دۇنيە-م ۇلىكتى جەرگە كومىپ, ءبىراز مالدى تايىنشانىڭ بازارىنا ايداپ اپارىپ ساتتىق تا, قىزىلجار ۆوكزالىنا بارىپ, پويىزعا وتىردىق تا, ەلدەن قاشىپ كەتتىك قوي, – دەپ اكەم كۇرسىنىپ وتىراتىن. بەرتىن ەس جيا كەلە سول جەر استىنا كومىلىپ, جاسىرىلعان دەنى قۇران كىتاپتارى ەكەندىگىن ءبىلدىم.نەمەرە اعام ايتمۇحامبەتتىڭ جۋىردا ءبىر ايتقان اڭگىمەسىندە, ءبىراز قۇران كىتاپتارى ءبىزدىڭ اتا-بابامىزدىڭ ەسكى قورىمىنا كومىلگەن ەكەن. سولاردى تاپقىم دا كەلگەنى بار. جەر استىنداعى زاتتى انىقتايتىن قۇرال بولادى دەگەن سوڭ, سولاردىڭ ماماندارىمەن دە پىكىرلەسىپ ەدىم, بىلەتىندەر «ول قۇرال قاعازدى انىقتاي المايدى» دەگەندى ايتتى. الايدا, مەنىڭ قولىمدا سول اتا مۇراسىنىڭ بىرەر دۇنيەسىنىڭ ساقتاۋلى تۇرعانى دا كوڭىلىمە مەدەت وسى كۇندەرى. بالا كەزىمدە ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ شوشالاسىندا ەسكى ءبىر ساندىق ەلەۋسىز بولىپ جاتاتىن-دى. سول ەسكى ساندىقتى ۇيلەنىپ, ءۇي بولعاننان كەيىن اكەم «مىنانى قالاڭا الىپ كەتىپ, ۇيىڭدە ساقتا, قولىڭنان شىعارۋشى بولما» دەگەنى دە بار. ءوزى ءبىر قۇراندى الىپ قالدى دا, ساندىقتى ىشىندەگى قالعان بار ءدۇنيەسىمەن كوكشەتاۋعا الىپ كەتتىم. سودان بەرى سول دۇنيەلەر مەنىڭ قولىمدا. اتادان ماعان بۇيىرعان سول ساندىقتىڭ ىشىندە توزىعى جەتكەن كوپتەگەن ءدىني كىتاپ, قۇراندارمەن بىرگە 1938 جىلى قازاقستان كوركەم ادەبيەت باسپاسىنان لاتىن قارپىمەن باسىلىپ شىققان جامبىل جاباەۆتىڭ ولەڭدەرى مەن جىرلارىنىڭ قىزىل ءتۇستى كىتابى دا بار ەدى. جانە دە سول لاتىن قارىپتەرىمەن باسىلعان, ابدەن توزۋعا اينالعان «ەر تارعىن», «قوبىلاندى باتىر», «الپامىس باتىر», «شورا باتىر», «قامبار باتىر» جىرلارى توپتاستىرىلعان ءبىر كىتاپ تا كونەدەن جەتىپ وتىر. جامبىل جاباەۆتىڭ اقىندىعىنا جەتپىس بەس جىل تولۋىنا ارنالىپ 1938 جىلى شىعارىلعان بۇل كىتاپ تا ماعان اتالارىمنىڭ قۋعىندى-سۇرگىندى, قورقىپ-ۇركىپ ءومىر سۇرگەن كەزەڭدەرىندە قاسيەتتى قۇران كىتاپتارىمەن بىرگە ساقتالىپ بۇگىنگە جەتكەنى كوڭىلىمنىڭ ويران-اسىرىن شىعارسا دا, شۇكىرشىلىككە بوي الدىرامىن. ەڭ اۋەلى ەلىمنىڭ تاۋەلسىز ەل بولعاندىعىنا مىڭ دا ءبىر شۇكىر قىلامىن! تاۋەلسىز ەلىم بولماسا, وتىز سەگىزىنشى جىلى ۇستالىپ, «جاتىرمىن قىزىلجاردىڭ تۇرمەسىندە, ادامنىڭ باسىنا مۇنى بەرمەسىن دە» دەپ جان نالاسىن جىرىمەن ايتىپ كەتكەن اكەمنىڭ تۋعان ءىنىسى نابيعاليدىڭ قاسىرەتىن ايتا الار ما ەدىم؟! وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارى بابانازار قاجىنىڭ بەل بالاسى, اكەمنىڭ اعاسى عابدىلحاميت ءبىزدىڭ اۋىلدا جالعىز ءوزى عانا ناماز وقىپ, ورازا ۇستاعان جانە دە ءار جۇما سايىن اۆتوبۋسقا وتىرىپ, كوكشەتاۋداعى جالعىز مەشىتكە كەلىپ جۇما نامازىنا دا قاتىساتىن ەدى دە, نامازدان كەيىن ءبىزدىڭ پاتەرىمىزگە كەلەتىن ەدى جارىقتىق. قونا جاتاتىن كەزدەرى دە بولاتىن. سونداي ساتتە اتامنان ەلدەن, اركىمنەن ەستىگەن «ءبىز نەگە قۋعىندالدىق, مەنىڭ انامدى كىم جانە نەگە سوتتاتتى؟» دەگەن سۇراقتاردىڭ استىنا دا الاتىن كەزدەرىم بولاتىن. زيالى قارت ويلانىپ, ءۇنسىز وتىراتىن دا: – قايتەسiڭ, شىراعىم, وتكەن زامان ءوتتi دە, كەتتى عوي, ەسكi اڭگiمەنi ءبارiبiر سەندەر ەندi ايتا دا المايسىڭدار, جازا دا المايسىڭدار. ونى ايتقىزبايدى دا! نە كورسەك تە ءبارiن بiز كوردiك قوي. ءبىزدىڭ وتكەنىمىز ەندi سەندەردiڭ باستارىڭا پالە بولىپ جابىسىپ جۇرمەسiن, – دەپ كوپ جايدى بiزگە ايتپاي دا كەتتi. قاجى ۇرپاقتارىنىڭ مەكەندەپ وتىرعان جەرلەرiنەن قۋىلۋى, مال-مۇلiكتەرiنiڭ تالان-تاراجعا ءتۇسۋi بار, ودان قالدى «باي بالالارى» دەپ كوزگە تۇرتكi بولۋىن قارت ءوزi ولگەنگە دەيiن ۇمىتا الماعانداي ەدi. ەندi سول قۋعىن-سۇرگiندi كەيiنگi ۇرپاقتارى بiزدەر كورمەسە دەپ كوپ جايدى ايتپاعانى ەستi قارتتىڭ بiزدiڭ بولاشاعىمىزدى ويلاعانى دا, ساقتاندىرعانى دا بولار. سول ءبىر اۋىر ويدىڭ ۇستىندە وتىرعان اتام الدەن ۋاقىتتا ۇستەل ۇستىندە تۇرعان بوس شاي كەسەنى قولىنا الدى دا: – مىنا بوس كەسەگە سۋدى قۇيا بەرسەڭ ول تولادى عوي, تولعان سوڭ توگىلەدى عوي, شىراعىم! ءبىز دە كەزىندە بولعانبىز, تولعانبىز,سونان سوڭ توگىلگەنبىز! ەندى ءبىر اللادان سونىڭ قايىرىن سۇرا! – دەگەندى ايتىپ, بۇك ءتۇسىپ جاتىپ العان-دى. اتامنىڭ وسى ءبىر اۋىز ءسوزى مەنىڭ جان دۇنيەمنىڭ ويران-اسىرىن شىعاردى. سونان بەرى سوزگە شەشەن, دۋالى اۋىزدى, ءدىندار اتامنىڭ وسى ءبىر اۋىز ءسوزى قينالعان ساتتەرىمدە سانا تۇپكىرىنەن ءاردايىم ءۇن قاتىپ تۇراتىنى دا بار. تاۋەلسىز ەلىم بولماسا, ءبىر كەزدەرى ناماز وقۋلارىنىڭ ءوزى قاۋىپ پەن قاتەر بولعان زار دۇنيەنىڭ ازابىن تارتقان اتا-بابا اۋلەتىنىڭ ازاپتى عۇمىرلارىنىڭ ءوشىپ بارا جاتقان شامشىراقتارىن قايىرا جاعىپ, 2014 جىلى سول اتا بابا مەكەنىندە جاڭا مەشىت سالار ما ەدىم؟! ءبىر اللانىڭ رازىلىعى ءۇشىن مەشىت سالدىم! بۇل مەنىڭ ۇزاق جىلعى ويىمنان كەتپەي جۇرگەن جاي ەدى. جاراتقان يەم ءساتىن سالدى! تاۋبە! مەنىڭ ءوز اتام جۇمجۇما موللانىڭ جانە ونىڭ قارا شاڭىراعىنىڭ قاسيەتى جايلى وسى اۋىلدىڭ تۋماسى, كەزىندە كوكشەتاۋ قالاسىندا تۇرىپ, ءتۇرلى قىزمەتتەر اتقارعان ءراش سانيقىزى قوسشىعۇلوۆا 2002 جىلعى 1 قاراشا كۇنگى «كوكشەتاۋ» گازەتىندە جاريالاعان ءوز ەستەلىگىندە: «ەل ىشىندە اسا قادىر تۇتىپ, قاستەرلەپ, بوساعاسىن يمەنە اتتايتىن قاسيەتتى قارا شاڭىراقتار بولادى. سونداي شاڭىراقتىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – جۇمجۇما موللانىڭ وتباسى ەدى. اۋىلدان الدەكىم الىس ساپارعا شىعىپ, جولعا اتتانار بولسا, قايتكەن كۇندە ءتاۋ ەتىپ, سول كىسىنىڭ اق باتاسىن الىپ, اق داستارقانىنان, ءدام تاتپاي كەتپەۋشى ەدى. ول سول ما, اۋىلداعى جاڭا تۋعان جاس نارەستەنى دۇنيەگە كەلە سالىسىمەن اۋەلى سول ءۇيدىڭ قۇتتى شاڭىراعىنا اپارىپ, جاراتقان اللادان جاردەم تىلەيتىنىن كوزىمىز كوردى», – دەپ جازعان بولاتىن. مىنە, مەن سول قاسيەتتى شاڭىراقتان قالعان, جۇمجۇما موللانىڭ بەس ۇلىنان ءتىرى قالعان ەرعاليدىڭ جالعىز تۇياعى ەدىم. شاڭىراعى جابىلىپ قالا جازداعان ءبىر اۋلەتتىڭ كىندىگىن جالعاپ وتىرعانىما تاۋبە قىلامىن. تۋعان اۋىلىمدا مەشىت سالعانىمدا ەڭ اۋەلى سول مەشىتتىڭ كوك كۇمبەزىن كوتەرىپ تۇرعان, ارقايسىسىنىڭ بيىكتىگى ءۇش مەتردەي بولاتىن ءتورت بىردەي كولونناسىن, باعانا تىرەۋلەردى تاعدىرلارى بەيمالىم, سوڭدارىنان ۇرپاق تا قالماعان, وسى كۇنگە دەيىن تاعدىرلارى دا بەيمالىم اكەمنىڭ ەكى اعاسى مۇقامەتقالي مەن نۇرعالي, ەكى ىنىلەرى نابiعالي مەن قيناياتقالي جۇمجۇماۇلدارىنا ارناپ, سول تورتەۋى ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ قارا شاڭىراعىن كوتەرىپ تۇرسىن, سول ءوز قارا شاڭىراقتارىنىڭ تىلەۋىن ماڭگىلىك تىلەپ تۇرسىن دەگەن نيەتپەن ورناتتىم. ارقايسىسىنىڭ بيىكتىگى ون ءبىر مەتر بولاتىن مەشىتتىڭ قوس مۇناراسىنىڭ بىرەۋىن ءوز اتالارىم بابانازار قاجى مەن ەكىنشىسىن جۇمجۇما موللانىڭ قۇرمەتتەرىنە ارنادىم. كەڭەس وكىمەتىنىڭ ءبىزدىڭ اۋلەتكە دەگەن اۋەلگى ءبىر سەنىمسىزدىگى مەن كۇدىكتەرىنە ەندى كەلىپ, ءتورت بىردەي جاننىڭ سوعىستا حابارسىز كەتۋى كەلىپ قوسىلدى دا, مۇنىڭ سوڭى ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ ۇدايى جاسىرىن باقىلاۋدا بولۋىنا اكەلدى. سونداي ءبىر اڭدۋدىڭ سالدارىنان كولحوز ەگىستىگىنەن سۋى اعىپ تۇرعان ءبىر شەلەك قارا بيداي الىپ كەلگەن مەنىڭ انام ءۇمىتجان ۋاليقىزى دا 1946 جىلى ون جىلعا سوتتالىپ كەتە بارعان ەدى. سول 1946 جىلمەن 1950 جىلدار ارالىعىندا ءسىبىردىڭ كراسنويارسك قالاسىنداعى ايەلدەر كولونياسىنداعى اۋىر جۇمىس پەن سۋىقتان بويىنا سىرقات جابىسىپ, ءتورت جىلدان سوڭ ورالعان انام مەنى 1952 جىلى دۇنيەگە اكەلىپ, ءوزى 1957 جىلى نەبارى 34 جاسىندا قايتىس بولعان-دى. مەشىتتىڭ ديامەترى ءۇش جارىم مەتردەن اساتىن ىشكى جاعىنىڭ بيىكتىگى ەكى جارىم مەتر بولاتىن ايشىقتى كوك