كۇتۋمەن وتكەن عۇمىر

ۇلى جەڭىس تۋرالى, سۇراپىل سوعىستىڭ قاسىرەتى تۋرالى 70 جىل ىشىندە كوپ جازىلدى, ايتىلدى... كينولار ءتۇسىرىلدى, دەرەكتى فيلمدەر كورسەتىلۋدە. تاقىرىپتىڭ قىر-سىرى جان-جاقتى اشىلا ءتۇستى, زەرتتەلدى. مايدان مەن تىلداعى ءومىر, ەرلىك پەن باتىرلىق جىرلاندى. ەستەلىكتەر جازىلدى, ەسكەرتكىشتەر ورناتىلدى. ەشكىم دە, ەشتەڭە دە ۇمىتىلمايدى... بۇل تاقىرىپ – ماڭگىلىك تاقىرىپ. تاۋسىلمايتىن, شەگىنە ەشكىم دە, ەشقاشان دا جەتە المايتىن تاقىرىپ ەكەن. ءالى دە ايتىلماعان, ايتا الماعان جايتتار كوپ ەكەن... لەنگەر اۋدانى, «قىزىل ءۇي» كولحوزىنان سوعىسقا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ اتتانعان 1912 جىلى تۋعان مامىشەۆ مۇستافا ەدى. اۋىلدىق كەڭەستىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ووعىسقا بارمايتىن ايرىقشا نۇسقاۋمەن بەكىتىلگەن قۇجاتى (برونى) بولا تۇرا, لەنگەر اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتىنا ءوتىنىش جازىپ, قىزمەتى مەن ءمورىن, كىلتتەرى مەن قۇجاتتاردى ءوز قولىمەن بولاشاقتان ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىرەتىن ساۋاتتى ءارى پىسىق, جاۋاپكەرشىلىگى مول ءماريا بيشىمباەۆاعا تاپسىرىپ كەتەدى. ءۇش جاسار ۇلى مەن شاقالاق قىزىن جۇبايى كۇلحاتشاعا امانات ەتىپ تاپسىرىپ تۇرىپ, ءوزىن كۇتۋىن سۇرايدى. قوشتاسۋ تەز بولدى... ومىردەگى ەڭ جاقىن ءۇش ادامىن بىردەي قۇشاعىنا قىسىپ, ماڭدايلارىنان ءسۇيىپ, قىزىن قايتا-قايتا مەيىرلەنە يىسكەپ كەتە بەردى. 194-ءشى اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 954-ءشى اتقىشتار پولكىنىڭ ەفرەيتورى مامىشەۆ مۇستافا الدىڭعى قاتارداعى جاۋىنگەر بولدى. جازعان حاتتارىندا «ەلدى قورعاۋ – ازاماتتىق بورىشى» ەكەنى تۋرالى, بولاشاق بەيبىت ءومىر تۋرالى ءوز ويلارىن جازىپ, جان جارىنا دەگەن ىستىق سەزىمىن جەتكىزە كەلە, ىلعي كۇتۋىن سۇرايتىن. نارەستەلەرىنە دەگەن اكەلىك مەيىرىمى مەن ولاردىڭ «پەرىشتە ءيسى» ەلگە جەتەلەپ كەلەتىنىنە سەنىمدى بولاتىن. سوندىقتان بولار, ەكى رەت مايداننان قارا قاعاز كەلسە دە, جارى جاماندىققا قيماي, كۇتۋمەن بولدى. ەكى جاعىندا قۇشاعىنا تىعىلىپ جاتقان ەكى پەرزەنتىمەن