اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆپەن اڭگىمە.
– ەرلان نۇرالى ۇلى, الدىمەن مىنا ماسەلەنى بىلگىمىز كەلەدى: ەلىمىزدەگى ورمان-توعاي القاپتارىنىڭ جالپى كولەمى شامامەن قانشا گەكتارداي بولادى؟
– قازاقستان – ورمان-توعايى ازداۋ كەلەتىن مەملەكەتتەر قاتارىنا جاتادى. دەرەكتەرگە سۇيەنەتىن بولساق, ورمان ەلىمىز اۋماعىنىڭ 4 پايىزدان ءسال عانا استام جەرىن الىپ جاتىر. ونىڭ وزىندە ورماندى القاپتىڭ تەڭ جارتىسىنا سەكسەۋىل ەكپەلەرى وتىرعىزىلعان. ەلىمىزدىڭ باسىم بولىگىن قامتيتىن جانە ورمان ءوسىرۋ جاعدايلارىن قيىنداتاتىن ەلىمىزدەگى كۇرت قۇرلىقتىق كليمات ورماندى القاپتاردى كەڭەيتۋگە, ورمان شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا وزىندىك قيىندىقتارىن تيگىزەتىنى بەلگىلى جايت. دەگەنمەن, سوعان قاراماستان, ەلىمىزدىڭ قاي ءوڭىرىن بولسىن جاسىل جەلەككە بولەپ, ورمان القاپتارىن كەڭەيتۋ – اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ باسىمدىق بەرىپ وتىرعان نەگىزگى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
ەندى جاڭا ءوزىڭىز ايتقانداي, ناقتى دەرەكتەرگە كەلەتىن بولساق, 1993 جىلى مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ جالپى اۋدانى 23 ميلليون 974 مىڭ گەكتاردى قۇراعان ەدى. ونىڭ 10 ميلليون 273,7 مىڭ گەكتار جەرى ورمان-توعايمەن قامتىلعان بولاتىن. بۇگىندە مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ جالپى اۋدانى 29 ميلليون 301,9 مىڭ گەكتارعا جەتتى. سونىڭ ىشىندە ورمانمەن قامتىلعان جەر – 12 ميلليون 627 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. بۇل – وسى ارالىقتا ورمانمەن قامتىلعان جەردىڭ جالپى اۋدانى 2 ميلليون 353,3 مىڭ گەكتارعا كوبەيدى دەگەندى بىلدىرەدى.
– ون بەس-جيىرما جىل ىشىندە ورمان القاپتارىنىڭ كولەمى ەداۋىر ارتقان ەكەن. ال ورمان قورىن ۇلعايتۋ بارىسىندا قانداي جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلدى ءجانە قازىر نەندەي ءىس-شارالار جۇرگىزىلىپ جاتىر؟
– نەگىزگىلەرىنە توقتالىپ وتسەم دەيمىن. جالپى, ورمانداردى قالپىنا كەلتىرۋ – ورمان سەكتورىنىڭ باستى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جىل سايىنعى قازاقستان حالقىنا جولداۋلارىندا وسى ماسەلەلەرگە ەرەكشە باسىمدىق بەرىلىپ كەلەدى. اتاپ وتۋگە ءتيىسپىن, ونىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ اۋماعىن ەكولوگيالىق جاعىنان جاقسارتۋ بويىنشا ىنتالاندىرۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. وسى ماسەلەگە قاتىستى ناقتى مالىمەتتەرگە جۇگىنەيىن. سوڭعى بەس جىلدا ورماندى مولايتۋ جانە ورمان ءوسىرۋ جايى 18 پايىزعا وسكەن ەكەن. وتكەن جىلى اعاش وتىرعىزۋ ءتاسىلى بويىنشا 22,2 مىڭ گەكتارعا, ال ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ايماقتارىندا سەكسەۋىل ەگۋ تاسىلىمەن – 28,7 مىڭ گەكتارعا جانە تابيعي تۇردە قايتا جاڭعىرتۋعا ىقپال ەتەتiن شارالار جۇرگiزۋ تاسىلىمەن 9,3 مىڭ گەكتار القاپقا جۇمىستار جۇرگىزىلدى. جالپىلاي العاندا, 2011-2015 جىلدار ارالىعىندا 224 مىڭ گەكتار جەرگە ورمان اعاشتارى وتىرعىزىلدى. سونداي-اق, بۇعان قوسا «ورمانداردى ساقتاۋ جانە رەسپۋبليكا اۋماعىنىڭ ورماندى جەرلەرىن كوبەيتۋ» جوباسى نەگىزىندە كەۋىپ قالعان ارال تەڭىزىنىڭ تابانىندا اعاش وتىرعىزۋ ءتاسىلى بويىنشا 47,1 مىڭ گەكتار القاپقا جانە 9,3 مىڭ گەكتار جەرگە اعاش تۇقىمىن سەبۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
سونىمەن قاتار, «سەمەي ورمانى» مەملەكەتتىك ورمان تابيعي رەزەرۆاتىندا تامىر جۇيەسى جابىق كوشەت ماتەريالىن ءوسىرۋ بويىنشا قازاقستاندا تەڭدەسى جوق ورمان تۇقىمى كەشەنى سالىندى. ونىڭ وندىرىستىك قۋاتى 3,87 ميلليون دانا تامىر جۇيەسى جابىق كوشەت ماتەريالىن جانە 5,4 ميلليون دانا تامىر جۇيەسى اشىق كوشەت ماتەريالىن وسىرۋگە جەتەدى. بۇل كەشەن بۇگىندە 6 مىڭ گەكتار جەردى الىپ جاتقان ەرتىس وزەنى بويىنداعى كوشەتتەردى كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار ءدۇنيەسى كوميتەتى قىزمەتىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ەلباسىمىزدىڭ نازارىندا تۇرعان استانا قالاسىنىڭ اينالاسىندا جاسىل ايماق قۇرۋ. نەگىزىنەن بۇل باعىتتاعى جۇمىس 1997 جىلى باستالدى جانە بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 73 مىڭ گەكتار جەرگە جاسىل اعاش ەكپەلەرى ەگىلدى. بولاشاقتا تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەگە سايكەس, جاسىل ايماق كولەمىن 100 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا اعاش تۇقىمدارى ەگىلگەن جەرلەرگە كۇتىم جاسالىپ, تۇرعىنداردىڭ ويداعىداي دەمالۋىنا جايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن لاندشافتتاردى قالىپتاستىرۋ جايى قولعا الىنباق.
– ورمان-توعايدىڭ جاۋى – ءورت. وتكەن 2015 جىلى ءورت وسى سالاعا قانشالىقتى زالال كەلتىردى؟
– بارلىعىمىزعا ورتاق ءارى وتە وتكىر جانە وزەكتى ماسەلە ءجونىندە سۇراق قويىپ وتىرسىز. جاسىراتىنى جوق, ورمان ورتتەرى جاسىل جەلەك تابيعاتقا ۇلكەن شىعىن كەلتىرۋدە. دەگەنمەن, سوڭعى 13 جىلدا رەسپۋبليكا اۋماعىنداعى ورمان ءورتىنىڭ سانى ەداۋىر ازايعان. ماسەلەن, 2003-2004 جىلدارى ءورت شىعۋ وقيعاسى 1057-1315 رەتتەي بولسا, 2014-2015 جىلدارى ورمان ءورتىنىڭ سانى 581-476-داي عانا بولدى. كەلتىرىلگەن زالال 2003 جىلى 358 833 مىڭ تەڭگە, 2014 جىلى 74 460 مىڭ تەڭگەنى قۇراسا, وتكەن جىلى 119 041 مىڭ تەڭگە كولەمىندە بولدى. ال ورتكە ورانعان جەرلەردىڭ اۋماعى 2003 جىلى 91 929 گەكتاردى, 2015 جىلى 9626,19 گەكتاردى قۇرادى. وسى دەرەكتەر بۇرىنعىعا قاراعاندا ءورتتىڭ ەداۋىر ازايعاندىعىن كورسەتەدى. ورمان ءورتىنىڭ شىعۋ سانى مەن كولەمىنىڭ ازايۋىنا ورمان قورعاۋ جانە ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ جىلدان-جىلعا جاڭارتىلۋى اسەر ەتكەنىن اتاپ وتكەن ءجون شىعار دەپ ويلايمىن. سونىمەن قاتار, ورمان قورعاۋ ينسپەكتورلارىنىڭ جەرگىلىكتى توتەنشە جاعدايلار جونىندەگى بولىمشەلەرىمەن, قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرىمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى دە ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزدى.
جوعارىدا اتاپ وتىلگەندەي, وتكەن 2015 جىلى رەسپۋبليكانىڭ مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ اۋماعىندا جانە ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردا 9626,19 گەكتار, ونىڭ ىشىندە ورمانمەن كومكەرىلگەن 5604,85 گەكتار القاپتا ورمان ءورتىنىڭ 476 وقيعاسى بولدى. ودان كەلگەن زالال 119,04 ميلليون تەڭگەنى قۇرادى. جالپى, ەلىمىز بويىنشا جامبىل (1628,9 گا), قوستاناي (1593,8 گا) جانە باتىس قازاقستان (1139,5 گا) وبلىستارىندا ءورت وشاقتارى كوبىرەك تىركەلدى. ال ورمان-توعاي ورتتەرى ءارتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى ورىن الاتىنىن قالىڭ كوپشىلىك بىلەدى دەپ ويلايمىن.
– سيرەك كەزدەسەتىن جانە جويىلىپ بارا جاتقان جان-جانۋارلار مەن بالىق تۇرلەرىن كوبەيتۋگە, سونداي-اق, ولاردى قورعاۋعا بايلانىستى قانداي جۇمىستار قولعا الىنۋدا؟
– ەلىمىزدەگى تابيعي سۋ ايدىندارىن بالىق رەسۋرستارىمەن تولىقتىرۋ ماقساتىندا سوڭعى 5 جىلدا مەملەكەتتىك بالىق ءوسىرۋ كاسىپورىندارى, ونىڭ ىشىندە اتىراۋ جانە جايىق-اتىراۋ بەكىرە بالىق ءوسىرۋ زاۋىتتارى, قامىستىباس, پەتروپاۆل جانە مايبالىق بالىق پيتومنيكتەرى, قاپشاعاي ۋىلدىرىق شاشۋ-ءوسىرۋ شارۋاشىلىعى, قازاق ءوندىرىستىك-جەرسىندىرۋ ستانتسياسى – 812 ميلليون دانادان استام بەكىرە تۇقىمداس قورتپا, بەكىرە, شوقىر, ءپىلماي, سۇيرىك, اقساحا, تۇقى جانە وسىمدىك جەمدى اق امۋر, ءدوڭماڭداي بالىقتارىن ءوسىرىپ, سۋ ايدىندارىنا جىبەردى. سونىمەن بىرگە, 2010 جىلدىڭ 18 قاراشاسىندا وتكەن كاسپي جاعالاۋى مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ ءىىى ءسامميتىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردى ساقتاۋ ماقساتىندا پرەزيدەنتىمىز كاسپي تەڭىزىندە بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردى كوممەرتسيالىق ماقساتتا اۋلاۋعا موراتوري ەنگىزۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. وسىعان بايلانىستى قازاقستان 2010 جىلدان باستاپ كوممەرتسيالىق ماقساتتا بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردى اۋلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزبەيدى.
وسى جەردە توقتالا كەتەيىن, 2014 جىلدىڭ 29 قىركۇيەگىندە رەسەيدىڭ استراحان قالاسىندا وتكىزىلگەن كاسپي جاعالاۋى مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ IV ءسامميتى كەزىندە كاسپي تەڭىزىنىڭ سۋ-بيولوگيالىق رەسۋرستارىن ساقتاۋ جانە ۇتىمدى پايدالانۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. وندا بارلىق كاسپي جاعالاۋى مەملەكەتتەرىنىڭ كاسپي تەڭىزىندە بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردى اۋلاۋعا موراتوري ەنگىزۋ تەتىگى قاراستىرىلعان.
