اقپان ايىنىڭ العاشقى كۇندەرىندە قىتايدىڭ يۋ قالاسىنان شىققان جۇك پويىزى قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران حالىقارالىق تەمىرجول ءدالىزى ارقىلى 10 مىڭ شاقىرىم جول ءجۇرىپ, تەگەران قالاسىنا جەتتى. ءسويتىپ, قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان جىلداردىڭ ىشىندە ترانزيتتىك تۇيىق مەملەكەتتەن قۇرلىقتاردى جالعاعان «التىن كوپىر» – قۋاتتى ترانزيتتىك مەملەكەتكە اينالدى. ەلباسىنىڭ قازاقستاندى الەۋەتتى ەۋرازيالىق كولىك-لوگيستيكالىق ترانزيتتىك حابىنا اينالدىرۋ جونىندە ستراتەگيالىق يدەياسى ورىندالدى.
تاۋەلسىزدىك العان 25 جىل ىشىندە قازاقستان بۇكىل تمد مەملەكەتتەرىن قوسقانداعىدان ارتىق تەمىرجول قۇرىلىسىن سالىپتى. ەلىمىزدىڭ ءتورت قۇبىلاسىن بايلانىستىرا تۇگەندەگەن جاڭا تەمىرجول توراپتارىنىڭ ۇزىندىعى 2558 شاقىرىمعا سوزىلدى. ويلاپ قاراساڭىز, 2558 شاقىرىم تەمىرجول ماگيسترالى! باياعىدا الىپ كەڭەس وداعى ۇزاق جىلدار بويى تۇرعىزعان بام-نىڭ ۇزىندىعى 4200 شاقىرىمدى قۇراعان بولاتىن. ەندەشە, ەگەمەندىك العان جىلدار ىشىندە ەلىمىز ءوز كۇشىمەن كىشى بام قۇرىلىسىن سالىپ-اق تاستاعان ەكەن.
اقسۋ – دەگەلەڭ
(ۇزىندىعى – 187 شاقىرىم)
«تەمىرجول – ەكونوميكانىڭ كۇرە تامىرى» كەڭەستەر داۋىرىندە جۋرناليستەردىڭ ءجيى قولداناتىن وسى ءبىر قاناتتى ءسوزىنىڭ اقيقاتتان الشاق ەمەستىگىن ءومىر تاجىريبەسى تۇجىرىمدادى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز بۇل تۇجىرىم تۇعىرىنا سوناۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ وتپەلى كەزەڭىندە-اق دەن قويدى. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى – ۇلى دالامىزدىڭ سولتۇستىگى مەن شىعىسىن جالعاستىراتىن بولات ماگيسترال اۋاداي قاجەت ەدى.
ءسويتىپ, «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنىڭ تالاپتارىنا ساي 1998 جىلى مامىر ايىندا العاش رەت ەگەمەن قازاقستاننىڭ تاريحىندا پاۆلودار وبلىسىنىڭ اقسۋ قالاسى مەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى دەگەلەڭ ستانساسىن جالعاستىراتىن تەمىرجول قۇرىلىسى باستالدى. ەلباسى پاۆلودار وبلىسىنداعى جۇمىس ساپارى كەزىندە وسى شارانىڭ سالتاناتتى اشىلۋىنا قاتىستى. سوندا ول سولتۇستىك پەن شىعىستى جالعاستىراتىن بۇل جولدىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە توقتالعان ەدى.
اقسۋ – دەگەلەڭ تەمىرجولىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋىمەن بۇرىنعى اينالما قاشىقتىق 600 شاقىرىمعا دەيىن قىسقاردى. جاڭا مارشرۋتتىڭ جۇك تاسىمالى العاشقى جىلدارى شىعىنداردى 15-20 پايىزعا قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. ال, بۇگىندە بۇل تەمىرجول تورابىنىڭ ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا تيگىزىپ وتىرعان تيىمدىلىگىن اۋىزبەن ايتىپ جەتكىزۋ دە قيىن. بۇرىن تەمىرجول كولىگى ارقىلى رەسەي اۋماعىنا سوقپاي وتە المايتىن شىعىس قازاقستان وبلىسىنا تىكەلەي بايلانىس جاساۋعا جول اشىلدى. وزگەگە تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋدىڭ ءوزى نەگە تۇرادى.
قازىر «اقسۋ – دەگەلەڭ» جوباسى ەل ەكونوميكاسىنىڭ قايتا ورلەۋىنىڭ كورسەتكىشى رەتىندە سيپاتتالادى.
التىنسارين – حرومتاۋ
(ۇزىندىعى – 404 شاقىرىم)
ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەكىنشى ماڭىزدى تەمىرجول قۇرىلىسى – قوستاناي وبلىسىنداعى التىنسارين ستانساسى مەن اقتوبە وبلىسىنىڭ حرومتاۋ قالاسىن بايلانىستىراتىن تەمىرجول ماگيسترالى. بۇل جولدىڭ قۇرىلىسى 53 ايدىڭ شاماسىندا سالىنىپ بىتەدى دەپ ەسەپتەلىندى. بىراق تەمىرجولشىلار مەن قۇرىلىسشىلاردىڭ ەكپىندى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە مەرزىمىنەن بۇرىن اياقتالدى. حرومتاۋ – التىنسارين تەمىرجولىنىڭ ۇزىندىعى 404 شاقىرىمدى قۇرايدى. 2001 جىلى ماۋسىم ايىندا باستالعان بۇل قۇرىلىسقا 33 ملرد.تەڭگە جۇمسالدى.
بۇرىن استاناعا بارۋ ءۇشىن رەسەي ارقىلى اينالاتىن جولاۋشىلار ەندى تۋرا جولعا تۇسەتىن بولدى. اتالمىش جول اقتوبە وبلىسىنىڭ بۇرىن تەمىرجولى بولماعان ايتەكە بي اۋدانى ۇستىنەن ءوتىپ, ەلگە جاڭالىق الىپ كەلدى. بۇدان باسقا رەسپۋبليكامىزدىڭ سولتۇستىك جانە ورتالىق ايماقتارىمەن باتىستىڭ اراسىنداعى جۇك قاتىناسى رەتى ورتاشا ەسەپپەن العاندا 1,5 مىڭ شاقىرىمعا قىسقاردى. اقتاۋ تەڭىز ايلاعى ارقىلى استىق تاسىمالداۋ جەڭىلدەدى. حرومتاۋ – التىنسارين ارالىعىنداعى جۇمىس ىستەيتىن جەلىلەر ۋچاسكەسى بويىنشا 2005 جىلى 5500 مىڭ توننا, 2006 جىلى 7882 مىڭ توننا جۇك تاسىمالداندى. بۇگىندە استاناعا بارىپ كەلۋ اقتوبەلىكتەر ءۇشىن اسا قيىنعا سوعىپ تۇرعان جوق. بۇگىن جولعا شىققان ادام بىرەر كۇندە شارۋاسىن ءبىتىرىپ, قايتا اينالىپ كەلىپ جاتادى. سونىڭ ءبارى تىكەلەي تارتىلعان تەمىرجولدىڭ ارقاسى.
التىنسارين – حرومتاۋ باعىتىنداعى تەمىرجول تارماعىن سالۋ جۇمىستارى 2003 جىلدىڭ 18 قازانىندا اياقتالدى. التىنسارين – حرومتاۋ باعىتىنداعى تەمىرجول جەلىسىنىڭ 404 شاقىرىمىن ماگيسترالدىق, 40,22 شاقىرىمىن ستانسالىق جولدار يەمدەنەدى. بۇل تەمىرجول ماگيسترالىن سالۋدىڭ ارقاسىندا 13 ستانسا مەن رازەزد, 11 كوپىر, 151 سۋ قۇبىرى جاڭادان ىسكە قوسىلادى. تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىنە سايكەس جوبا قۇنى 29751 ملن. تەڭگەنى قۇرايدى. مەجەلەنگەن قارجىنىڭ 25856 ملن. تەڭگەسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن, 4165 ملن. تەڭگەسى «قازاقستان تەمىر جولى ۇك» اق-تىڭ قارجىسى ەسەبىنەن ءبولىندى.
«قازاقستان تەمىر جولى ۇك» اق باسشىلىعىنىڭ پىكىرىنشە, التىنسارين –حرومتاۋ ارالىعىنداعى ترانزيتتىك باعىتتى ىسكە قوسۋ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ سولتۇستىك-باتىس بولىگىندەگى تەمىرجول جەلىسىن تولىققاندى قالىپتاستىرۋ جۇمىسى اياقتالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە رەسپۋبليكانىڭ باتىس بولىگىنە جۇك تاسىمالداۋ, ونىڭ ىشىندە استىق ەكسپورتتاۋعا جۇمسالاتىن تاسىمال قۇنىن اناعۇرلىم ازايتۋعا مۇمكىندىك تۋدى.