كەشكە جاتار الدىندا جاراتۋشىعا بىرگە سيىنىپ, ۇيقىعا كەتەتىن. تاڭەرتەڭ ەكەۋى اناسىنىڭ اللاعا جالبارىنىپ, «جارىنىڭ اماندىعىن سۇراۋىنىڭ» كۋاگەرى بولىپ ءوستى. كەيدە, اللاعا جىلاپ وتىرىپ جالبارىنعانىن كورىپ, وزدەرى دە كورپە استىندا كوز جاسىن ءسۇرتىپ جاتاتىن. اللا جاستىڭ تىلەۋىن بەرەدى. اكەلەرىڭنىڭ امان كەلۋىن وزدەرىڭ سۇراڭدار,  دەيتىن اناسى. سوندا داۋىس­تاپ, جارىسىپ جالبارىنۋشى ەدى ولار. كەيدە اناسىنىڭ كوزىنە جاس كەلگەنىن بايقاپ قالعان ولار, بىرگە جىلايتىن... اكەسى بالالارىنىڭ ەسىندە جوق. ولار تىم كىشكەنتاي بولعان, سوندىقتان ءوز قيالدارى بويىنشا ونىڭ بەينەسىن سۋرەتتەپ العان. ۋاقىت وتە ۇشەۋى دە ءبىر-بىرىنە كوز جاسىن كورسەتپەۋگە تىرىساتىن. سولاي ءبىر-ءبىرىن جۇباتىپ ءجۇرىپ, جىلدار ءوتتى. سوڭعى حات مۇستافادان 1944 جىلى تامىز ايىنىڭ باسىندا كەلدى. ءبىر ايدان سوڭ قارا قاعاز جەتتى... وندا جارى تۋرالى «اۋىر جاراقاتتان قايتىس بولدى» دەپ جازىلعان ەكەن. الدىڭعى ەكى قۇجاتتا «ەرلىكپەن قازا تاپتى» دەگەن سوزدەر جازىلعان بولاتىن... مىنا حابار اۋىر ءتيدى... جۇرەك ءبىر ءتۇرلى سىر بەرگەن سياقتى بولدى. كۇلحاتشا اپا وسى حاباردان كەيىن قالتىراپ-دىرىلدەپ اۋىرىپ, توسەك تارتىپ جاتىپ قالدى... تەك قۇلاعىنا «كۇت... كۇدەرىڭدى ۇزبە... كۇت... كۇتە بەر» دەگەن سوزدەر كەلە بەردى. اناسىمەن بىرگە ەكى بالا دا اۋىردى. بىراق, ولار قاي جەرى اۋىرعانىن وزدەرى بىلمەيدى... سولاي ۇشەۋى دە السىرەپ, اۋى­رىپ ءبىر جەتى جاتا بەردى. ءبىر كۇنى قىزى اكەسى تۋرالى ايتىپ بەرۋىن سۇراعان. ەگەر ءبىز ول تۋرالى كوپ ايتساق, اكەم ءوزى كەلىپ قالادى, دەدى ول. اكەم كەلگەندە ءبىزدىڭ ءبارىمىزدىڭ اۋىرىپ جاتقانىمىزدى كورسە رەنجيدى عوي. سوندىقتان, ءبىز مىقتى ­بولۋىمىز كەرەك, دەپ, اناسىنىڭ قول­تىعىنان سۇيەپ تۇرعىزدى. سول ءسوز دەمەۋ بولدى ما, ايتەۋىر, تىرشىلىككە قايتا بەتبۇرىس باستالدى. قايتالاناتىنى – تاڭىردەن اكەسىنىڭ امان ورالۋىن سۇراۋ ەدى... كۇتۋمەن جىل ءوتتى. جەڭىس كۇنى دە كەلدى. اۋىلعا سوعىستان ازاماتتار ورالا باستادى. ءار ازاماتتىڭ كەلۋى – ەلدىڭ ورتاق قۋانىشى ەدى. سوعىستان ورالعانداردىڭ ۇيىنە اناسىمەن بىرگە ەكى پەرزەنتى دە ىلەسە باراتىن. اڭگىمەنى مۇقيات تىڭدايتىن. ءار سوزگە زەيىن قوياتىن. ولار مىندەتتى تۇردە «ءبىزدىڭ اكەمىزدى كوردىڭىز بە؟» دەپ سۇرايتىن. ۇنامايتىن جاۋاپقا «ول كەلە جاتىر... ءالى جولدا ءجۇر», دەپ وزدەرىن جۇباتىپ قوياتىن. اناسىنىڭ قولىنان ۇستاپ كەلە جاتىپ, كەيدە قىزى: قۇداي, اكەمدى ۇيگە جەتەلەپ كەلشى... سول ءۇشىن مەن سەنىڭ ءۇيىڭدى جيناپ بەرەيىن. تاماعىڭدى ازىرلەپ بەرەيىن. سەنىڭ بارلىق ايتقاندارىڭدى بۇلجىتپاي ورىندايىن, دەپ قيالداپ جۇرەتىن. ۇلى كوپ سويلەمەيتىن. مىنەزى سالماقتى, تەز ەسەيدى. اناسىنىڭ كوزىنەن كوپ نارسەنى ايتقىزباي-اق ۇعاتىن. قارىنداسىنا قامقورشى بولا باستادى. ونىڭ كوپ سويلەگەنىن, سىڭعىرلاعان كۇلكىسىن اناسى كەلگەندە دەمەپ وتىراتىن. سوعىستان كەيىنگى ءۇش, بەس جىل ىشىندە تاعى دا جاۋىنگەرلەر كەلىپ جاتتى. بىراق, ەشقايسىسى سەلسوۆەتتىڭ حاتشىسىن سوعىستا كوردىم-ءبىلدىم دەمەيدى. ونىڭ ۇستىنە جازىلعان ىزدەۋ حاتتارعا دا جاۋاپ جوق... «دەمەك, سوعىستان ورالمايدى عوي... جاراقاتتان قايتىس بولعانى راس ەكەن عوي...». بىراق, جۇرەك ونداي سۋىق حاباردى قابىلداعىسى كەلمەيدى. سۇيىكتى جارى جازعان حاتتارىندا « ۇلى مەن قىزىن كوبىرەك ەركەلەتۋىن سۇراناتىن. الەمدەگى ەڭ سۇلۋ, ەڭ اقىلدى ايەلدى اللا وزىنە بەرگەنىن دوستارىنا ماقتانىشپەن ايتاتىنىن», جازاتىن. حات ارقىلى «جۇبايىنىڭ ءمولدىر كوزىنە مۇڭ ۇيالاماسا دەپ تىلەيتىنىن» جەتكىزۋگە تىرىساتىن. حاتتاردىڭ ءاربىر ءسوزى جۇرەكتە جاتتالىپ قالعان... كۇش بەرگەن دە, جىگەر بەرگەن دە سول سوزدەر... ەڭسەسىن كوتەرە الماي بۇك ءتۇسىپ, ءزىل باسىپ جاتىپ قالعاندا دا سول سوزدەر ءنار بەرىپ, قايتا تۇرعىزعان. قارا قاعاز الىپ, قارا مۇڭعا باتقاندا دا, ءبىر ءولىپ, قايتا ءتىرىلىپ, تالىپ... ەستەن اداسىپ, قايتا ەسىن جيناۋعا سول سوزدەر اسەر ەتتى. سول سوزدەر قايتادان اياققا تۇرعىزدى. اللاعا سيىندىردى!.. كۇتۋ... كۇتە بەرۋ... كۇتۋ ازابى باس­تالدى. بالالار مەكتەپتەن اسىعىپ كەلىپ, اكەسىن كۇتەدى. اناسى ۇيگە اسىعىپ-اپتىعىپ جۇگىرىپ كەلۋشى ەدى... ون جىل كۇتۋ... جيىرما... وتىز جىل كۇتۋ... بالالارى ءۇيلى-جايلى بولدى. ال, ول كىسى ءالى جان جارىن كۇتۋمەن كەلەدى... جىل سايىن جەڭىس كۇنى