– ال اڭ مەن قۇستىڭ, بەكىرە-بالىق تۇرلەرىنىڭ جاۋى – براكونەرلەر ەكەنىن ءوزىڭىز جاقسى بىلەسىز. وسى وتكىر كەلەڭسىزدىكتىڭ كۇرەس جايى قالاي؟
– براكونەرلىككە جول بەرمەۋ, ونىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا جايىق-كاسپي باسسەينىنىڭ سۋ ايدىندارىندا ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى, ءىشكى ىستەر مينيسترلىگى جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن بۇيرىعى نەگىزىندە وتكەن جىلى «بەكىرە-2015» دەپ اتالاتىن كەڭ اۋقىمدى بالىق قورعاۋ اكتسياسى وتكىزىلدى. اكتسيانىڭ ناتيجەسىندە تابيعات قورعاۋ زاڭناماسىن بۇزعانى ءۇشىن 1048, ونىڭ ىشىندە ورەسكەل سيپاتتاعى – 179, بالىقتى زاڭسىز تاسىمالداۋ بويىنشا – 84, بالىقتى زاڭسىز ساتۋ بويىنشا – 12 حاتتاما تولتىرىلدى. بارلىعى 834 ادام, ونىڭ ىشىندە مامانداندىرىلعان اكىمشىلىك سوتپەن 106 تۇلعا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
«بەكىرە-2015» اكتسياسىن ءجۇرگىزۋ كەزەڭىندە 144 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى, ونىڭ ىشىندە 56 ءىس سوت ورعاندارىنا جولداندى. اكتسيا بارىسىندا تابيعات قورعاۋ زاڭناماسىن بۇزۋشىلارعا 10 ميلليون 503 مىڭ تەڭگە سوماسىندا اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىنىپ, ولاردان مەملەكەت بيۋدجەتىنە 7 ميلليون 693 مىڭ تەڭگە ءوندىرىلدى. سونىمەن بىرگە, ءتارتىپ بۇزۋشىلاردان 33 توننا 176 كيلو بالىق, ونىڭ ىشىندە 3080 كيلو بەكىرە تۇقىمداس بالىق جانە 19,9 كيلو بەكىرە تۇقىمداس بالىق ۋىلدىرىعى مەن 186 دانا ءجۇزۋ, 1207 دانا اۋلاۋ قۇرالى الىندى.
– ەندى ەكى-ءۇش جىل سايىن ءبىر ءدۇرلىكتىرەتىن «كيىكتەردىڭ قىرىلۋ» وقيعاسىنا, ونىڭ ىشىندە وتكەن جىلى ورىن العان كيىكتەر ءولىمىنىڭ سەبەپ-سالدارىن اتتاپ وتۋگە بولماس...
– ءبىز ءۇشىن بۇل راسىندا دا وتە ۇلكەن پروبلەما بولدى. بۇل جونىندە كوپتەگەن سىني پىكىرلەر ايتىلدى. وسىعان بايلانىستى مىنا مالىمەتتەردى اتاپ وتەيىن. 2015 جىلعى 11 مامىر مەن 5 ماۋسىم ارالىعىندا قوستاناي, اقتوبە جانە اقمولا وبلىستارىندا بەتپاقدالا تارالىمىنداعى كيىكتەردىڭ جاپپاي ءولىم-ءجىتىمى تىركەلگەن بولاتىن. ولگەن 150044 كيىك كومىلدى. ال كيىكتەردىڭ ءولىم-ءجىتىمگە ۇشىراۋ سەبەبىن انىقتاۋ ماقساتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مييسترلىگىنىڭ 12 مامىرداعى № 18-2/430 بۇيرىعىمەن جۇمىس توبى قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا عىلىمي ۇيىمدار مەن مامانداندىرىلعان زەرتحانالاردىڭ ماماندارى ەنگىزىلدى.
كيىكتەردىڭ ءولىم-جىتىمگە ۇشىراۋ كولەمىن ەسكەرە وتىرىپ, ەل پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ 2015 جىلعى 28 مامىرداعى №48-ءو وكىمىمەن كيىكتەردىڭ بەتپاقدالا پوپۋلياتسياسىنىڭ جاپپاي قىرىلۋىنا بايلانىستى قالىپتاسقان احۋال بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ ءۇشىن جۇمىس توبى قۇرىلدى. 2015 جىلعى 5 جانە 12 ماۋسىمدا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ب.ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن جۇمىس توبىنىڭ وتىرىستارى وتكىزىلدى. وسى وتىرىستاردىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا, كيىكتەردىڭ ءولۋ سەبەبى پاستەرەللەز بولدى دەگەن ورتاق پىكىرگە كەلدى. وسى ماسەلە – اقبوكەندەردىڭ جاپپاي قىرىلۋ سەبەپتەرىن انىقتاۋىمەن عىلىمي ۇيىمدار مەن مامانداندىرىلعان زەرتحانالار اينالىستى. بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى دايىنداعان جالپى قورىتىندى بويىنشا, قوستاناي, اقتوبە جانە اقمولا وبلىستارىنداعى كيىكتەردىڭ قىرىلۋ گەنەزىندە گەمورراگيكالىق سەپتيتسەميا نەمەسە پاستەرەللەز باسىم بولىپ, كيىكتەردىڭ قىرىلۋىنا نەگىزگى سەبەپ بولعانى جانە كيىكتەردىڭ قىرىلۋىنا اكەلگەن قۇبىلىستار پاتوگەنەزى بويىنشا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر نەگىزىندە كەنەلەردىڭ بەلسەندىلىگىنىڭ ارتۋى ناتيجەسىندە دامىعان تەيلەريوز, كلوستريديوز اعزانىڭ رەزيستەنتتىگىن قاتتى تومەندەتەتىن بەدەرسىز نەمەسە ىلەسپەلى اۋرۋلار سەبەپ بولعانى انىقتالدى. كيىكتەر ءۇشىن ءولىم قاۋىپىنە سوقتىراتىن ينۆازيالىق جانە باكتەريالىق اۋرۋلار كەلەشەكتە ەگجەي-تەكجەيلى زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى.
2015 جىلعى 19 قازاندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتىندە كيىكتەردىڭ ءولىم-جىتىمگە ۇشىراۋىن انىقتاۋ بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ قورىتىندى وتىرىسى ءوتتى. وندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە كيىكتەر تارالىمدارىن ساقتاۋ جونىندە رەسپۋبليكالىق جانە شەتەلدىك عىلىمي ۇيىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ جۇمىستارىن ۇيلەستىرۋ جونىندەگى جۇمىس توبىن قۇرۋ, جۇمىس توبى جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە كيىكتەر تارالىمدارىن ساقتاۋ ءجونىندە عىلىمي نەگىزدەلگەن پراكتيكالىق ۇسىنىستاردى بەرۋ ۇسىنىلدى.
جۇمىس توبى وتىرىسىنىڭ شەشىمىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جانىنان قۇرىلعان بەتپاقدالا تارالىمى كيىكتەرىنىڭ ءولۋ سەبەپتەرىن انىقتاۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ قىزمەتى اياقتالدى. ءارى قاراي ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءبىلىم كوميتەتىنىڭ 2015 جىلعى 18 قاراشاداعى بۇيرىعىمەن كيىكتەر تارالىمدارىن ساقتاۋ جونىندە عىلىمي نەگىزدەلگەن پراكتيكالىق ۇسىنىستاردى ازىرلەۋ بويىنشا ءوز جۇمىس توبىن قۇردى. سودان كەيىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جانىنان قۇرىلعان جۇمىس توبى كيىكتەر تارالىمدارىن ساقتاۋ جونىندە عىلىمي نەگىزدەلگەن پراكتيكالىق ۇسىنىستار دايىندادى. قازىرگى ۋاقىتتا ولاردى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار, عىلىمي ۇيىمدار جانە مامانداندىرىلعان زەرتحانالار پىسىقتاۋدا.