شار – وسكەمەن
(ۇزىندىعى – 150 شاقىرىم)
2007 جىلى جەلتوقساننىڭ 10-ى كۇنى جاڭادان سالىنعان شار ستانساسى مەن وسكەمەن اراسىنداعى تەمىرجول جەلىسىنىڭ رەلسى توسەلۋىنىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى سالتاناتتى ءراسىم بولىپ ءوتتى. شار – وسكەمەن تەمىرجول بولىگى قۇرىلىسىنىڭ اياقتالۋىمەن قازاقستاننىڭ سولتۇستىك-شىعىس بولىگىندە قازاقستان اۋماعىنان تىس جەرگە شىعۋدى, تيىسىنشە كەدەندىك جانە شەكارالىق باقىلاۋدان ەكى مارتە ءوتۋدى بولدىرمايتىن ۇلتتىق تەمىرجول جەلىسىن قۇرۋ اياقتالدى. جاڭا تەمىرجول ەلىمىزدىڭ ەكونوميكا جانە كولىك سالاسىنداعى ەگەمەندىگىن نىعايتتى, تەمىرجول تاسىمالىنىڭ قاشىقتىعىن جانە ۋاقىتىن ايتارلىقتاي ازايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. قازاقستاننىڭ شىعىس ايماقتارىنىڭ ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ رەنتابەلدىلىگىن جانە ءونىم ءوندىرۋ مۇمكىندىگىن جوعارىلاتۋعا قوسىمشا العىشارتتار جاسادى.
ەندىگى جەردە ايماقارالىق جانە مەملەكەتارالىق كولىكتىك-لوگيستيكالىق بايلانىستار وڭتايلانادى, ياعني تاسىمالداۋدىڭ كولىكتىك قۇرامداس بولىگى نىعايادى. سونداي-اق, جاڭا تەمىرجول جەلىسىنىڭ جانە ستانسالارىنىڭ اشىلۋىنا بايلانىستى جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى, قىزمەتكەرلەرگە جاڭا تۇرعىن ۇيلەر سالىنادى.
شار – وسكەمەن جاڭا تەمىرجول جەلىسى كەندى التايدىڭ ءىرى تەمىرجول تورابىن (وسكەمەن, ريددەر, زىريان) ەڭ قىسقا جول ارقىلى شار ستانساسىنىڭ ماڭىندا ترانزيتتىك «تۇركسىب» ماگيسترالىمەن جالعادى جانە شىعىس قازاقستاننان رەسەي جەرىنە كىرمەي, كەدەن راسىمدەرىن جاساماي, ءوز تەمىرجول تورابىمىز ارقىلى رەسپۋبليكانىڭ وزگە ايماقتارىنا بارۋدى قامتاماسىز ەتتى.
سونىمەن قاتار, تاسىمال قاشىقتىعى بۇرىن قاتىناپ جۇرگەن لوكوت ستانساسى (رەسەي فەدەراتسياسى) ارقىلى بارعاننان 311 شاقىرىمعا قىسقاردى. رەسەي اۋماعىنا 82 شاقىرىم كىرۋ جانە قوس كەدەندىك تەكسەرىستەن ءوتۋ كەدەرگىلەرى جويىلدى. جاڭا تەمىرجول جەلىسىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋى رەسپۋبليكانىڭ وڭتۇستىك وبلىستارى ارقىلى وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان, يران, اۋعانستان جانە باسقا ەلدەرگە شىعۋعا تىكەلەي مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. بۇل قازاقستان ءونىمىنىڭ سىرتقى نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىنا يگى ىقپال ەتەتىندىگى داۋسىز.
شار – وسكەمەن تەمىرجولى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك احۋالىن ىلگەرىلەتۋگە مول سەپتىگىن تيگىزدى. بۇل اتالعان جاڭا جولدار مەملەكەت ىشىندە تاسىمالداۋلاردىڭ قاشىقتىعىن شامامەن 700 شاقىرىمعا قىسقارتتى. ءسويتىپ, شىعىسقازاقستاندىقتار بۇرىنعىداي رەسەيگە سوقپاستان جانە قوسارلاپ كەدەندىك باقىلاۋدان وتپەستەن استاناعا, الماتىعا, ەلىمىزدىڭ باسقا دا قالالارىنا ءوز جەرىمىزبەن باراتىن بولدى. جاڭا جولدىڭ جەتىستىگى رەتىندە مىناداي دەرەك كەلتىرەيىك: بۇرىن ءبىر شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋماعىنداعى زاششيتا ستانساسىنان شارعا دەيىن 26 ساعات 37 مينۋت جۇرەتىن بولسا, قازىر بۇل ارالىققا جولاۋشى 4 ساعات 4 مينۋتتا جەتىپ بارادى. بۇل قۇرىلىس سالىستىرمالى تۇردە قىسقا مەرزىمدە – 41 اي ىشىندە سالىنىپ ءبىتتى. جوبانىڭ قۇنى 24 ملرد. 299 ملن.تەڭگەنى قۇرادى. پايدالانۋعا بەرىلگەن العاشقى قارقىندا-اق مۇندا تاۋلىگىنە 15 جۇك پويىزىن, 3 جولاۋشىلار پويىزىن وتكىزۋ قامتاماسىز ەتىلدى. ءۇش جۇزدەن استام ادام جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلدى.
جوبانىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, ول تمد كەڭىستىگى بويىنشا ءبىرىنشى رەت مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى بويىنشا ءجۇزەگە اسىرىلدى. بۇل – قازاقستانداعى كونتسەسسيالىق نەگىزدە پايدالانۋعا بەرىلگەن العاشقى ينفراقۇرىلىمدىق جوبا.
وزەن – تۇرىكمەنستان مەملەكەتتىك شەكاراسى
(ۇزىندىعى – 146 شاقىرىم)
ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى وزەن ستانساسىنان تۇرىكمەنستانمەن مەملەكەتتىك شەكاراعا دەيىنگى تەمىرجول دا قىسقا مەرزىمدە سالىنىپ, ەلىمىزدىڭ سىرتقا شىعۋ قابىلەتىن ارتتىردى. «وزەن – تۇرىكمەنستان مەملەكەتتىك شەكاراسى» تەمىرجولى قۇرىلىسى ءبىتۋىنىڭ تەك ءوڭىر ءۇشىن ەمەس, تاۋەلسىز ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن ستراتەگيالىق ماڭىزى بار. وسى جول قازاقستاندى قىتاي, كەدەن وداعىنداعى ارىپتەستەرىمىز – رەسەي, بەلارۋس مەملەكەتتەرىمەن بىرگە پارسى شىعاناعىنا جانە يراننىڭ تەڭىز ايلاقتارى ارقىلى حالىقارالىق نارىقتارعا تىكەلەي شىعۋعا مۇمكىندىك بەردى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنە سەنسەك, بۇل ترانزيتتەن تۇسەتىن پايدا بولاشاقتا ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سالاسىنىڭ كىرىستەرىنەن دە اسىپ تۇسەتىن بولادى.
بۇل جولدى سالۋ قازىرگى تەحنيكا مەن تەحنولوگيا اسا دامىعان زاماننىڭ وزىندە وڭايعا سوققان جوق. قۇرىلىسشىلار تاڭ قاراڭعىسىنان تۇرىپ جۇمىسقا قوسىلىپ, كۇن قىزا دەمالۋعا ءماجبۇر بولدى. كۇننىڭ اپتاپ ىستىعىمەن بىرگە ۇزدىكسىز بوراعان جەل دە ولارعا كوپ كەدەرگى كەلتىردى. سوعان قاراماستان كوزدەگەن مەجە ورىندالدى. جول پايدالانۋعا بەرىلگەن العاشقى جىلدىڭ وزىندە توعىز ميلليون تونناعا دەيىن جۇك تاسىمالداندى. سەگىز جۇزدەن استام جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. قۇرىلىس سالۋ كەزىندە ەكى مىڭنان استام جول قۇرىلىسشىلارى جانقيارلىقپەن ەڭبەك ەتتى, ولار 146 شاقىرىم جول توسەپ, 7 جاڭا ستانسالار مەن رازەزدەردىڭ ىرگەتاسىن قالادى, ءتورت كوپىر سالدى, 68 جاساندى قۇرىلىمداردى ىسكە قوستى. جەلى بويى تولىعىمەن ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتىلىپ, تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس پايدالانۋعا بەرىلدى.
جەتىگەن – قورعاس
(ۇزىندىعى – 293 شاقىرىم)
ەلىمىزدىڭ كولىك جۇيەسىن دامىتۋدا ترانزيتتىك الەۋەتتى پايدالانۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەتىن جەتىگەن – قورعاس حالىقارالىق تەمىرجول جوباسىنىڭ نەگىزى قازاقستان مەن قىتاي مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋىندە قالانعان بولاتىن. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2006 جىلعى جەلتوقسانداعى قحر-عا مەملەكەتتىك ساپارى اياسىندا ەكى ەل تەمىرجولىن شەكارالىق ايماقتاعى قورعاس ستانساسى ارقىلى جالعاستىرۋ ماقساتىندا جەتىگەن – قورعاس جەلىسى قۇرىلىسىن سالۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. جەتىگەن – قورعاس تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى – قازاقستاننىڭ كولىك سالاسىنداعى ءىرى جوبالارىنىڭ ءبىرى. ستراتەگيالىق ماڭىزدى ماگيسترالدىڭ ىسكە قوسىلۋىمەن قازاقستان-قىتاي اراسىنداعى ەكىنشى تەمىرجول وتكەلى اشىلدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تەمىرجول جەلىسى رەسمي تۇردەگى بىرنەشە ەۋرازيالىق جەر ءۇستى دالىزدەرىمەن حالىقارالىق كولىكتىك باعىتتارعا شىعادى. ونىڭ ىشىندە شىعىس-باتىس باعدارىمەن (قىتايدىڭ شىعىس جاعالاۋىنداعى) ليانيۋنگان تەڭىز پورتىنان شىعاتىن قىتاي – قازاقستان كولىكتىك دالىزىندەگى ورنى ەرەكشە. دوستىق –الاشاڭقاي شەكارالىق بەكەتىنەن باستالىپ قازاقستاننان رەسەيگە (وزينكي شەكارالىق بەكەتى ارقىلى, نوۆورەسەي پورتىنا, برەست شەكارالىق بەكەتى, چوپ, پەتروپاۆل ستانساسى, ءارى قاراي سانكت-پەتەربۋرگ) كولبەي وتەدى. بۇل كولىك دالىزدەرىنىڭ تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋى قازاقستاننىڭ كولىكتىك كەشەنىنىڭ ەۋرازيالىق حالىقارالىق كولىك باعىتى جەلىسىندەگى باسەكەلەستىگىن نىعايتادى. جەتىگەن-قورعاس تەمىرجول جەلىسىنىڭ ۇزىندىعى 293 شاقىرىم. جوبا بويىنشا 14 جول ايىرىقتارى اشىلدى.
جەزقازعان – بەينەۋ
(ۇزىندىعى – 1038 شاقىرىم)
كەزەكتى ءىرى جوبا جەزقازعان – بەينەۋ تەمىرجولىن سالۋدىڭ باستى ەرەكشەلىگى, ەلىمىزدىڭ باتىسىن ورتالىقپەن قوسۋ ارقىلى جول بويىنداعى شالعاي اۋىلدار تىرشىلىگىنە جان بەردى. كوپتەگەن جۇمىس ورىندارى اشىلدى.
كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. تەمىرجول بويىندا 13 ستانسا جانە 30 رازەزد اشىلدى. الىپ قۇرىلىسقا بارلىعى 10 مىڭنان استام ادام تارتىلدى.
جەزقازعان – بەينەۋ تەمىرجولى ەۋروپامەن الىس-بەرىستى ۇلعايتىپ, ەلىمىزدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىردى. جولدىڭ جالپى ۇزىندىعى 1038 شاقىرىمعا سوزىلدى.
جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىنە سايكەس «جەزقازعان – سەكسەۋىل» جانە «شالقار – بەينەۋ» ۋچاسكەلەرىنىڭ قۇرىلىسى ەڭ وڭتايلى نۇسقا بولىپ تابىلادى. تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىنىڭ ونداعان جاڭا نىساندارى جەزقازعان – سەكسەۋىل, بەينەۋ – شالقار ۋچاسكىلەرى مەن جەزقازعان – بەينەۋ, ارقالىق – شۇباركول جەلىلەرىندە بوي كوتەردى.
ارقالىق – شۇباركول
(ۇزىندىعى – 216 شاقىرىم)
قاراعاندى, قوستاناي, قىزىلوردا, اقتوبە مەن ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ ادام از مەكەندەيتىن اۋماقتارىندا تەمىرجول توسەلدى. اۋدانداردىڭ شالعايدا ورنالاسۋى مەن ينفراقۇرىلىم نىساندارىنىڭ سالىنباعاندىعىن ەسكەرسەك, بولات ماگيسترالدار ايماقتارعا جاڭا تىنىس, جاڭا ءومىر اكەلدى.
جەزقازعان – سەكسەۋىل, بەينەۋ – شالقار ۋچاسكىلەرىندە 18 بولىمشە بەكەتى مەن ارقالىق – شۇباركول جەلىسىندە 7 ستانسا پايدالانۋعا بەرىلدى. جەزقازعان – بەينەۋ, ارقالىق – شۇباركول تەمىرجول ينفراقۇرىلىم نىساندارىندا 2153 ادامعا تۇراقتى جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. بۇگىندە 1464 ادام قىزمەتكە قابىلداندى. جەزقازعان ەلەكترمەن جابدىقتاۋ ديستانساسى, قازالى ەلەكترمەن جابدىقتاۋ ديستانساسى, سەكسەۋىل جول ديستانساسى, ارقالىق جول ديستانساسى سالىنىپ, ىسكە قوسىلدى. شالقار, قۇلسارى, جاڭاارقا, قۇسمۇرىن, قازالى بەلگى بەرۋ جانە بايلانىس ديستانساسىنىڭ قىزمەت كورسەتۋ شەكاراسى كەڭەيدى.
قولدانىسقا بەرىلگەن بۇل تەمىرجولدار سولتۇستىك – وڭتۇستىك, شىعىس – باتىس اراسىنداعى جۇك اعىنىن وڭتايلاندىردى. جاڭا تەمىرجولدار مەملەكەتىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرىپ قانا قويماي, ورتالىق جانە باتىس قازاقستاننىڭ دامۋىنا, اۋدانداردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىنىڭ ارتۋىنا ءوز ۇلەسىن قوستى.
الماتى – شۋ تەلىمىندەگى ەكىنشى تەمىرجول جەلىسى
(ۇزىندىعى – 110 شاقىرىم)
«قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ەلىمىزدى ترانزيتتىك-كولىكتىك, ساۋدا, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ىسكەرلىك حابىنا اينالدىرۋداعى قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن دامىتۋعا ارنالعان كولىكتىك ينفراقۇرىلىمدىق سالاسىن ودان ءارى دامىتۋ ماقساتىندا بىرقاتار ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا. بۇل جوبالاردىڭ ىشىندە الماتى-1 – شۋ تەلىمىندەگى ەكىنشى تەمىرجول جەلىسى قۇرىلىسى; بورجاقتى – ەرساي تەمىرجول تەلىمى; قۇرىق سەلوسىنداعى پاروم كەشەنى; استانا قالاسىنداعى اۋەجايدىڭ ۇشۋ-قونۋ الاڭىن قايتا جاڭعىرتۋ; «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا كەشەندى دامىتۋ جوبالارى بار.
الماتى-1 – شۋ تەلىمىندەگى ەكىنشى تەمىرجول جەلىسى قۇرىلىسى ونىڭ وتكىزۋ الەۋەتىن ەسەلەپ ارتتىرادى. كەشەندى قۇرىلىستاردى اتقارۋ كەلىسىمى «جول جوندەۋشى كومپانياسى» جشس كونتسورتسيۋمى جانە «جول جوندەۋ» جشس-مەن جاسالدى. قازىرگى تاڭدا 30 مىڭ تەكشە مەتر توپىراق قاباتى سىدىرىلىپ, 73 مىڭ تەكشە مەتر توپىراق قاباتى توسەلدى. جولدى اينالىپ وتۋگە ارنالعان ەلەكترمەن جابدىقتاۋ, بەلگى بەرۋ جانە بايلانىس قۇرىلعىلارى قايتا قۇراستىرىلىپ, جابدىقتالۋدا. ءتورت كوپىر مەن شاعىن جاساندى عيماراتتار قۇرىلىسى سالىندى.
بورجاقتى – ەرساي
(ۇزىندىعى – 14 شاقىرىم)
باتىس باعدارداعى كاسپي تەڭىز ايلاعىنىڭ الەۋەتىن دامىتۋ ماقساتىندا قۇرىق ايلاعىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن بورجاقتى-ەرساي تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى سالىنۋدا.
بۇگىنگى تاڭدا بورجاقتى-ەرساي تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا قۇرىق ايلاعى تەڭىزى جاعالاۋى نىساندارىنا قاجەتتى توپىراق توسەمدەرى جۇمىسى اياقتالدى. قازىردىڭ وزىندە ەكى سۋ وتكىزۋ قۇبىرلارى مەن كولىك وتكىزۋ جولدارى قۇرىلىسى سالىندى. جولدىڭ ۇستىڭگى قاباتىنا 22 شاقىرىمعا قاجەتتى رەلس توركوزدەرى جيناقتالدى. ونىڭ 16,6 شاقىرىمى باستى جول بولىپ سانالادى. وندا 19 باعىتتاۋىش بۇرما توسەلدى. جول جيەگىندەگى ۆل-10 كۆ ەلەكترمەن قامتۋ جەلىسى سالىندى. 29 شاقىرىمعا ەلەكتر سىمدارى تارتىلدى. جەلىدەگى ۆل-110كۆ ەلەتر جەلىسى قايتا جابدىقتالدى. ەلەكترلەندىرىلگەن ورتالىق جابدىقتاۋ مودۋلدىق, بەلگى بەرۋ جانە بايلانىس بەكەتتەرى تۇرعىزىلىپ, بايلانىس كابەلدەرى توسەلدى. ۆاحتالىق ادىسپەن جۇمىس جاسايتىن ەڭبەككەرلەرگە ارنالعان وندىرىستىك عيماراتتار مەن ۇيلەر تۇرعىزىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلى بورجاقتى-ەرساي تەمىرجول جەلىسى قۇرىلىسىن اياقتاۋعا تولىق نەگىز قالاندى.
110 جىلدان استام ۋاقىتقا سوزىلعان قازاقستان تەمىرجولىنىڭ تاريحىندا سوڭعى 25 جىل ىشىندە سالىنعان تەمىرجول قۇرىلىسى ەلىمىزدىڭ كولىك ترانزيتتىك باعىتىندا شىنايى ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەن كەزەڭ بولدى. سوڭعى جىلدارى سالىنعان تەمىرجول تالاپتارى ۇلان-عايىر قازاقستاننىڭ ءتورت قۇبىلاسىن تۇگەل ءبىر-بىرىمەن بايلانىستىرىپ, تاۋەلسىز ەكونوميكامىزدىڭ تامىرلارىنا تولىق قان جۇگىرتتى. سونىمەن بىرگە, توڭىرەگى تۇگەل قۇرلىقپەن شەكارالاساتىن قازاقستان تۇڭعىش رەت پارسى شىعاناعى ارقىلى الەمدىك مۇحيتقا جول اشتى.
قىتايمەن بايلانىستىراتىن ترانزيتتىك تەمىرجول ءدالىزىنىڭ ماڭىزى دا زور. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلعا تامان ەۋروپا مەن قىتاي اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 1 تريلليون دوللارعا دەيىن جەتەتىن كورىنەدى. قورعاس – شىعىس قاقپاسى ارقىلى اسپاناستى ەلىنىڭ سارقىلماس جۇك تاسقىنى ەۋروپاعا جول تارتپاق. ال دوستىق ستانساسى ارقىلى كاسپي تەڭىزىمەن تۇركياعا, وزەن – تۇرىكمەنستان ارقىلى پارسى شىعاناعى ەلدەرىنە اتتاندىرىلاتىن بولادى. اقيقاتىن ايتقاندا, تاۋەلسىز قازاقستان الەمنىڭ ەڭ دامىعان ەلدەرىمەن يىق تىرەستىرەتىن الەۋەتتى ترانزيتتىك حابقا اينالدى.
جول – تىرشىلىك. جول – تابىس. جول – بولاشاق. ترانزيتتىك-لوگيستيكالىق كولىك جولدارى الەۋەتىن ارتتىرا وتىرىپ قازاقستان ەرتەڭگى دامۋ بيىگىن تۇعىرلادى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».