جانە اقپان ايىنداعى كەڭەس ارمياسى كۇنى قار­ساڭىندا كورسەتىلەتىن بارلىق دەرەكتى جانە كوركەمفيلمدەردى, ارنايى باعدارلامالاردى تۇگەل كورۋمەن بولادى, اپا. تەلەديداردان جان جارىنىڭ بەينەسىن ىزدەپ, كوزى تالعانشا ۇڭىلەدى. كينوداعىلارمەن جۇرەگى بىرگە سوعىپ, كۇتۋ ازابىنا تاعى دا قوسىمشا مۇڭ قوسىپ الاتىن. ەشقايدا قىدىرىپ بارمايتىن. سىرتقى ەسىكتى ىلگىزبەيتىن. ءتۇنى بويى شام جانىپ تۇراتىن... سولاي 1976 جىلعا دەيىن سوزىلدى... ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن كۇتۋ, تەك كۇتۋ... سونداي انالاردى پاك انالار دەپ اتايدى. رەسمي تىلدە « ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا جارلارى سوعىستان قايتپاي جەسىر قالىپ, بالالارىن جالعىز وسىرگەن پاك انالار» دەپ قۇرمەتپەن اتايدى. ««پاك انالارعا» ارنالعان ماراپاتتار مەن جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. ولارعا قۇرمەت تە, قوشەمەت تە كورسەتىلۋى كەرەك» دەپ جازىلىپتى. ءبارى دۇرىس. قۇرمەت تە, قوشەمەت تە كورسەتىلىپ جاتىر. ول انالاردىڭ پاكتىگى اڭىزعا اينالعانى دا راس. ولار ونى ەشكىمگە جاريا ەتپەي-اق, ەشكىمگە مىندەت ارتپاي-اق, قاراپايىم ءومىر كەشتى. ءبارى ءومىر كەشۋدە. بىراق, ءبىز بۇل تۋرالى شىنىندا كوپ ايتپايمىز. جاقىندا مەن سوعىس جانە تىل ارداگەرى اتانعان پاراساتتى اعادان وسى «پاك انالار» كىم, ولار تىرشىلىكتە قانداي ادامدار؟ دەپ سۇرادىم. مەن بىلەتىن, مەن تانيتىن پاك انالار – ەتەگىنە ناماز وقۋعا بولاتىن انالار. ولار­عا كوزى تىرىسىندە ەسكەرتكىش ورناتۋعا بولادى. ولار تۇراتىن ءۇيدىڭ سىرتىنا «پاك انا تۇراتىن ءۇي» دەگەن تاقتايشا ءىلىپ قويسا, ارتىقتىق بولماس ەدى. ونداي انالاردى ەل تانۋى كەرەك. ولاردىڭ ورنى ءتىر­شىلىكتە – ءتور, ارعى دۇنيەدە – پەيىش! «پاك انا» دەگەندى «تەكتىلىكتىڭ تۋى» دەپ ۇعى­­­نامىن, – دەدى ارداگەر اعا كوزىنە جاس الىپ. شىنىندا دا, بۇل تىڭ تاقىرىپ. «پاك انا» دەگەن قۇدىرەتكە ءبىز سيىنساق بولار ەدى عوي؟!. مامىشەۆ مۇستافانىڭ ۇيىندە ءبىر دە ءبىر سۋرەتى ساقتالماعان ەكەن. ۇلى قالامبەك مەكتەپتى ءبىتىرىپ, شىمكەنتتەگى تەحنيكۋمعا وقۋعا تۇسكەن كەزدە «اكەسىنىڭ سۋرەتى ءبىر دوسىنىڭ ۇيىندە بار» دەپ ەستيدى. سودان ساباقتان سۇرانىپ, الگى ۇيگە, 30 شاقىرىم جەرگە جاياۋ بارادى. كۇزدىڭ العاشقى ايى بولعان سوڭ, ەرلى-زايىپتى ءۇي يەلەرى بالشىقتان قىش قۇيىپ, جۇمىس باستى بولىپ جاتقان ەكەن. كەلگەن شارۋاسىن بايانداعان سوڭ, الگى كىسى «ۇيگە كىرىپ, اق ورامالداعى تۇيىنشەكتەن سۋرەتتەردى قاراپ الا بەر», دەپ جۇمساپتى. ونشاقتى سۋرەتتەردى قاراپ, اكەسىن تانىماعانىنا ءوزى ءارى ىزالانىپ, ءارى قوبالجىپ, ۇزاق تاڭدايدى. ءبىر كەزدە ەكى سۋرەتتى قولىنا ۇستاپ, الگى كىسىگە الىپ كەلىپ, 3-4 جىگىتتىڭ ىشىنەن بىرەۋىن: «مىناۋ مەنىڭ اكەم بە؟!» دەپ دىرىلدەگەن ساۋساقتارىمەن كورسەتكەندە, انا كىسى: «مىناۋ اكەسىن تانىمايدى ەكەن؟!» دەپ بار داۋىسىمەن كۇلەدى. وعان ايەلى قوسىلىپ, ەكەۋى ەداۋىر كۇلەدى. ولارعا قاراپ, ۇزاق جىل ىشىندە ساقتاپ جۇرگەن مۇڭ مەن قايعى جارىلىپ شىققانداي, قالامبەك وكسىپ-وكسىپ جىلاپ جىبەرەدى. ونى كورگەن ەرلى-زايىپتىلار قوسىلا جىلاپ: «شىراعىم-اۋ, سەن اكەڭدى تانيتىنداي دا بولمادىڭ عوي. اكەڭ سوعىسقا كەتكەندە سەن كىشكەنتاي ەدىڭ. مىناۋ ءبىرىنشى تۇرعان – سەنىڭ اكەڭ. ول بارلىق ۋاقىتتا ءبىرىنشى بولاتىن. ەرەكشە جان ەدى. ۇلكەن ازامات بولاتىن. سەن – اسىلدان قالعان جالعىزسىڭ», – دەيدى. – مەن جالعىز ەمەسپىن. قارىنداسىم بار. انام بار. جالعىز دەپ ايتپاڭىز, – دەپ قالامبەك جىلاپ تۇرىپ جاۋاپ قايتارادى... ەكەۋى دەرەۋ قولدارىن جۋىپ, داستار­قان جايىپ, اكەسى مۇستافا تۋرالى ەستەلىك ايتتى. سۋرەتىن ۇلكەيتىپ الۋ ءۇشىن سۇراپ الىپ, قالامبەك قالاعا جاياۋ ورالدى. جول بويى سۋرەتىن قايتا-قايتا ءسۇيىپ, كوكىرەگىنە باسىپ, اكەسىمەن قاۋىشقانداي بولىپ كەلدى. وكسىگى سىرتقا شىعىپ, ءبىرشاما جەڭىلدەگەندەي اسەر الدى. ەرتەسىنە سۋرەت شىعاراتىن ەسكى ۋنيۆەرماگتىڭ ماڭايىنداعى شەبەرحاناعا بارىپ, سۋرەتتى ۇلكەيتۋگە تاپسىرىس بەرىپ, العاشقى ستيپەندياسىن اكەسىنە جۇمساعانىنا ءوزى رازى بولىپ, مارقايىپ ءجۇردى. دەمالىس كۇنى ۇيىنە اكەسىنىڭ سۋرەتىن كوستيۋمىنىڭ ىشىنە, كوكىرەگىنە باسىپ اكەلىپ, تورگە ءىلىپ قويدى. اناسى جۇمىستان كەلگەندە: «ەندى ءبىز تۇگەل بولدىق», دەپ سۋرەتتى كورسەتتى.  جىگىت بولعانىڭ وسى! «ورنىندا بار – وڭالار» دەگەن وسى شىعار, دەگەن اناسىنىڭ اق باتاسىن الدى. سول سۋرەتتىڭ توردە ءىلىنىپ تۇرعانىنا 50 جىلدان استى. اپا ومىردەن وزعانشا جارىن كۇتۋمەن بولدى. ىزدەۋمەن بولدى. ءبىر حابار, ءبىر مالىمەت تابىلمادى. تەك 2009 جىلى 30 شىلدە كۇنى №9/104655 ءنومىرلى قۇجاتپەن «1912 جىلى تۋىلعان مالىشەۆ مۋستافا 1944 جىلى 20 تامىزدا اۋىر جاراقاتتان قايتىس بولعانى جانە گرابنياك دەرەۆنياسى, تسەحالوۆ اۋدانى, بەلوستوك وبلىسىندا (بۇگىندە پولشا مەملەكەتى, پودولسك قالاسىندا) جەرلەنگەنى تۋرالى ارحيۆتەن مالىمەت الىندى. اپانىڭ 30 جىلدان استام ۋاقىت تاپپاعانى, ەشقانداي مالىمەت الا الماعانى ءبىر ءارىپ, ءتىپتى, ءبىر سىزىقشادان قاتە كەتكەنى ەكەن عوي؟!. «مامىشەۆ» دەگەن «مالىشەۆ» بولىپ كەتكەن؟.. ءبىر سىزىقشا – قازاق فاميليا­سىن «ورىسشا» ەتىپ جىبەرگەن؟!. قانداي وكىنىش؟! ورنى تولماس وكىنىش!.. كۇتۋمەن, ىزدەۋمەن وتكەن وكىنىش!.. جانە تاعى ءبىر قاتە, ءبىر ساۋاتسىز­دىقتىڭ زاردابى – سول قۇجاتتاردا ايەلى مۋستافاەۆا كۋلحاتشا دەپ جازىلۋدىڭ ورنىنا ەسىمى «نەحاتشا» دەپ جازىلعان. وسى سەبەپتەردەن تابۋ قيىن بولعان... ادەيى ىستەيمىن دەسەڭ دە, ويلاستىرا المايتىن جايتتار... سوعىسقا دەيىن مۇستافاەۆا كۇلحات­شا تاۋىق فەرماسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولعان. سوعىس جىلدارى «بارلىعى مايدان ءۇشىن, جەڭىس ءۇشىن» دەپ كۇن-ءتۇن ەڭبەكتەندى. جوسپارىن ارتىق ورىنداپ, «ستاحانوۆشىلاردىڭ» قاتارىندا بولدى. سول ەرەن ەڭبەگى تۋرالى اڭگىمە ءوربىتۋدى ءجون كوردىم. شارۋانى السىرەتىپ الماۋ ءۇشىن, ءارى جەمدى ۇنەمدەۋ قاجەت بولعان سوڭ, نەبىر امالداردى ويلاستىردىق, – دەيتىن اپا. – سونىڭ ءبىرى تاۋىقتاردى كۇندىز شوپكە جايىپ, ءبىر مەزگىل جەم بەرىپ, ال, كەش باتقاندا شامدار جاعىپ قويىپ, ولاردى شىبىن-شىركەيگە تويعىزىپ امالداۋ ەدى. كوككە جايىلىپ, ەركىن جۇرگەن سوڭ, جۇمىرتقالارى كولەمدى, قۇنارلىعى جوعارى ءارى كوپ بولاتىن. سولاي, جوس­پار ارتىعىمەن ورىندالاتىن. قول ءبىر ءسات بوساسا ش ۇلىق, جەمپىر توقىپ, مايدانعا سالاتىن ەدىك, دەپ ەسكە الاتىن. ال اۋىلداعى بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا دا كوڭىل بولۋگە تىرىساتىن اپا. وزىنە جەكە جاۋاپكەرشىلىككە الىپ, اپتاسىنا 2 رەت ءار بالاعا ءبىر جۇمىرتقادان بەرەتىن. كەيدە, تاۋىق ەتىمەن دە ءدام تاتقىزىپ قوياتىن. سوندىقتان, باسقا اۋىلدىڭ بالالارىنان «قىزىل ءۇيدىڭ» بالالارىنىڭ دەنساۋلىعى دۇرىستاۋ بولدى. ەل پاك انانىڭ قامقورلىعىن وسى كۇنگە دەيىن اڭىز عىپ ايتىپ جۇرەدى. اتى اڭىزعا اينالعان پاك انانىڭ ءبىرى – كۇمىس اپا. سوعىس كەزىندە سيىر فەرماسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولعان. سول زاماننىڭ قاتالدىعى, ەلدىڭ اسقا جارىماۋى, ەرەن ەڭبەگى تۋرالى ءوز اۋىزدارىنان تالاي ەستىدىك. ءبىر ليتر ءسۇت العانى ءۇشىن سوتتالىپ كەتكەندەر دە بولعان ەكەن. كۇندەلىكتى كەشكى ساۋىننان كەيىن, بارلىق شارۋانى رەتتەپ بولىپ, كۇمىس اپا ۇيىنە 3 ليتر ءسۇت الىپ شىعادى ەكەن. ۇستالعان ادامدى جازا كۇتىپ تۇر. سوندىقتان, كۇمىس اپا بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى تەك ءوز موينىنا العان. ۇستالعان جاعدايدا, سوتتالعان جاعدايدا بالالارىنا قارايتىن ەنەسى بار. تۇندە اپارعان ءسۇتتى ءوزى ءپىسىرىپ, ءار ۇيگە بىردەي جارتى كەسەدەن ءبولىپ بەرىپ وتىرعان. كەيدە, اۋىرىپ قالعان بالالار ىستىق ءسۇتتى قازان باسىنان ءىشىپ كەتەدى ەكەن. اعارعان ءىشىپ, تالاي بالا «تويعان قوزىداي» بولىپ ءوسىپ, ەلىنە قامقورشى بولىپ قىزمەت ەتىپ ءجۇر. سول بالالار پاك انا­لاردىڭ پەرزەنتتەرى, ەلگە ۇلگى بولعان, اڭىز­عا اينالعان انالاردىڭ ۇرپاقتارى. «انالار» دەگەندە تاعى ءبىر ارداقتى انا, اتىنا زاتى لايىقتى اسەم اپا ەسكە تۇسەدى. تۇرمىسقا شىققانىنا ءبىر اي تولماي, كۇيەۋى سوعىسقا كەتەدى. ءبىر اۋىز ورىسشا بىلمەيتىن, وتە مومىن ءارى اڭعال كىسىدەن ءبىر حات كەلمەيدى. ەشقانداي حابار جوق. سولاي ءبىر جىلدان استام ۋاقىت وتەدى. كۇندەردىڭ-كۇنىندە ءبىر كىسىلەر ارقىلى اسەم اپاعا «كۇيەۋى شىمكەنتتە پويىز ۆوكزالىندا, ەكى اياعى جوق, سوندا ءومىر سۇرۋدە», دەگەن حابار جەتەدى. ەستي سالا اپا ۆوكزالعا جاياۋ تارتقان عوي. كەشكە جەتىپ, ىزدەۋ سالادى. اسكەري كيىم كيگەن كورىكتى, سىمباتتى جان جارىن بىردەن تانيدى. جولاۋشىلارعا ارنالعان ورىندىقتا جايعاسقان ونىڭ مۇگەدەكتىگى الىستان بىلىنبەيدى. تەك, جاقىنداعاندا... ەكى اياعى جوق ەكەنى