بۇگىنگى كۇننىڭ اقيقاتى ايقىنداپ وتىرعانىنداي, تاۋەلسىز قازاقستان الەمنىڭ ەڭ دامىعان ەلدەرىمەن يىق تىرەستىرەتىن الەۋەتتى ترانزيتتىك حابقا اينالدى. بۇل ومىرشەڭ دە ماڭىزدى مەملەكەتتىك مىندەتتى ءىس جۇزىنە اسىرۋدا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ اتقارعان جۇمىسى اۋقىمدى. بۇدان بۇرىن گازەتىمىزدە حابارلاعانىمىزداي, تاۋەلسىزدىك العان 25 جىل ىشىندە قازاقستان بۇكىل تمد مەملەكەتتەرىن قوسقانداعىدان دا ارتىق تەمىرجول قۇرىلىسىن سالىپتى. 2558 شاقىرىم تەمىرجول ماگيسترالى!
قۇرلىقارالىق «التىن كوپىر» اتانعان قازاقستان كولىك-ترانزيتتىك لوگيستيكالىق الەۋەتىن دامىتۋدى مۇنىمەن توقتاتپاق ەمەس. ەلباسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ومىرگە كەلگەن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا «قتج»ۇك» اق ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ودان ءارى ارتتىراتىن ەكونوميكامىزدىڭ دامۋىنا جاڭا قارقىن قوساتىن شىعىس پەن باتىستاعى «التىن قاقپالار» ءىرى كولىك ينفراقۇرىلىمى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستى. اتاپ ايتقاندا, «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا كەشەندى دامىتۋ; بورجاقتى – ەرساي تەمىرجول تەلىمى; قۇرىق سەلوسىنداعى پاروم كەشەنى جوبالارى بار.
«قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا كەشەندى دامىتۋداعى باستى ماقسات – قىتاي, ەۋروپالىق وداق, ورتالىق ازيا جانە وڭتۇستىك كاۆكاز ەلدەرى اراسىنداعى تاۋار تاسقىنىنىڭ تۇيىسەتىن تۇسىندا ءىرى حالىقارالىق كولىك-لوگيستيكالىق حابىن قۇرۋ بولىپ تابىلادى. 2014 جىلعى شىلدەدە مەملەكەت باسشىسى «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا اۋماعىندا قۇرعاق ايلاق قۇرىلىسىن سالۋعا تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. قۇرىلىس جۇمىستارى قىسقا مەرزىمدە اتقارىلىپ, ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردىڭ ءبىرىنشى كەزەگى 2015 جىلعى جەلتوقساندا پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قۇرعاق ايلاقتىڭ وپەراتورى بولىپ تابىلاتىن «KTZKhorgos-Gateway» كومپانياسىنىڭ وندىرىستىك جانە ينۆەستيتسيالىق قىزمەتىنە كىرىسۋىنە مۇمكىندىك بەردى. بيىلعى جىلى قۇرعاق ايلاقتا 200 مىڭ كونتەينەردى وڭدەۋ, 2020 جىلعا قاراي تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەۋگە بايلانىستى 500 مىڭ كونتەينەر وڭدەۋ جوسپارلانىپ وتىر.
اقپاننىڭ 12-سىندە «قتج» ۇك» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا ينفراقۇرىلىمدىق نىساندارىن ارالاپ قۇرىلىس بارىسىمەن تانىستى. «ينۆەستيتسيالىق قىزمەت ءىرى مولشەردە اتقارىلۋى ءتيىس. بۇل وتە اۋقىمدى جوبا. ەركىن ەكونوميكالىق ايماقتىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ قازاقستانداعى لوگيستيكالىق دامۋعا قوسىلاتىن ەداۋىر ۇلەس. ترانزيتتىك تاسىمال جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. سوندىقتان «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا جوباسى قازاقستاننىڭ بارلىق كولىكتىك-لوگيستيكالىق كەشەنىن دامىتۋدىڭ قۇرامداس بولىگى بولىپ تابىلادى», دەپ اتاپ كورسەتتى ا.مامين وسى ساپار بارىسىندا.
كەڭەس بارىسىندا «KTZExpress» اق پرەزيدەنتى س.ەلۋباەۆ اەا دامىتۋ مەن قۇرعاق پورت قۇرىلىسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى تۋرالى باياندادى.
