گەرمانيا تۇركياعا قارجى بولمەك
ميگرانتتار پروبلەماسىن شەشۋ ءۇشىن گەرمانيا تۇركياعا جاسالىناتىن قارجى كومەگىنىڭ كولەمىن 36 ميلليون ەۋرودان 50 ميلليون ەۋروعا دەيىن ارتتىراتىن بولادى, دەپ حابارلادى جۋرناليستەرگە گفر ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ءمينيسترى گەرد ميۋللەر.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇل قارجى ميگراتسيالىق داعدارىستى شەشۋ ءۇشىن باعىتتالادى. ول قارجىعا مەكتەپتەر سالىنىپ, كاسىپتىك وقۋلار ۇيىمداستىرىلادى جانە تۇركيانىڭ شەكارالىق وڭىرلەرىندە كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدار نىعايتىلادى.
گەرمانيا ءمينيسترى وسى ماسەلەگە وراي جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا تۇركيانىڭ ەۋروپاداعى ميگراتسيالىق داعدارىستى شەشۋدە جەتەكشى رولدەردىڭ بىرىنە يە ەكەندىگىن باسا كورسەتكەن.
فرانتسيادا بوسقىندار كالە پورتىن باسىپ الۋعا ارەكەت جاسادى
فرانتسيانىڭ كالە قالاسىنداعى لاگەرگە ورنالاستىرىلعان ميگرانتتار شەكارانى بۇزىپ ءوتۋ ءۇشىن كەزەكتى ارەكەتتەر جاسادى. ولار كەدەرگى قورشاۋدان ءوتىپ, پورتقا دەيىن جەتپەك بولدى. پوليتسيا ولارعا قارسى كۇش كورسەتتى. كەيبىرەۋلەرىن ۇلىبريتانياعا باعىت الاتىن پارومنان ۇستادى.
وسى وقيعاعا بايلانىستى كالەدەگى بوسقىندار لاگەرىندە ميگرانتتار قۇقىعىن قولداۋعا باعىتتالعان شەرۋ بولىپ ءوتتى. بۇل اكتسياعا ميگرانتتاردىڭ وزدەرى, سونداي-اق فرانتسۋزدىق سولشىل توپتار باستاعان بەلسەندىلەر قاتىستى. ول بەلسەندىلەردىڭ كوپشىلىگى تاياۋ شىعىس, افريكا جانە ازيا ەلدەرىنەن شىققاندار ەدى.
شەرۋگە قاتىسۋشىلار «ءبىز قاۋىپتى ەمەسپىز» دەپ جازىلعان پلاكاتتار ۇستادى. ولار ادام قۇقىعىنىڭ ساقتالۋىن تالاپ ەتتى. وسى قولداۋعا سۇيەنگەن لاگەردەگى ميگرانتتار كەشكە تامان شەكارالىق قورشاۋلاردى بۇزىپ ءوتۋ ءۇشىن شابۋىلعا شىقتى. جۇزدەگەن ادام كالە پورتىنا جەتۋگە ۇمتىلدى. مۇنداعى ولاردىڭ ماقساتى بريتان جاعالاۋىنا باعىت الاتىن كەمەلەرگە وتىرۋ بولدى.
گرەكيا مەن تۇركيا شەكاراسىندا بىلتىرعى جىلى جۇزدەگەن مىڭ بوسقىن جيناقتالعان بولاتىن. وسى جەرلەردە دە ميتينگىلەر بولىپ ءوتتى. وعان قاتىسقان گرەكيانىڭ سولشىل بەلسەندىلەرى بوسقىندار ءۇشىن شەكارانى اشۋدى تالاپ ەتتى. شەكارالىق وڭىردەگى جاعداي وسىنداي شەرۋلەرگە بايلانىستى بارىنشا شيرىعا ءتۇستى. شەرۋگە قاتىسۋشىلار بوسقىنداردىڭ ۋاقىتشا لاگەرلەردە ادام توزگىسىز جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىعىن ايتىپ, ولار ءۇشىن شەكارانى اشۋ قاجەت دەپ ۇرانداتتى. مۇنى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ دا قولدايتىندىعى سەزىلەدى. ويتكەنى, وسى وڭىرگە جينالعان مىڭداعان بوسقىندار ولاردىڭ قالىپتى ءومىرىن بۇزىپ جىبەرگەن ەدى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار وسى جاعدايدان تەزىرەك شىعۋدى قالايدى.
