اشىقتىق پەن ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى
كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ باسشىلارىمەن سايلاۋدى اقپاراتتىق سۇيەمەلدەۋ جانە سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى جۇزەگە اسىرۋ ەرەجەسىن ساقتاۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى سەمينار ءوتتى. سەميناردى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير فووس جۇرگىزىپ وتىردى.
جيىندا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى ءلاززات سۇلەيمەن بايانداما جاسادى. بايانداماسىندا ول بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرىن ەلەكتوراتتىق كەزەڭدە باق قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋعا قاتىستى سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ ەرەجەلەرى, پارتيالار مەن كانديداتتاردىڭ سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتەرىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءتارتىبى جانە شارتتارى تۋرالى اقپاراتتاندىرىپ, سايلاۋ ناۋقانى بارىسىن جاريالاۋدىڭ نەگىزگى قاعيدالارىنا توقتالدى.
ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى ءوز سوزىندە اتاپ كورسەتكەندەي, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت پارتيالىق ءتىزىمدەر مەن كانديداتتاردى كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس بەلگىلەنگەن تىركەۋ مەرزىمى اياقتالعان ساتتەن باستالادى جانە سايلاۋ بولاتىن كۇننىڭ الدىنداعى كۇنگى جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا ساعات 00-دە اياقتالادى. پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالارعا, ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتارعا سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت جۇرگىزۋى ءۇشىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا قول جەتكىزۋىنىڭ تەڭ جاعدايىنا كەپىلدىك بەرىلگەن.
«سايلاۋ كۇنى جانە ونىڭ قارساڭىنداعى كۇنى ۇگىت ماتەريالدارىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالاۋ, ەفيرگە شىعارۋعا تىيىم سالىنادى, – دەدى ل.سۇلەيمەن. – بۇرىن ورنالاستىرىلعان ماتەريالداردى ينتەرنەت-رەسۋرستاردىڭ باستى بەتتەرىنە شىعارۋعا جول بەرىلمەيدى. سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت كەزەڭىندە پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالاردىڭ, ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردى سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتىنە بايلانىستى مەرزىمدى باسپا باسىلىمىنىڭ تارالىمى بارلىق پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالار, ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ءۇشىن بىردەي بولۋعا ءتيىس».
سونىمەن قاتار, ول سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت ماتەريالدارىن تاراتۋدا كىمدەرگە تىيىم سالىنعانىن اتاپ ءوتتى. ولار – مەملەكەتتىك ورگاندار, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارى, سونداي-اق, قىزمەتتىك مىندەتتەرىن ورىنداۋ كەزىندە ولاردىڭ لاۋازىمدى ادامدارى, قارۋلى كۇشتەردىڭ, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمداردىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن سۋديالار, سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرى جانە ءدىني بىرلەستىكتەر.
بۇدان كەيىن وسك مۇشەسى پارتيالىق تىزىمدەرى تىركەلگەن ساياسي پارتيالارعا, ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا تىركەلگەن كانديداتتارعا شارتتىق نەگىزدە ەفير ۋاقىتىنان, ءباسپاسوز بەتىنەن ورىن بەرۋ تارتىبىنەن حاباردار ەتتى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ رەداكتسيالارى پارتيالىق تىزىمدەرى تىركەلگەن ساياسي پارتيالارعا, ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا تىركەلگەن كانديداتتارعا شارتتىق نەگىزدە ەفير ۋاقىتىن جانە ءباسپاسوز بەتىنەن ورىن بەرەدى. پارتيالىق ءتىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالارعا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ەفير ۋاقىتى مەن ءباسپاسوز بەتىنەن ورىن بەرۋ ءۇشىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ پارتيالىق ءتىزىمدى تىركەۋ تۋرالى شەشىمىنىڭ كوشىرمەسى مەن ۋاكىلەتتى ادام قول قويعان, حابار بەرۋدى, ەفيرگە شىعارۋدى جۇزەگە اسىراتىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالى باسشىسىنىڭ اتىنا جازىلعان جازباشا ءوتىنىش نەگىز بولىپ تابىلادى.
«پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالاردىڭ, ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا شىعۋىنىڭ كەزەكتىلىگى جازباشا وتىنىشتەردىڭ كەلىپ ءتۇسۋ رەتىمەن نەمەسە وتىنىشتەر ءبىر مەزگىلدە كەلىپ تۇسسە, جەرەبە بويىنشا بەلگىلەنەدى, – دەدى ل.سۇلەيمەن. – پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالار, ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار جازباشا وتىنىشتەرىندە قاي كەزدە ءسوز سويلەيتىنىن جورامالدايتىن كۇنىن, ۋاقىتىن كورسەتەدى. وسى ۇسىنىستاردىڭ نەگىزىندە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ رەداكتسيالارى پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالاردىڭ, ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ ءسوز ءسويلەۋى ءۇشىن ەفير ۋاقىتى مەن باسپاسوز بەتىنەن ورىن بەرۋ كەستەسىن بەلگىلەيدى».
ءسوزىنىڭ سوڭىندا وسك مۇشەسى سايلاۋ قورىنان تولەنەتىن قاراجاتقا دا توقتالدى. پارتيالىق ءتىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالاردىڭ, ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتىن قامتيتىن مەرزىمدى ءباسپاسوز باسىلىمدارىنىڭ بارلىق جاريالانىمدارى, تەلە-جانە راديوحابارلارى قارجىلاندىرۋ كوزدەرى تۋرالى اقپاراتتى قامتۋعا ءتيىس. اقپاراتتاندىرۋ ءتاسىلىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالى رەداكتسياسىنىڭ ءوزى ايقىندايدى. پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالاردىڭ, ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ ۇگىت ماتەريالدارىن جارىققا شىعارۋ, ەفيردەن بەرۋ قۇنى پارتيالىق ءتىزىمىن ۇسىنعان ساياسي پارتيانىڭ, ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتىڭ سايلاۋ قورىنىڭ قاراجاتىنان تولەنەدى. «قۇنى پارتيالىق ءتىزىمىن ۇسىنعان ساياسي پارتيانىڭ, ءماسليحات دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتىڭ سايلاۋ قورىنان وزگە قاراجات ەسەبىنەن تولەنگەن كانديداتتاردىڭ ۇگىت ماتەريالدارىن جارىققا شىعارۋعا, ەفيردەن كورسەتۋگە جول بەرىلمەيدى», – دەدى ل.سۇلەيمەن.
جيىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ رەداكتسيالارى پارتيالار مەن كانديداتتاردىڭ سايلاۋ ناۋقانىن شىنايى كورسەتۋدى جۇزەگە اسىرىپ, باق-قا تەڭ قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدە مىندەتتى ەكەنى اتاپ ءوتىلدى. «سايلاۋ الدىنداعى ۇگىت كەزەڭىندە باق قىزمەتىن رەتتەۋ – سايلاۋ ۇدەرىسىنىڭ اشىقتىعىن, جاريالىلىعىن جانە ادىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ تابىلادى», – دەدى ورتسايلاۋكوم مۇشەسى.
سەميناردا, سونداي-اق, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى بايلانىس, اقپاراتتاندىرۋ جانە اقپارات كوميتەتىنىڭ توراعاسى ت.قازانعاپ وكىلەتتى ورگاننىڭ قىزمەتى تۋرالى ايتا كەلىپ, باق-تىڭ سايلاۋ ۇدەرىسىندەگى جانە قوعامدى ونىڭ بارىسى تۋرالى اقپاراتتاندىرۋداعى ماڭىزدى رولىنە توقتالدى. ال باس پروكۋراتۋرانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالانىڭ زاڭدىلىعىن قاداعالاۋ دەپارتامەنتتىڭ باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ن.سۇيىندىكوۆ ۇگىت جۇرگىزۋ ناۋقانىن قۇقىقتىق رەتتەۋ ماسەلەلەرىنە نازار اۋداردى.
جالپى, سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى جۇرگىزۋ قۇقىعىنا كەدەرگى جاساعانى جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى جۇرگىزۋ شارتتارىن بۇزعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەنگەن. ال سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى وعان تىيىم سالىنعان كەزەڭدە جۇرگىزۋ اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە, ءدالىرەك ايتقاندا, كانديداتتاردى تىركەۋدەن باس تارتۋ نەمەسە تىركەلگەنى تۋرالى شەشىمدى جويۋعا اكەپ سوقتىرادى. پىكىر الماسۋ بارىسىندا سايلاۋ زاڭناماسى نورمالارىنىڭ ساقتالۋىن ءتيىمدى قامتاماسىز ەتۋ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى سايلاۋ ناۋقانىن نەمەسە سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى جۇرگىزۋدى جاريالاۋدا «سايلاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ تالاپتارىن بۇزۋشىلىقتاردى ايقىنداۋ جانە بولدىرماۋ جولدارى مەن ادىستەرىنە باسا ءمان بەرىلدى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ۆيكتور فەديۋنين.