«2015 جىلى قحر-ەو-قحر باعدارىنا 47 مىڭ كونتەينەر ءجىبەرىلدى. بۇل 2014 جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا, ەكى ەسەگە جوعارى كورسەتكىش. بۇگىنگى تاڭدا «KTZExpress» كونتەينەرلىك تاسىمال كولەمىن ءجۇز پايىزعا ءوسىردى. تىكەلەي تەندەرلەرگە قاتىسۋ, كونتەينەرلەردىڭ رەفريجەراتورلىق پاركىنە ينۆەستيتسيا تارتۋ ارقىلى ءبىز تاسىمالداۋدى جىل بويى اتقارۋعا جەتىسىپ, پويىزداردىڭ كەرى باعدارىن 46 پايىزعا جۇكپەن قامتاماسىز ەتۋگە جەتىستىك», دەپ اتاپ ءوتتى س.ەلۋباەۆ.
قازىرگى كەزدە ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى. ول ءۇشىن اەا اۋماعىندا ورىندالاتىن تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ ءوتىنىشى قابىلدانعان ساتتەن باستاپ, ونىڭ ەڭ سوڭعى ونىمگە دەيىنگى قۇرىلىمدىق تارتىپتەرىن بارىنشا جەتىلدىرۋ جۇرگىزىلەدى.
اەا قۇرعاق پورتتىڭ ەكىنشى كەزەڭىنىڭ قۇرىلىس بارىسىمەن «قتج» ۇك» اق فيليالى – «تەمىرجول جەلىسى قۇرىلىسى ديرەكتسياسى» ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, «قورعاس-شىعىس قاقپاسى» اەا قۇرىلىسىن تەحنيكالىق باقىلاۋ قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى ءا. قارابالين, سونداي-اق قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ باسشىلارى ەسەپ بەردى.
بۇگىنگى تاڭدا قۇرعاق پورت نىساندارى قۇرىلىسىنىڭ 80 پايىزى اتقارىلدى. بەلگىلەنگەن كەستە بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارىن 2016 جىلعى مامىردا اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ساپار بارىسىندا جاڭادان سالىنىپ جاتقان تۇرعىن جايلارعا نازار اۋدارىلدى. ءا. قاراباليننىڭ ايتۋىنشا, 2016 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا «قورعاس-شىعىس قاقپاسى» اەا ەڭبەككەرلەرگە ارنالعان 192 پاتەرلىك ەكى جاتاقحانا, ال نۇركەنت سەلوسىندا 60 پاتەرلىك ەكى ءۇي قۇرىلىسىن اياقتاۋ كوزدەلۋدە.
الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى ا. باتالوۆتىڭ حابارلاۋىنشا, اكىمدىك اەا جۇمىسىن اتقارۋىنا بارلىق جاعدايلار جاسالعان. ەڭبەككەرلەرگە ارنالعان تۇرعىن ۇيلەر مەن الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق نىساندار سالىنىپ جاتىر. قازىرگى تاڭدا 100 مىڭ ادام تۇراتىن جاڭا قالانىڭ باس جوسپارىنىڭ جوباسى قر مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ قاراۋىندا جاتىر.
«KTZKhorgos -Gateway» باس ديرەكتورى ك. گەيسەننىڭ ايتۋىنشا, «DPWorld» كومپانياسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, قازىرگى زامانعى IT تەحنولوگياسىن وندىرىسكە ەنگىزىپ, قۇرعاق پورتتىڭ سىرتقى جانە ىشكى بيزنەس ۇدەرىسىن سينحروندى جۇرگىزىپ, جۇمىسىن «ءبىر تەرەزە» ادىسىمەن اتقارۋدى جولعا قويعان. ونىڭ سىرتىندا ەڭبەككەرلەر تۇراقتى تۇردە شەتەلدەگى ترەنينگتەرىندە بولىپ, بىلىكتىلىگىن كوتەرەدى. جۇمىسقا قابىلداۋعا نەگىزىنەن, الماتى وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىنا باسىمدىق بەرىلەدى.
كەڭەس بارىسىندا قاتىسۋشىلار «قورعاس» حالىقارالىق شەكارالىق سەرىكتەستىك ورتالىعى (حشسو) جۇمىسىن دا قارادى. قورعاس حشسو پرەزيدەنتى ۆ.ءنيدىڭ ايتۋىنشا, ءبۇگىنگى تاڭدا ەكسپورت-يمپورت ساۋدا وپەراتسيالارىن جاساقتاۋ مەن لوگيستيكا جونىندەگى كەلىسىمدەردىڭ 6 ينۆەستيتسيالىق جوباسى باستالدى. ءالى دە 26 جوبا قاراستىرىلۋدا.