– ەرلان نۇرالى ۇلى, الداعى ۋاقىتتا اتقارىلاتىن جۇمىستاردى اتاپ وتسەڭىز؟
– جوعارىدا ايتىپ ءوتكەنىمدەي, ورمان شارۋاشىلىعى سالاسىنىنىڭ الدىندا اۋقىمدى مىندەتتەر تۇر. سولاردىڭ ءبىرى – استانا قالاسىنىڭ جاسىل ايماعىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرۋ جانە ونىڭ كولەمىن 2020 جىلعا قاراي 100 مىڭ گەكتارعا جەتكىزۋ, سەمەي ورمانى مەملەكەتتىك ورمان تابيعي رەزەرۆاتى اۋماعىندا ورمان تۇقىم كەشەنىن ىسكە قوسىپ, ونىڭ وندىرىستىك قۋاتىن 3,87 ملن. داناعا ارتتىرۋ جانە دە ونى ىسكە قوسۋ ەسەبىنەن ەرتىستىڭ بويىنداعى جالدى قاراعاي ورماندارىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا جۇمىستاردىڭ كولەمىن جىلىنا 8-10 مىڭ گەكتارعا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوبەيتۋ. سونداي-اق, ورمان شارۋاشىلىعى جانە تابيعات قورعاۋ مەكەمەلەرىنىڭ, ىشكى ىستەر, ونىڭ ىشىندە توتەنشە جاعدايلار ۇيىمدارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن نىعايتىپ, قوعامدىق ۇيىمدار مەن جەكە تۇلعالاردى ورمانداعى ءورت قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ شارالارىن ناسيحاتتاۋعا تارتۋدى العا قويىپ وتىرمىز.
ال جانۋارلار دۇنيەسى سالاسى بويىنشا – حالىقارالىق تابيعات قورعاۋ ۇيىمدارىمەن ىنتىماقتاستىقتى, قازاقستاندا بارىستى, كيىكتى, باسقا دا سيرەك كەزدەسەتىن تۇياقتى جانۋارلار تۇرلەرىن ساقتاۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتىنىڭ ۆەدومستۆولىق باعىنىسىنداعى بولىمشەلەر قر ءىىم اكىمشىلىك پوليتسياسىمەن جانە وبلىس اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ جانۋارلار دۇنيەسىن ساقتاۋ جانە تابيعات قورعاۋ زاڭناماسىن بۇزۋشىلارمەن قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ, رەسپۋبليكالىق «قانسونار» قاۋىمداستىعىمەن اڭشىلىق شارۋاشىلىقتارىن دامىتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن جۇمىستى رەسپۋبليكا كولەمىنە شىعارۋ, 2016 جىلدىڭ كوكتەم جانە كۇزىندە قر ءىىم كيىكتەر تارالعان ايماقتاعى وبلىستاردىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىمەن جانە قوعامدىق ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ, «ەل بولىپ كيىكتى ساقتايىق!» اتتى تابيعات قورعاۋ اكتسياسىن وتكىزۋ. الدا تۇرعان ماقسات-مىندەتىمىزدىڭ ءبىر پاراسى, مىنە, وسى بولىپ تۇر.
سونداي-اق, بالىق شارۋاشىلىعى سالاسىندا قۇندى بالىق تۇرلەرىنىڭ جاساندى ءوسىمىن مولايتۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرۋ, قاپشاعاي ۋىلدىرىق شاشۋ-ءوسىرۋ شارۋاشىلىعىن, پەتروپاۆل جانە مايبالىق بالىق پيتومنيكتەرىن, قازاق وندىرىستىك-جەرسىندىرۋ ستانتسياسىن رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورىندارىن جەكەشەلەندىرۋگە دايىنداۋدى قامتاماسىز ەتۋ. مۇنىمەن قوسا, «جايىق-اتىراۋ بەكىرە بالىق ءوسىرۋ زاۋىتىن قايتا جاڭارتۋ» جوباسىنىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن تۇزەتۋ بويىنشا جۇمىستاردى اياقتاۋ كوزدەلىپ وتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».