قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ توراعاسى, كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيا مۇشەسى اسلامبەك مەرعاليەۆ جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ 28-بابىنا قاتىستى تۇسىندىرمە بەردى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
«نەگىزگى زاڭدا قابىلدانعان نورمانىڭ قاتە جانە ءارتۇرلى ءتۇسىندىرىلۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن كەلەسى تۇسىندىرمەنى جاريالاۋدى قاجەت دەپ سانايمىن», دەلىنگەن حابارلامادا.
جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ 28-بابى تۇرعىن ءۇي يەلەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى بەكىتەدى.
بۇل نورما زاڭدى مەنشىك يەلەرىنىڭ قۇقىقتارىنا باسىمدىق بەرەدى جانە ولاردى سوتتىڭ زاڭدى كۇشىنە ەنگەن شەشىمىنسىز تۇرعىن ۇيىنەن شىعارۋعا نەمەسە ودان ايىرۋعا تىيىم سالادى.
اتالعان وزگەرىس ازاماتتاردى نەگىزسىز ء(وز بەتىنشە) تۇرعىن ۇيدەن شىعارۋدان قورعاۋ ءۇشىن كونستيتۋتسيا دەڭگەيىندە ەنگىزىلدى.
اسلامبەك مەرعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاڭا تاجىريبە ەمەس. بۇعان دەيىن دە زاڭنامادا ءوز بەتىنشە شىعارۋعا تىيىم سالىنعان.
ۇقساس نورمالار ازاماتتىق كودەكستە (188-باپ) جانە «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭدا (8-باپ) بۇرىننان قاراستىرىلعان.
كەز كەلگەن ماجبۇرلەپ شىعارۋ نەمەسە تۇرعىن ۇيدەن ايىرۋ (مىسالى, مەملەكەت مۇقتاجى ءۇشىن الۋ, كەپىل مۇلكىن ءوندىرىپ الۋ, جالعا بەرۋ شارتى) تەك سوت تارتىبىمەن جۇزەگە اسىرىلادى.
سوتتىڭ ءرولىسوت ادامنىڭ «تۇرۋىنا رۇقسات بەرمەيدى», كەرىسىنشە ونىڭ بۇل تۇرعىن ۇيدە تۇرۋعا زاڭدى نەگىزى بار-جوعىن تەكسەرەدى.
تۇرعىن ۇيگە يەلىك ەتۋ قۇقىعى تەك زاڭدى مەنشىك يەسىنە تيەسىلى ەكەنىن ءتۇسىنۋ قاجەت.
مەنشىك يەسى ءوز قۇقىعىن پايدالانا وتىرىپ, تۇرعىن ءۇيىن جالعا بەرە الادى جانە شارتتا جالعا الۋشىنى شىعارۋ تالاپتارىن بەلگىلەي الادى.
ءۇي يەسىنىڭ قۇقىعى ءسوزسىز باسىمدىققا يە: ساراپشى جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ 28-ءشى بابىن تالداپ بەردى
جالعا الۋشىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىەگەر جالعا الۋشى شارت تالاپتارىن بۇزسا, مەنشىك يەسى شارتتى بۇزىپ, تۇرعىن ءۇيدى بوساتۋدى تالاپ ەتۋگە تولىق قۇقىلى.
جالپى, تۇرعىن ۇيدەن شىعارۋ ماسەلەسى بويىنشا تۇراقتى سوت تاجىريبەسى قالىپتاسقان.
سوت ستاتيستيكاسىنا سايكەس, 2025 جىلى قارالعان 2,7 مىڭ ءىستىڭ تەك 6%-ى نەمەسە 160 ءىس پاتەر جالداۋشىلارعا قاتىستى بولعان.
كوپ جاعدايدا جالعا الۋشىلارعا قاتىستى داۋلار سوتقا دەيىن جەتپەيدى, ويتكەنى شارت تالاپتارى ساقتالسا, جانجال تۋىندامايدى.
مەنشىك يەلەرى دە شارت تالاپتارىن ادال ورىندايتىن جالعا الۋشىلاردى شىعارۋدى تالاپ ەتپەيدى.
ال شارت بۇزىلعان جاعدايدا, سوت جالعا الۋشىنى شىعارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى جانە مەنشىك يەسىنىڭ شىعىندارىن, ونىڭ ىشىندە زاڭگەرلىك شىعىنداردى وتەۋدى مىندەتتەيدى.
جاڭا كونستيتۋتسيا – جاستاردىڭ ەل دامۋىنا ناقتى ىقپال ەتۋ كەزەڭىن باستايدى
قورىتىندىلاي كەلە, جاڭا كونستيتۋتسيا كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن قۇقىقتىق بەلگىسىزدىك تۋىندامايدى دەپ كۇتىلەدى.
«كوپ جاعدايدا قيىندىقتار تاراپتار اراسىندا جازباشا شارت بولماعان كەزدە پايدا بولادى. مۇنداي جاعدايدا تالاپتاردى دالەلدەۋ قيىنعا سوعادى», دەپ ءتۇسىندىردى جوعارعى سوت توراعاسى.
بۇل نورمانى كونستيتۋتسياعا ەنگىزۋ ەڭ الدىمەن جىلجىمايتىن م ۇلىك يەلەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە, مامىلەلەردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى ءتارتىپتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان.