جەڭىمپازدار ۇرپاعىمىز

مىنە, اسىعا كۇتكەن 9 مامىر دا كەلىپ قالىپتى… كوكتەمنىڭ جىبەكتەي ەسكەن مايدا سامالىنان جەڭىس لەبى سەزىلگەندەي! قايدا قاراساڭ دا ماڭايىڭ تولى شۋاقتى جارقىن جۇزدەر... ارينە, كەيىنگى ەركىن وسكەن جاس ۇرپاق, ولار بۇل كۇننىڭ قادىر-قاسيەتى مەن قۇدىرەتىن تەك كينولاردان كورىپ, كىتاپتاردان عانا بىلگەن بولار... ەندى ءبىرازداسىن بىرگە تۋعان باۋىرلار, اپكە-قارىنداستار ءوزارا باس قوسامىز. ءبىر داستارقان باسىنا جينالىپ, ۇلى وتان سوعىسىندا ەلى ءۇشىن قان توگىپ, شەيىت بولعان اتامىز مۇساحان شپەكباەۆتى, ونىڭ قايسار ۇلى – مەنىڭ اكەم جاتقانبايدى تەبىرەنە وتىرىپ ەسكە الاتىن بولامىز. جۇرەگىم ءلۇپ-ءلۇپ, جانىمدى نۇرعا تولتىرىپ, بويدى دا, ويدى دا سەرگىتكەن بۇل نەت­كەن كەرەمەت كۇن ەدى دەپ تە ويلاپ قويامىن. ءيا, مۇڭايعان كەيبىر ساتتەرىمدە اكەمدى ەسكە السام, وعان دەگەن سارعايعان ساعىنىشتان جۇرەگىم ازداپ سىزدايدى, سونىمەن بىرگە, ەل باسىنا قارالى كۇن تۋعان سول ءبىر سۇراپىل جىلداردا ونىڭ ادامدىق قاسيەتتى جوعارى ۇستاپ, ابىرويمەن اتقارعان ءاربىر ءىسى مەن ەرلىگى كوز الدىما كەلە قالادى دا, بويىمدى كەنەت ماقتانىش سەزىم كەرنەيدى. اكەم جاتقانباي مۇساحان ۇلى شپەكباەۆ تۋرالى تولعانسام…. جاتقانباي مۇساحان ۇلى الماتى ىرگە­سىن­دەگى قاسكەلەڭ اۋدانىندا دۇنيەگە كە­لىپ, سول جەردە ەرجەتكەن. جەتى جىلدىق مەكتەپتى ويداعىداي بىتىرگەن سوڭ, اباي اتىنداعى ۇجىمشاردا ەڭبەك جولىن باستايدى. تەحنيكۋمعا وقۋعا تۇسەدى, ول جەردەن 1939 جىلى قىزىل ارميا قاتارىنا الىنادى. اسكەردە جۇرگەندە ول ۇلگىلى تارتىبىمەن, شيرىققان دەنە ءبىتىمى, بويىنداعى مول كۇش-قايراتىمەن, اسىرەسە, سولدات شارۋاسىنا بەيىمدىلىگى جانە ورىس ءتىلىن ۇيرەنۋگە دەگەن قابىلەتىمەن باسشىلار كوزىنە تۇسەدى دە, تومەنگى شەندى كومانديرلەر دايارلايتىن كۋرسقا جىبەرىلەدى. اكەم ول وقۋدى ويداعىداي ءتامامداپ, سەرجانت اتاعىن الىپ, ۆزۆود كومانديرىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندالادى. ارينە, بۇرىن ەلدەن ۇزاق ۋاقىتقا الىس شىعىپ كورمەگەن جاس جاۋىنگەر جاتقانباي ەت جاقىندارىن – اكەسى مۇساحاندى, شەشەسى ايماندى, تەتەلەس ەكى قارىنداسىن ويلاپ, ساعىنادى. اكەسىنىڭ ايبىندى باتىر بابالارى جايىندا ايتقان اڭگىمەسىن ەسكە تۇسىرەدى, باتىر بابالارى XVIII عاسىردا جوڭعارلارعا قارسى كەسكىلەسكەن اۋىر شايقاستاردا وشپەس داڭققا بولەنگەن, سولاردىڭ ىشىندە اسقان ەرلىگىمەن ەرەكشە كوزگە تۇسكەنى قازاقتار توبەلەرىنە كوتەرىپ ارداقتاعان سامەن باتىر بولسا, ول جاتقانبايدىڭ تىكەلەي ءتۇپ اتاسى. سوندىقتان جاتقانباي باسىنا قاۋىپ تونگەن قيىن-قىستاۋ ساتتەردە سول باتىر اتاسىنىڭ ارۋاعىنا سىيىنىپ, قورعان بولا كور دەپ ودان مەدەت تىلەر ەدى. اسكەري قىزمەتى انە-مىنە اياقتالعالى تۇرعاندا, ۇلى وتان سوعىسى باستالىپ, دۇنيە شىر اينالادى دا كەتەدى. 1941 جىلدىڭ 22 ماۋسىمى. جاسانعان جاۋ وپاسىزدىقپەن وق اتىپ, شەكارا بۇزدى. تاپ وسى كۇنى جاتقانباي شپەكباەۆ قولىنا قارۋىن قىسا ۇستاپ, العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ الدىڭعى مايدان شەبىنە اتتانىپ كەتە باردى. سوعىستىڭ العاشقى اۋىر كەزەڭى, قىزىل ارميا ءا دەگەندە كوپ شىعىن شەكتى, بىراق سوعان قاراماستان شەگىنە وتىرىپ ۇرىس سالدى, ۇلى ەرلىكتىڭ جىلناماسى جازىلا باستادى, ال بۇل كەزدە جاتقانباي ۆزۆود كومانديرى بولاتىن. ارينە, ونى بۇل اتاققا جەتكىزگەن قايسارلىعى مەن جۇرەكتىلىگى ەدى. سونىڭ ءبىر دالەلى, جاۋىنگەر ءۇشىن ءىرى ارەكەت, ول قارسى جاقتىڭ شەبىنە ءوتىپ, نەمىس وفيتسەرىن تۇتقىنداپ, «ءتىل» اكەلدى, سول جانكەشتىلىگى ارقاسىندا كەۋدەسىنە تۇڭعىش رەت «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىن تاعىپ, ورتاسىنان وزىپ, مەرەيلەندى. دەگەنمەن, جاۋ ءالى دە وسال ەمەس ەدى. قىزىل ارميانىڭ حاركوۆ تۇبىندەگى اۋىر شايقاستارى, كۇشى باسىم جاۋدان امالسىز شەگىنۋ... نامىسشىل جاس جاۋىنگەردىڭ جادىندا ۇزاق ساقتالىپ قالدى. جان بەرىسىپ, جان الىسقان قان مايدان دالاسىندا جاۋىنگەرلىك تاجىريبەسى كۇننەن كۇنگە ارتىپ, شىنىعا تۇسكەن جاتقانبايدان بۇل ۋاقىتتا ەلدەگى ەت جاقىندارى قاشان كەلەر ەكەن دەپ ۇزدىگە ۋايىمداپ ساعىنىشتى حات كۇتەتىن, بىراق ەل باسىنا تۇسكەن اۋىر ءناۋ­بەتكە نە دەرىڭ بار, تۋما-تۋىستى سونشا زارىق­تىرعان حات اقىرى كەلدى دە, تەك ءبىر-اق رەت... مۇساحان بولسا, وق اتىلعان العاشقى كۇنى-اق بىردەن مايدان دالاسىنان شىققان جالعىز ۇلى جاتقانبايدى ويلاپ, قاتتى قامىعاتىن. ءسويتىپ, ىشتەي كۇيزەلىپ جۇرگەندە, ەڭ بولماسا مايداننان حات كەلسە دە ءبىرشاما دەمەۋ عوي. ونىڭ ورنىنا ادامداردان ەستيتىنى سوعىس تۋرالى وكسىككە تولى قورقىنىشتى دا ايانىشتى اڭگىمەلەر. جۇرەك جاراسى جىرىمدالىپ, اۋىرلاي تۇسەدى. ونداي كەزدەرى مۇساحان كۇن-ءتۇن مازا كورمەيدى, اھ ۇرىپ, ارعى-بەرگى ارۋاقتارعا سىيىنادى, جالعىزىما جار بولا كور دەپ جاراتقانعا جالبارىنىپ, قۇدايىنا باس يۋمەن بولادى. بىردە, ءدال مايدانعا اتتانار الدىندا مۇساحان ءتۇس كورەدى. ءبىرتۇرلى قىزىق ءتۇس. دۇنيەدەگى ەڭ ارداقتى ادامى شپەكباي اكەسى جانە باتىر باباسى سامەن مۇنىڭ جاتقانباي تۋرالى قاۋىپ ەتىپ ايتقان اڭگىمەسىن بايىپپەن اسىقپاي تىڭداپ الادى.سوسىن باتىر سامەن: «سەنىڭ نە ويلاعانىڭدى بىلەمىن, – دەپتى قۇلاعىنا عانا اقىرىن سىبىرلاپ. – سەن ونى قالاي دا تاۋىپ الىپ, قاۋىپتەن قايتسەم دە قۇتقارامىن دەپ شەشىپسىڭ... ولاي ەتۋ قولىڭنان كەلەر-اۋ, بىراق ونىڭ وتەۋى تىم قىمباتقا تۇسەدى...». مۇساحان سوندا: «مەن سىزدەن بۇدان ارتىق باتا كۇتكەن جوق ەدىم», دەيدى باس شۇلعىپ ريزا بولىپ. وسىناۋ كورىپكەل ءتۇس نە ۇيدە, نە تۇزدە ويىنان ءبىر كەتپەي قويادى, ەسكە العان سايىن بويىنا كۇش-قايرات قۇيىلعانىن سەزەدى, سەنىمىنىڭ بەكي تۇسكەنىن بايقايدى. ىشىندە ۇزاق ساقتاعان ءوزىنىڭ وسى ەرەكشە ءتۇسىن ول سۇيىكتى جارى ايمانعا تەك مايدانعا جۇرەر الدىندا عانا ايتقان ەدى. بالكىم, كىم بىلەدى, سوندا اياۋلى جار كۇيەۋىن سوڭعى رەت كورىپ وتىرعانىن, ونى ماڭگىلىك قايتپاس ساپارعا ءبىرجولا شىعارىپ سالىپ تۇرعانىن ءىشى سەزگەن دە بولار. بىراق ايەل جاراتىلىسىنىڭ قۇدىرەتتىلىگى سوندا, ول جار مەن بالاعا دەگەن ماحابباتىن ەشقاشان ءبىر-بىرىنەن اجىراتپايدى, بولمەيدى. اسىل انا, بالكىم, سوندا قاتال تاعدىرعا باس يگەننەن باسقا امالى جوعىن بىلگەن دە شىعار. ءسويتىپ, 1942 جىلدىڭ قازان ايىندا مۇساحان ەگدەلىك جاسىن جاسىرىپ, ءوز ەركىمەن ءوتىنىش ءبىلدىرىپ مايدانعا اتتانادى. قوشتاساردا جارى ايمانعا بار ايتپاعىن: «دۇعاڭدى ۇلىمىزعا ارنا, ۇلىمىزدىڭ اماندىعىن تىلە», دەپ ءبىر اۋىز سوزگە سىي­عىزىپ قىسقا عانا قايىرعان ەدى. ول كوزگە كورىنبەي جەلەپ-جەبەپ جۇرەتىن ارۋاقتار كۇشىنە سەنەتىن, جاراتۋشى قۇدىرەتىنىڭ الدىندا باس يەتىن, اۋلەتىمىزدى جالعاستىرۋشى جالعىز ۇلدى سولار عانا اجالدان ساقتاپ, وعان ۇزاق عۇمىر سىيلايدى دەگەن ويىنان ەشقاشان دا اينىمايتىن... مۇساحان وسىلايشا ءومىرىنىڭ ەڭ سوڭعى ساعاتىنا دەيىن جان جۇرەگى جالعىز ۇلىممەن قالاي دا كەزدەسەمىن دەگەن شىراقتى ءۇمىتىن ءبىر ۇزبەستەن وتكەن ەدى دۇنيەدەن. الايدا جازمىشتان – وزمىش جوق, ستالينگرادتى قورعاعاندا اكەلى-بالالى قوس سولدات قاسارىسقان قاتال جاۋمەن يىق تۇيىستىرە قاتار ءجۇرىپ سوعىسسا