كۇمبەز عازيز انام ءۇمىتجان ۋاليقىزىنا قويعان ەسكەرتكىشىم بولاتىن. تاۋەلسىز ەلىم بولماسا وسىنى ىستەر مە ەدىم, وسىنى ايتار ما ەدىم؟! ەندى كەلىپ, اتا-بابامنىڭ عاسىر تاۋقىمەتىن ارقالاعان ارماندى كۇندەرىنىڭ پاراقتارىنداي بولىپ ماعان جەتكەن ەسكى قۇراندار مەن جامبىل اقىننىڭ سول قۇراندارمەن بىرگە ساقتالىپ كەلگەن ءبىر كىتابىن قايىرا-قايىرا اقتارىپ وتىراتىن كەزدەرىم دە از بولمايدى. سىر ۇققىم كەلەدى سول قاسيەتتى دۇنيەلەردەن. بىراق... ءتىس جارمايدى ولار ماعان. كونەنىڭ كوزىندەي بولىپ كونەرگەن سول دۇنيەلەردىڭ كوڭىلىمە دەم بەرەتىنى دە بار. جانە دە جامبىل بابامنىڭ: وسيەتىم: سول ءۇشىن قۇشاعىڭدى اش! وسيەتىم: شىندىقتى, ادالدى ءسۇي, ارداقتاعان حالىقتى, ادامدى ءسۇي! ەلدىڭ تىككەن ىرگەسىن يگىلىككە, تاپ بۇگىنگى باقىتتى زاماندى ءسۇي! – دەگەن اتالى ءسوزىنىڭ قاياۋ كوڭىلدىڭ ءۇمىتىن سوندىرمەيتىن ءبىر قۇدىرەتىن تانيمىن. سونى تانيمىن دا ابىز قارتتىڭ «كىمدە-كىم بىرلىك بۇزسا, حالىققا قاس» دەگەن وسيەت جىرىنىڭ جولدارىن بۇگىنگى كۇنگە دە ۇران بولارلىقتاي ويمەن تەرمەلەيمىن. جامبىل بابامىزدىڭ سول وسيەتىن ادال ورىنداپ كەلە جاتقان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ءوز حالقىن سۇيەتىن ادام, ءوز جۇرتىنا جاقسىلىق تىلەگەن كىسى وزگە حالىقتاردى اشىندىرمايدى, ءوز ۇلتىن ەشكىمگە قارسى قويمايدى», – دەپ ايتقانى دا ۇلىلاردىڭ ءسوزى دە ءىسى دە ۇلىلىقپەن ۇشتاسىپ جاتاتىنىنا يلاندىرا تۇسەرى بار. جىر الىبى جامبىلدىڭ ءداۋىرى ەندى تۋدى, ەندى باستالدى! ول – تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى! ول – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇلى مۇراتى ۇلى دالا ەلىنىڭ ماڭگىلىك ەل بولۋ ءداۋىرى! «ءسوزىمنىڭ عيبرات ال ساراسىنان» دەپ ۇرپاعىنا ءوز وسيەتىن قالدىرعان جىر بابامىزدىڭ: ەر جىگىت عارىپ ەمەس پە, بەلگىلى ەلى بولماسا, زامان عارىپ ەمەس پە, ادىلەتتەن اتتاسا, حالىق عارىپ ەمەس پە, ايتقانى ىسكە اسپاسا, جىگىت عارىپ ەمەس پە, ەڭبەگى العا باسپاسا؟! – دەگەنى ەندى تۋعان ءداۋىردىڭ. تاۋەلسىز ەل ءداۋىرىنىڭ بۇگىنگى جانە كەلەر ۇرپاقتارىنىڭ ساناسىنا سىڭىرە ۇستار ۇلاعات ءسوزى ەكەندىگىن پايىمدار ەدىك. بايىبىنا بارار ۇرپاق بولسىن دەڭىز! وسى ءبىر ويمەن تاعى دا جامبىل جىرلارىن وقيمىن. بۇگىنگى زامانمەن ۇندەسەر قارت جىراۋدىڭ ءۇنى عاسىرلار پەرنەسى بولىپ مىنا بىزدەرگە سىر شەرتەدى, عاسىر كوكجيەگىنەن ءۇن قاتادى. ەل دوستىعى, تاتۋلىق, تۋىسقاندىق, ەن بايلىق, زور قۋانىش, باقىت تۇرمىس. زورلىق پەن ز ۇلىمدىقتىڭ جوعالعانى, جەر ك ۇلىپ, دارىعانى باق پەن ىرىس! – دەپ عاسىر جاساعان ابىزدىڭ وسىدان سول عاسىر بۇرىن ايتقان دانالىق ويىنىڭ ماڭىزى قاي داۋىردە بولماسىن ءوز عيبراتىمەن ءالى دە تالاي دا تالاي ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سىنالاپ ۇيالاي تۇسەرىنە سەنەمىز. ارتىقشا تۋعان ازامات, حالىققا ۇلكەن بەل بولار, – دەپ جىر الىبىنىڭ ءوزى ايتقانىنداي, قازىرگى تاۋەلسىز ەلىنە بەل دە, ەس تە بولىپ وتىرعان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇگىنگى كۇنى ءوز ەلىنە ايتىپ جۇرگەن ەلدىك پەن ەرلىك جايلى ءار ءسوزىنىڭ جامبىل جاباەۆ جىرلارىمەن ارقاۋلانىپ, بۇگىنگى ءداۋىردىڭ ۇلاعات سوزىندەي بولىپ ۇندەسىپ جاتقاندىعىن اڭدار ەدىك. – ءبىز جاڭا قازاقستاندى – ۇلى دالا ەلىن قۇردىق. ۇلت جوسپارىن ورىنداي وتىرىپ, ءبىز ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىڭ ورلەۋ ءداۋىرىنىڭ كوكجيەكتەرىن كەڭەيتەمىز, ءوزىمىز تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە قول جەتكىزگەن جانە بىزگە جاھاندىق دامۋ بەرگەن بارلىق مۇمكىندىكتەردى پايدالانامىز, – دەگەن ەلباسىنىڭ وسى ءبىر اۋىز سوزىندە «حالىققا ۇلكەن بەل بولار», – دەپ ابىز بابانىڭ ءوزى ايتقانىنداي, بۇگىنگى ءبىر ۇرپاعى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ۇلت جوسپارى – قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول» اتتى ءوز ماقالاسىنداعى وسى ءبىر پايىمدى پىكىرىنەن ءبىر عاسىردىڭ, وتكەن ءبىر ءداۋىردىڭ ابىزى جامبىل بابامىزدىڭ ارماندى وسيەتىنىڭ جۇزەگە ءساتتى اسىرىلا باستاعاندىعىنا كۋادۇر بولامىز دا, شۇكىرشىلىك قىلامىز. جەتىسۋ جاققا جولىم تۇسە قالسا بولدى, جامبىل بابامىزدىڭ باي مۇراسىن بۇگىنگى كۇنى كەڭىنەن ناسيحاتتاپ جانە دە ابىز اقىننىڭ بىزگە ءمالىم دە بەيمالىم ءومىرى جايىندا كەسەك تە تۇشىمدى دۇنيەلەر جازىپ جۇرگەن قازاقتىڭ بەلگىلى جازۋشىسى, ستۋدەنتتىك دوسىم ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلى: «ءجۇر, بابامىزدىڭ باسىنا بارىپ قايتايىق» دەپ تۇرار بولسا, بىلتىرعى كۇز ايىندا الاشتىڭ ارداقتى ازاماتى, سەناتور اڭسار مۇساحانوۆتىڭ تاعى دا جامبىل مەن ءسۇيىنباي بابالارىمىزدىڭ كەسەنەلەرىنە الىپ بارعانى بولدى. سول ءار بارعان ساپارىم سايىن ايىرىقشا ءبىر تولعانىستا بولامىن. ۇلى بابالار رۋحىمەن ءۇنسىز سىرلاسقانداي جانە دە جان بالاسىنا ايتا الماعان, ءالى دە ايتا بەرمەيتىن ويلارىممەن بولىسكەندەي كۇي كەشەمىن. جىر الىبى جامبىلدىڭ ءداۋىرى ەندى تۋدى, ەندى باستالدى!.. بۇل – ءبىزدىڭ ءداۋىر, تاۋەلسىز ەل ءداۋىرى! جابال ەرعاليەۆ, جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى. استانا.