«قورعاس» حشسو قر مەن قحر ازاماتتارىنىڭ حالىقارالىق ساۋدا مەن تۋريزم يندۋسترياسىن دامىتۋ ءۇشىن وسى وڭىردەگى ۆيزاسىز ءجۇرۋى مەن ساۋدا كەلىسىمدەرىن جاساۋ, ىسكەرلىك توپ وكىلدەرىن, تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردىڭ تۋريستەرىن تارتۋ قىزمەتتەرى اتقارىلادى.
«قتج» ۇك» اق-تىڭ «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا اۋماعىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءىرى جوبالارى قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك-كولىكتىك دامۋىنا سەرپىن بەرەدى. جاڭا جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ جاساقتالۋىنا قىزمەت ەتەدى.
15 اقپاندا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق پرەزيدەنتى اسقار مامين جۇمىس ساپارىمەن ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بولىپ, «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىنداعى كولىكتىك-ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ قۇرىلىسى بارىسىمەن تانىستى.
ا. مامين بارلىعى 15 شاقىرىمدىق ۋاقىتشا پايدالانۋعا بەرىلگەن بورجاقتى – ەرساي جاڭا تەمىرجول جەلىسىنىڭ قىزمەت بارىسىن قاراپ كوردى. وتكەن جىلعى ماۋسىمنىڭ 15-ىندە پايدالانۋعا بەرىلگەن جەلىدە قۇرىق پورتىنا دەيىن قوزعالىس باستالىپ, كاسپي تەڭىزى جاعالاۋىندا پاروم كەشەنى قۇرىلىسىنا دەيىن جەتكىزىلگەن.
ەرساي ستانتسياسىنان قۇرىق پورتىنا دەيىن تەمىرجول تارتىلادى. قازىرگى كەزدە وندا تەمىرجولدىڭ ۇستىڭگى قاباتىنا قاجەتتى قۇرىلىس ماتەريالدارى دايىندالۋدا. ەرساي ستانتسياسى تەمىرجولىنىڭ كىرەبەرىسىنە 120 مىڭ تەكشە مەتر توپىراق قاباتى توسەلدى.
ونىڭ سىرتىندا, جولدىڭ جوعارعى قاباتىنا قاجەتتى ماتەريالدار جەتكىزىلۋدە. تولقىندى قايتارۋعا ارنالعان توپىراق توسەمى جاسالۋدا. گيدروتەحنيكالىق يماراتتار جاساۋعا قاجەتتى توپىراق قاباتى سىرىلىپ, ءۇش ميلليون تەكشە مەتر توپىراق سىرتقا شىعارىلدى.
جىلىنا 4 ميلليون توننا جۇك وتكىزۋ الەۋەتى بار پاروم كەشەنى ارقىلى استىق, مۇناي ونىمدەرى, تىڭايتقىش, حيميكاتتار تاسىمالدانادى. سونىمەن قاتار, كاسپي ايماعىنداعى كورشىلەس مەملەكەتتەردەن كەلەتىن جۇكتەر دە تاسىلادى.
پاروم كەشەنى قۇرىلىسىن اياقتاۋ مەن ونى بورجاقتى – ەرساي جاڭا تەمىرجول جەلىسىمەن قوسۋ باستى جانە سۋسىمالى جۇكتەردى مۋلتيمودالدىق تاسىمالداۋ ارقىلى ەلىمىزدەگى ترانزيتتىك جۇك اعىنىن ەسەلەپ ارتتىرادى.
قۇرىق پورتىنىڭ پاروم كەشەنىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى 2016 جىلعى جەلتوقساندا پايدالانۋعا بەرىلەدى.
«نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ءىس جۇزىنە اسىرىلىپ جاتقان «قتج» ۇك» اق-تىڭ ينفراقۇرىلىمدىق ءىرى جوبالارى ەلىمىزدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق ترانزيتتىك قۋاتىن ارتتىرۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوساتىن مەملەكەتتىك ماڭىزدى ءمىندەت ەكەندىگى داۋسىز.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».