دا, ءبىرىن ءبىرى بىلگەن دە جوق, كورگەن دە جوق. ءيا, بۇل ءوزى كەڭەس سولداتىنىڭ تابان­دىلىعى مەن قايسارلىعىنىڭ سيمۆولى ىسپەتتى ادامزات تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى كەزدەسپەگەن, قانقۇيلى الاپات سوعىستىڭ بەتىن كەرى قاراي بۇرعان ۇلى شايقاس بولعان ەدى عوي. 1942 جىلدىڭ 17 ماۋسىمىندا باستالىپ, 1943 جىلدىڭ 2 اقپانىندا اياقتالعان بۇل شايقاستا نەمىس فاشيستەرى 700 مىڭ ادامىنان, 1 مىڭنىڭ ۇستىندە تانكىسىنەن, 1400 ۇشاعىنان, باسقا دا تولىپ جاتقان سوعىس تەحنيكاسىنان ايىرىلىپ, ورنى قايتا تولماستاي بولىپ ءبىرجولا ويسىرادى ەمەس پە. وسى سوعىستا ءاربىر كەڭەس جاۋىنگەرى جاۋمەن قاسىق قانى قالعانشا الىستى, وت پەن وق كەشكەن وسىلاردىڭ ىشىندە قارۋلارىنان جاۋعا قارسى ورشەلەنە وق جاۋدىرىپ اكەلى-بالالى شپەكباەۆتار دا بىرگە ءجۇردى. ماسكەۋ تۇبىندەگى اۋىر شايقاستارعا قاتىسىپ, تاجىريبە الىپ ىسىلعان جاتقانباي ءوزىنىڭ قايسار دا بىلىكتى جاۋىنگەر ەكەنىن كورسەتتى, قىسقا مەرزىمدى كۋرستان كەيىن وعان كىشى لەيتەنانت اتاعى بەرىلىپ, روتا باسقارۋ جاۋاپكەرشىلىگى تاپسىرىلعان بولاتىن. وسى شايقاستاردا ول وزىنە تاپسىرىلعان سەنىمدى ابىرويمەن اقتادى, جاۋىنگەرلىك اسقان ەرلىگى ءۇشىن جاتقانبايدىڭ ومىراۋىنا العاشقى «قىزىل جۇلدىز» وردەنى تاعىلدى. 50-دەن اسقان كىسىگە جورىقتاعى سولداتقا تۇسەر بەسباتپان سالماقتى قىڭق ەتپەي كوتەرىپ ءجۇرۋ قايدان وڭاي بولا قويسىن. الايدا, ماڭدايىنداعى جالعىز ۇلى سياقتى مەنىڭ مۇساحان اتام دا وسى سوعىستا تابان­دىلىق پەن قايسارلىق ۇلگىسىن ءبىر ادامداي كورسەتە بىلگەن ەدى, ءسويتىپ, ول دا ومىراۋىنا وردەن, مەدالىن تاعىپ, مەرەيىن اسقاقتاتقان ەدى. اتتەڭ, قاتتى جارالاندى, ەسى بىردە بار, بىردە جوق, وسى حالدە اتامدى ساراتوۆ قالاسىنداعى كوشپەلى گوسپيتالعا ەمدەۋگە الىپ كەتەدى. ال تاپ وسى كەزدە ساراتوۆقا تاياۋ ەنگەلس دەگەن شاعىن قالانىڭ اسكەري گوسپيتالىندە ونىڭ جالعىز ۇلى, مەنىڭ سۇيىكتى اكەم جاتقانباي دا ەمدەلىپ جاتقان بولاتىن... ارادا كوپ ۋاقىت وتكەن. 1964 جىل. ءبىر كۇنى جاتقانباي مۇساحان ۇلى رەجيسسەر رەزو چحەيدزە تۇسىرگەن «سولدات اكەسى» دەگەن ءفيلمدى تاماشالاعان. فيلمدە جاسى ۇلعايعان كارى اكە سوعىستاعى ۇلىنىڭ گوس­پيتالدا ەمدەلىپ جاتقانىن ءبىلىپ, ارتىنان بارۋعا ۇيعارادى, بىراق ول كەلەمىن دەگەنشە, جاراقاتى جازىلعان تانكيست بالاسى مايداننىڭ العى شەبىنە اتتانىپ كەتكەن ەدى. سوندا اكەسى كەرى قايتپاي, قايتسەم دە بالامدى كورۋىم كەرەك دەپ, الدان نە قيىندىق كەزدەسپەسىن – بارىنە ءتوزىپ, بەرلينگە دەيىن بارادى. ءفيلمدى كورىپ بولعانشا دا جاتقانبايدىڭ بەتىن اعىل-تەگىل بولىپ توقتاماي اققان ىستىق جاس جۋىپ كەتكەن. مىنا فيلم اكەسىن ەسكە ءتۇسىردى, ونىڭ سوعىستاعى ەرلىكتەرىن كوز الدىنا اكەلدى, ىشتە بۇعىپ جاتقان اكەگە دەگەن شەكسىز ساعىنىشى جانارتاۋداي سىلكىنە ويانىپ, جۇرەگى كەۋدەسىنە سىيماي القىنا سوقتى. كوزىن جۇمىپ, اللاعا جۇگىندى. جاراتۋشىدان اكەمنىڭ زيراتىن تابۋىما كومەكتەسە گور دەپ جالبارىندى. تىم كەشتەۋ بولسا دا, ونىڭ بۇل تىلەگى دە ورىندالعان ەدى... قايتا-قايتا ىزدەۋ سالا ءجۇرىپ, ءجيى-ءجيى جازىسقان حاتتاردان كەيىن, مەن 2000 جىلى رەسەي قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق مۇراعاتىنان اتامنىڭ ساراتوۆ قالاسىنداعى باۋىرلاستار قورىمىنا جەرلەنگەنى تۋرالى حابار الدىم. قايتسەڭ دە اتاڭنىڭ سۇيەگىن تاپ دەگەن اكەمنىڭ تاپسىرماسىن اقىرى ورىندادىم با دەپ سونداعى توبەم كوككە جەتە قۋانعانىم-اي! ەستەن كەتپەس ءبىر ادەمى ءتۇس سياقتى. مۇندايدا ادامعا ەڭ قىمباتى تۋعان جەردىڭ توپىراعى عوي, اتام تۋىپ-وسكەن جەردىڭ ءبىر ۋىس توپىراعىن الىپ, قاسىما ۇلدارىم مەن جيەندەرىمدى ەرتىپ, اتامىزعا لايىقتى قۇرمەت پەن تاعزىم جاساۋ ءۇشىن ساراتوۆ قالاسى قايداسىڭ دەپ تارتىپ كەتتىم. ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى بولىپ باردىق. ءبىز بارعان سوڭ اتامىزدىڭ بارلىق جاعدايلارى انىقتالدى, ءتيىستى راسىمدەرى جاسالدى. سودان كەيىن وتان قورعاۋشى قاراپايىم دا ۇلى جانداردىڭ قاتارىنان, التىن ارىپتەرمەن جازىلىپ, مەنىڭ اتامنىڭ دا اتى-ءجونى لايىقتى ءوز ورنىن تاپتى... اكەم جاتقانباي مۇساحان ۇلى تۋرالى تاعى ءبىر ۇزىك سىر…. 1946 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا اعا لەيتەنانت جاتقانباي شپەكباەۆ سوۆەت ارمياسى قاتارىنداعى قىزمەتىن ودان ءارى جالعاستىرۋ ءۇشىن جوعارعى قولباسشىدان اسكەري اكادەمياعا وقۋعا ءتۇسۋ كەرەگى تۋرالى بۇيرىق الادى. كوڭىلى قانشا قالاپ تۇرسا دا ول ۇسىنىستان جاتقانباي باس تارتادى. اكە جوق, كىشكەنتاي قارىنداستارىمەن ۇيدە شەشەسى جالعىز. ولار قازىر نە كۇيدە؟ نە ءىشىپ, نە جەپ ءجۇر؟ ولارعا پانا بولار سەنىمدى ادام كەرەك قوي. وسىلايشا ويلانا كەلە, جاتقانباي ەلگە قايتقانىم ءجون بولار دەپ شەشەدى. ءسويتىپ, جاۋىنگەر ەلىنە كەلەدى. ارتتا عۇمىرىنىڭ اسكەرگە ارنالعان باقانداي سەگىز جىلى قالدى, سونىڭ تەڭ جارتىسى جاۋمەن بەتپە-بەت تۇرىپ شايقاسۋمەن ءوتىپتى. بىراق سوعىس ءورتى قانشا اۋىر بولسا دا جاتقانبايدىڭ جۇرەگىن قارايتا الماعان ەدى. ول ءۇشىن ەندىگى ەڭ ماڭىزدى شارۋاسى ارۋاقتاردىڭ باتاسى مەن اكە اماناتىن ورىنداپ, كەلەلى مىقتى وتباسىن قۇرۋ بولاتىن. قۇداي قانشا بەرسە, سونشا بالاسىنا جاقسىلاپ تاربيە بەرىپ, قاتارىنان قالدىرماي اسىراپ, باعىپ ءوسىرۋ ەدى. جاتقانباي اسكەردەن كەلگەن بويدا كولحوز جۇمىسىنا ورنالاسادى, وسىندا ءجۇرىپ بولاشاق جارى كۇليمانمەن تانىسادى. ولار سودان سوڭعى دەمدەرى بىتكەنشە جۇپتارىن جازباستان ادال ءومىر ءسۇردى. بەرەكەلى شاڭىراق قۇرىپ, بەس قىز, ءۇش ۇل – سەگىز بالا ءوسىردى. بۇل دا بولسا اللانىڭ ءبىر كەرەمەتى شىعار, اباي اتىنداعى اۋىلدا جاتقانباي ءوزى سياقتى ساعي شوتباەۆ, اقا ورتاەۆ دەگەن مايدانگەرلەرمەن بىرگە كورشى تۇردى, سول كورشىلەرىنىڭ شاڭىراقتارىندا دا دۇنيەگە سەگىز-سەگىزدەن بالا كەلىپ, ءبارى دە جاقسى ازامات بولىپ جەتىلدى. جاتقانباي قاي جۇمىسقا دا بار ىقى­لاسىن سالا كىرىسەتىن, ايانبايتىن. باسقاشا بولۋى مۇمكىن دە ەمەس ەدى, ايتپەسە قاپتاعان قارا سيراق شيەتتەي بالا-شاعانى قالاي اسىراماق؟.. وسىنداي ۇلكەن وتباسى اناسىنىڭ, ارينە, ءۇي تىرلىگىنەن قولى بوساي قويمايدى, بالا-شاعاعا قاراۋ كەرەك قوي. جاتقانباي بولسا تاڭ اتقاننان كۇن باتقانشا ءبىر تىنىم تاپپايدى. بىردە ونى فەرما جاقتان كورسەڭ, بىردە ەگىستىك القابىنان كورەسىڭ. ءسويتىپ, ءجۇرىپ تە ول بالا تاربيەسىن قالت جىبەرمەي, نازارىندا ءجىتى ۇستاۋشى ەدى. 1973 جىلى وتباسىمىز اۋىر قايعىعا ۇشىرادى, ۇزاققا سوزىلعان اۋىر ناۋقاستان كەيىن اياۋلى انامىز كوز جۇمدى... انامىزدىڭ جىلىن بەرگەننەن كەيىن جاقىن ادامدار وزدەرىنشە جانى اشىعان بولىپ اكەمىزگە ۇيلەن دەپ اقىل ايتا باستاسا كەرەك. سوندا اكەمىزدىڭ پىشاقپەن كەسكەندەي ەتىپ جاۋابىن ءبىر-اق قايىرعانى ەسىمدە: «مەنىڭ كۇليمانىما تەڭ كەلەر جان تابىلار ما ەكەن؟ جوق قوي, ونداي جان, – دەدى اكەم. – ءوزى سۇلۋ, مەيىرىمدى دە قامقور انا رەتىندە مەن ءۇشىن وعان ەشكىم دە تەڭ كەلە المايدى. كۇليمانمەن بىرگە و دۇنيەگە مەنىڭ دە ءبىر بولشەگىم كەتتى...». جاتقانباي جاۋىنگەرگە ءتان قايسار مىنەز­بەن ايتقان ۋادەسىندە تۇردى, كەۋدەسىندەگى سوڭعى دەمى قالعانشا بار عۇمىرىن وتباسىنا, بالالارىنا ارناپ ءوتتى. بيىل ول 95 جاسقا تولار ەدى... اكەم الاس-كۇلەس قيىن زاماندا ءومىر سۇرسە دە, ادامي تۇرعىدان ونىڭ ءپاني تىرشىلىگى شۋاقتى ءھام باقىتتى بولدى دەي الامىن. ول تۇرعىزعان ۇلكەن شاڭىراق استىندا 8 بالا وستىك, ولاردان بۇگىندە اكەمىزدىڭ 13 نەمەرەسى مەن 4 شوبەرەسى جاسىل قۇراقتاي جايقالا ءوسىپ, ەرجەتىپ كەلەدى. ۇلكەن قىزى باقىت بولسا, بۇل كۇندە فيلولوگيا سالاسىنىڭ پروفەسسورى, كىشكەنتايىمىزدا ول ءبىزدى باقتى-قاقتى, ءوسىردى, باۋىرلارى مەن سىڭلىلەرى ءۇشىن باقىت قاشاندا دۇرىس باعىت سىلتەپ, جول كورسەتەر شامشىراعىمىز بولىپ قالا بەرمەك. ءۇش ۇلىنىڭ بىرەۋى ءوز جولىن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنان تاپسا, ەكىنشىسى قوعام مەن مەملەكەت ءۇشىن قىزمەت كورسەتۋدى بورىشىم دەپ سانايدى, ءۇشىنشىسى ءوزىن زاڭگەرلىك جاعىنان جاقسى قابىلەت-قارىمىمەن تانىتىپ ءجۇر. قىزدارىنىڭ ءبىرى زاڭدى ەڭبەك دەمالىسىنا شىقسا, ەكىنشىسى بيزنەسپەن اينالىسادى, ءۇشىنشىسى ارنايى ورگان قىزمەتكەرى, ال ەڭ كەنجەسى جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىندە پرورەكتور. اڭگىمەمدى «ءسويتىپ ءبارى دە باقىتقا جەتىپتى» دەپ ەرتەگىشە اياقتاعىم كەلمەيدى. ويتكەنى, مۇنىڭ ءبارى قاراپايىم جاقسى اتا مەن اكەنىڭ وزىندىك عاجايىپ تاريحىنىڭ تابيعي جالعاسى, بىزگە ميراسقا قالدىرعان ۇلگى-ونەگەلەرىنىڭ ماۋەلى جەمىسى بولار دەپ ويلايمىن. مەيىرىمسىز اجال كەسىرىنەن ءوز ۋاقىتىندا ستالينگراد وكوپتارىندا قاتار ءجۇرىپ سوعىس­قان اكە مەن بالا كەزدەسە الماعان ەدى, ءبىر-بىرىنە دەگەن اكەلىك-بالالىق مەيى­رىم­دەرىن كوز جانارلارىنا تولتىرىپ,­ سۇيسىنە قاراسىپ, اقتىق رەت سويلەسۋ مۇمكىن­دىكتەرىنەن ايىرىلعان ەدى... الايدا, مۇساحان ارۋاعى ۇلىن تاستاپ كەتكەن جوق, ارقاشان ۇلىمەن بىرگە بولدى, كەرەك كەزىندە كوزگە كورىنبەي كەلىپ, ۇنەمى قولتىعىنان دەمەپ, قولداپ-قولپاشتاپ ءجۇردى. بۇل كەلەلى ارۋاق جانە ارعى باتىر بابامىز سامەننىڭ اسىل رۋحى ولاردىڭ بۇگىنگى ءىزباسار ۇرپاعىنا دا كۇش بەرىپ, دەمەپ جۇرەرىنە, مۇنىڭ ءوزى جەڭىمپازدار ۇرپاعىنىڭ داڭقتى ىستەرىنىڭ جالعاستىعى الداعى ۋاقىتتا دا ەشقاشان ۇزىلمەسىنە كەپىل بولارىنا مەن كامىل سەنەمىن.   اليك شپەكباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى. سۋرەتتەردە: (سولدان وڭعا قاراي) مۇسا­حان شپەكباەۆ; جاتقانباي شپەك­باەۆ; اليك شپەكباەۆ.