بايقالادى. جۇرەگى دۇرسىلدەپ, قاسىنا جەتە الماي... داۋىسى شىقپاي... ايتەۋىر, ءبىر كەزدە جەتتى-اۋ؟!. ءبىر-بىرىنە قاراپ ەڭىرەپ جىلاپ, تاڭ اتقانشا ەكەۋى سويلەسەدى. كۇيەۋى «مىنانداي كۇيدە ۇيىنە ورالماۋعا» شەشىم قابىلداعانىن جەتكىزەدى. اسەم اپا ونى «ەشكىمگە بەرمەيتىنىن, ۇيىنە ارقالاپ بولسا دا اكەتەتىنىن» ايتادى. اقىرى كۇيەۋىن كوندىرە الماعان سوڭ, ارقاسىنا كۇشتەپ وڭگەرىپ الىپ, اۋىلعا قاراي جونەلەدى. ابدەن شارشاعاننان دەمالىپ وتىرعان كەزدە, كۇيەۋى: «مەن ماسىل بولىپ سەنىڭ كوڭىلىڭ سۋىعاندا, جۇيكەڭ توزعاندا ۆوكزالعا قايتىپ اكەپ تاستايسىڭ با؟» دەپ سۇراعاندا: «بارلىق قيىندىقتى بىرگە جەڭەمىز», دەيدى. «بارلىق جاقسىلىقتى بىرگە كورەمىز. سەن ءتىرىسىڭ... سەن جانىمداسىڭ... باسقا ەشتەڭە ايتپا. مەن ساعان اياق بولۋعا جارايمىن. وعان سەنىمدىمىن. سەن دە ماعان سەن!» دەپتى اسەم اپا. ەكەۋى جول بويى بولاشاققا جوسپار قۇرىپ, سىيلاستىقپەن عۇمىر كەشۋدى ارمانداپ, اۋىلعا باقىتتى بولىپ ورالعان. اسەم اپا مەن ابدىقادىر اتا ون بالا ءسۇيىپ, ۇلكەن اۋلەتتىڭ نەگىزىن قالادى. اپا ءومىر بويى اتانىڭ قاس-قاباعىنا قاراپ, اياعىن ۇزارتىپ, دەمەۋ-تىرەۋ بولا ءبىلدى. كوز الدىمدا كىشكەنتايدان كورگەن اپا مەن اجەلەردىڭ بەينەلەرى قاتار ءتىزىلىپ تۇرادى... ولاردىڭ اڭگىمەلەرى ەسىمە تۇسەدى. بىراق, كەيبىرەۋلەرىنىڭ ەسىمدەرىن ۇمىتىپ قالعان ەكەنمىن. ۇمىتىلمايتىنى – ۇلى جەڭىس كۇنى جانە 23 اقپان – كەڭەس ارمياسىنىڭ مەرەكەسى قارساڭىندا ءبىزدىڭ ۇيدەگى تەلەديداردان سوعىس تۋرالى بارلىق كينولاردى كورۋگە اپالار مەن اجەلەر جينالاتىنى... دەرەكتى فيلمدەردەن كوزدەرىن الماي جاۋتەڭدەپ, جانىنا جاقىن جانداردىڭ بەينەسىن ىزدەپ وتىراتىن. ءۇنسىز كورەتىن... كوز جاستارىن كويلەكتەرىنىڭ جەڭىمەن, كەيدە ورامالدارىنىڭ ۇشىمەن ءسۇرتىپ وتىراتىن. كوز جاستارىن ءبىر-بىرىنەن جاسىرۋعا تىرىساتىن... مىقتى بولىپ كورىنگىسى كەلەتىن... كەيبىرەۋلەرى گازەتكە ماحوركا وراپ, بىرەۋلەرى «بەلامور-كانال», «پريبوي» دەگەن تەمەكىلەرىن اسىقپاي تارتىپ وتىراتىن. سول كەزدەرى ولاردىڭ اۋىر كۇرسىنىپ وتىراتىندىعى ەسىمدە ماڭگىلىك ساقتالىپ قالدى...   كۇليا ايداربەكوۆا, جۋرناليست.  شىمكەنت.