ەكىنشى جاقتان, فينليانديا ازاماتتارى ءوز ۇكىمەتىنەن شەكارانى جابۋدى تالاپ ەتۋدە. ويتكەنى, ولار دا بوسقىندار پروبلەماسىنا تاپ بولعىسى كەلمەيدى. سوندىقتان, فينليانديانىڭ تامپەرە قالاسىندا شەكارادان ەشكىمدى وتكىزبەۋدى تالاپ ەتكەن ۇراندار ۇستاپ, جۇزدەگەن ادام كوشەگە شىققان. شەرۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى ۇستەرىنە كلوۋننىڭ كوستيۋمىن كيىپ العان. ولار مۇنىڭ سەبەبىن, «اتالعان پروبلەمامەن كۇرەسۋدىڭ ءبىر-اق جولى بار, ول – ءازىل ارقىلى ءوز كوڭىل-كۇيىڭدى تۇسىرمەۋ», دەپ تۇسىندىرگەن.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بار-جوعى بەس جارىم ميلليون ادام ءومىر سۇرەدى. سوندىقتان, 33 مىڭ ميگرانتتىڭ بىزگە كەلۋى تىم كوپتىك ەتەدى, دەپتى تۇرعىنداردىڭ ءبىرى. ولاردى كەلن قالاسىنداعى جاڭا جىلدىق مەرەكە كەزىندە ورىن العان بوسقىنداردىڭ ايەلدەرگە جاساعان زورلىق-زومبىلىق وقيعالارى قاتتى تىتىركەنتىپ تاستاعان سەكىلدى.
گرەكيا وزىنە تاعىلعان كىنانى تەرىسكە شىعاردى
سوڭعى كەزدەرى بىرقاتار ەۋروپالىق ساياساتكەرلەر گرەكيانى ميگرانتتار پروبلەماسىنىڭ تۋىنداۋ كوزىنە اينالىپ بارادى دەپ ايىپتاۋدا. ولار گرەكيانىڭ بوسقىندار پروبلەماسىن شەشۋگە ىنتا تانىتپاي وتىرعاندىعىن ايتادى.
الايدا, مۇنداي ايىپتاۋلارعا گرەكياداعى بيلىك باسىنداعىلاردىڭ بەرەتىن جاۋاپتارى دا بار.
«ەۋروپادا بوسقىندار پروبلەماسىنىڭ باس كوتەرۋىنە گرەكيا كىنالى ەمەس. بۇل پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن سيرياداعى سوعىس پەن تاياۋ شىعىستاعى گۋمانيتارلىق داعدارىستى اۋىزدىقتاۋ كەرەك», دەيدى ولار.
جۋىقتا وسىنداي پىكىرلەردىڭ ءبىرىن گرەكيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى نيكوس كسيداكيس ءبىلدىردى.
«سوڭعى كۇندەرى ەۋروپاداعى كونسەرۆاتيۆتىك توپتاردىڭ وكىلدەرى گرەكيانى بوسقىندار پروبلەماسىن تۋىنداتاتىن كوز دەپ ايىپتاپ, ءبىزدى ابدەن نىساناعا الىپ الدى. ولار مۇنداي كىنانى تاققاندا, ەڭ الدىمەن ءبىزدىڭ ەلدىڭ جاعالاي كۇزەتىن تەڭىز شەكارالارىن قورعاماي وتىر دەيدى. بىزدەن بوسقىندارعا قارسى اسكەري كۇش كورسەتۋدى تالاپ ەتەدى. بۇلارى دۇرىس ەمەس. گرەكيا ءوزىنىڭ ۇلتتىق جانە ەۋروپالىق شەكارانى تالاپ دەڭگەيىندە قورعايدى. بىراق ءبىز بوسقىن ايەلدەر مەن بالالار مىنگەن قايىقتارعا اسكەري كۇش كورسەتىپ, ولاردى سۋعا باتىرىپ جىبەرە المايمىز. بۇعان ءبىزدىڭ وركەنيەتىمىزدىڭ قۇندىلىقتارى, سونداي-اق, حالىقارالىق جانە ەۋروپالىق كەلىسىمشارتتار جول بەرگىزبەيدى. گرەكيا ەۋروپالىق مادەنيەتتىڭ ساقتاۋشىسى بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, زارداپ شەككەن بوسقىنداردى قولداۋشى ەلدەردىڭ قاتارىندا. گەرمانيا, اۆستريا, شۆەتسيا جانە باسقا دا ەلدەر سەكىلدى ءبىز بوسقىندار پروبلەماسىنا تۇسىنىستىكپەن قارايمىز», دەيدى ول.
ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ءوز سوزىندە گرەكيانىڭ ەگەي تەڭىزىندە سۋعا باتىپ كەتە جازداعان 104 مىڭ ادامدى, سونىڭ ىشىندە كوپتەگەن بالالاردى قۇتقارىپ قالعاندىعىن كەلتىرگەن.
«ەگەي تەڭىزىندەگى باقىلاۋ شارتتارىن وزگەرتۋ باعىتىندا گرەكياعا قىسىم جاساۋ, مۇندا ونسىز دا ءجيى ورىن الىپ جاتقان ادام ءولىمىنىڭ سانىن ارتتىراتىن بولادى. تەك وتكەن كۇنى عانا مۇندا 42 ادام, سونىڭ ىشىندە جاس بالا قازاعا ۇشىرادى», دەيدى نيكوس كسيداكيس.
ول ءوز مالىمدەمەسىندە گرەكيانىڭ ەۋروپالىق ارىپتەستەردەن وتكەن جىلدىڭ شىلدە ايىندا بوسقىندار پروبلەماسىنا بايلانىستى ۇلكەن كومەك سۇراعاندىعىن, سونىڭ ىشىندە جەدەل جۇرەتىن قايىقتار مەن باسقا دا قۇرال-جابدىقتار, مامانداندىرىلعان قىزمەتكەرلەر سۇراعاندىعىن, سونىمەن قاتار ەگەي تەڭىزىندەگى «پوسەيدون» وپەراتسياسىن كەڭەيتۋدى وتىنگەندىگىن, الايدا بۇل كومەكتىڭ تىم كەشىگىپ كەلگەندىگىن كەلتىرگەن.
كسيداكيس ءوز مالىمدەمەسىندە ەۋروپا كەڭەسىنىڭ 160 مىڭ ادامدى كوشىرىپ اكەتۋ جونىندەگى كەلىسىلگەن شەشىمىن ارىپتەس مەملەكەتتەردىڭ تەز ورىنداۋى قاجەتتىگىن ەسكە سالعان.
بيزنەسمەندەر ميگرانتتارعا قارسى
فرانتسيانىڭ كالە قالاسىندا ميگرانتتارعا قارسىلىق كورسەتكەن شەرۋ دە بولىپ ءوتتى. بۇل شەرۋ جەكسەنبى كۇنى ۇيىمداستىرىلدى. ونى ۇيىمداستىرۋشىلار – جەرگىلىكتى بيزنەسمەندەر. بۇل شەرۋلەر «ميگرانتتار ەكونوميكانى قۇرتادى» جانە «مەن ءوز قالامدى سۇيەمىن» دەگەن ۇراندارمەن ءوتتى. شەرۋگە قاتىسۋشىلار قولدارىنا وسىنداي سوزدەر جازىلعان پلاكاتتار كوتەرىپ شىقتى.
جەرگىلىكتى بيزنەسمەندەردىڭ ايتۋىنشا, قالا ماڭايىنداعى ميگرانتتاردىڭ جاعىمسىز ارەكەتتەرى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى قاۋىپتەندىرۋدە. «ادامدار ولاردان سەسكەنىپ, قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىنا كوپ كەلمەيتىن بولدى. وسىدان ساۋدا دۇكەندەرى مەن مەيرامحانالار شىعىن شەگۋدە. ال وسىنداعى قالا قۇراۋشى كاسىپورىن بولىپ تابىلاتىن پورتتا جولاۋشىلار اعىنى تومەندەپ كەتتى. ول 2015 جىلدىڭ باستاپقى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 45 مىڭ ادامعا ازايدى». مىنە, جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر وسىنداي شاعىمداردى العا تارتىپ وتىر.
كالە پورتى كەڭەسىنىڭ توراعاسى جان-مارك پيۋيسەسو بىلاي دەيدى:
«ميگرانتتاردان كالە قالاسىنىڭ ەكونوميكاسى زارداپ شەگۋدە. پورت قىزمەتى دە قيىن جاعدايعا دۋشار بولىپ وتىر. مەن وسى جاعدايدى رەتتەۋدىڭ ۋاقىتى جەتتى دەپ ەسەپتەيمىن. بۇلاي دەپ ايتاتىن سەبەبىم, بىزگە كەلىپ جاتقان بوسقىندار ءوز ەلدەرىندەگى سوعىستان قاشۋشىلار. مۇندا ولار جاقسىلىقپەن كەلىپ وتىرعان جوق».
وتكەن سەنبى كۇنى كالە پورتىنىڭ جۇمىسى كەزەكتى رەت تاعى دا ۇزىلىسكە دۋشار بولدى. بۇل وقيعا بوسقىندار قورشاۋ مەن كۇزەتتى بۇزىپ ءوتىپ, پورتقا كىرىپ كەتكەن كەزدە ورىن الدى. پوليتسياعا كۇش قولدانۋعا, وسىنداي ارەكەت جاساۋ ءۇشىن كەمەدەگى ادامداردى سىرتقا شىعارۋعا تۋرا كەلدى.
كالە قالاسىنىڭ جانىنداعى پالاتكالى لاگەرگە جينالعان بوسقىندار – افريكا مەن تاياۋ شىعىستان شىققان ادامدار. ولاردىڭ مۇندا جيناقتالا باستاعانىنا جىلعا جۋىق ۋاقىت بولدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ولار فرانتسيادان شىعىپ, ۇلىبريتانياعا جەتۋ ارەكەتىن بىرنەشە رەت جاساعان. كوپ جاعدايدا لا-مانشتاعى تۋننەل ارقىلى ءوتىپ كەتۋگە ۇمتىلعان. مىنە, وسىنداي وقيعالار كەزىندە پوليتسيامەن بولعان قاقتىعىس سالدارىنان قازا تابۋشىلار دا از ەمەس.
مىنە, وسى ارالىقتا فرانتسيا مەن ۇلىبريتانيا اتالعان پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن بىرنەشە سامميت وتكىزدى. بىراق پروبلەما شەشىمى ازىرگە تابىلماي تۇر.
توپتامانى دايىنداعان سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان».