موڭعوليا قازاقتارىنان شىققان قايراتكەر قاشقىنباي مالىك ۇلى تۋرالى مالىمەتتى وساكاروۆ اۋدانى سارىوزەك اۋىلىندا تۇراتىن ونىڭ بالاسى قاشقىنباي ۇلى شايمارداننان الدىم. جاسى جەتكەن قاريانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا اكەسى ءۇش سىنىپتىق بىلىممەن ەل باسقارۋ ىسىنە ارالاسقان ەكەن. ارينە, ول كەزدە ارنايى وقىتۋ ورىندارى ارقىلى باسشىلىق كادرلار دايىنداۋ ورنى بولماعاندىقتان ەرتە ەسەيىپ, ەل تانىعان جاستار وسىلاي حالىق سەنىمىنە كىرگەن. ۇلى وتان سوعىسى ءجۇرىپ جاتقاندا موڭعوليا ەلى اتىنان مايدانعا كومەك بەرۋ مىندەتىن العان قاشقىنباي مالىك ۇلى مارشال ح.چويبالسانمەن بىرگە «رەۆوليۋتسياشىل موڭعوليا» اتتى تانك كولونناسىن سىيعا تارتۋ ءۇشىن 300 كگ. تازا التىن, 100 مىڭ امەريكان دوللارى, 2,5 ملن. موڭعول اقشاسى, ازىق-ت ۇلىك, كيىم-كەشەگى بار بارلىعىن 237 ۆاگونعا تيەپ, 1943 جىلى 12 قاڭتار كۇنى ماسكەۋ ماڭىنداعى ناروفومينسكي دەيتىن شاعىن قالاشىقتا موڭعوليا جۇرتىنىڭ قاراجاتىنا جاسالعان 53 تانكىنى پولكوۆنيك م.ت.لەونوۆ باسقارعان 112-ءشى تانك بريگاداسىنا تاپسىرۋ راسىمىنە قاتىسادى.
شايماردان ماعان اكەسىنىڭ ەستەلىگىن دە ۇسىندى: «– مەن قابىرعاسىنا «بايولكە» دەگەن ۇلكەن جازۋى بار تانكىنى ەكيپاج كومانديرى رەزكوۆقا تاپسىردىم. ول مەنى تانككە وتىرعىزىپ ارى-بەرى الىپ ءجۇردى. بايولكەلىكتەر جيناپ بەرگەن ازىق-ت ۇلىك, كيىم-كەشەكتى سولداتتارعا ۇلەستىردىك. جيىن سوڭىندا بريگادا كومانديرى: «– ءبىز بۇل تانكىلەرمەن بەرليننىڭ كوشەسىن تاپتايمىز», – دەدى. ال ءستاليننىڭ سىيلىعى بايولكە ايماعىنىڭ ورتالىق مۇراجاي قورىندا ساقتاۋلى تۇر», – دەپ جازىلىپتى ەستەلىكتە.
قوعام قايراتكەرى قاشقىنباي مالىك ۇلى ءوز داۋىرىندە 3 دۇركىن موڭعوليانىڭ ۇلى قۇرىلتايىنا دەپۋتات بولىپ سايلانعان. سول قۇرىلتاي توراعاسىنىڭ حاتشىسى قىزمەتىن اتقارعان. كەيىپكەرىمىزدىڭ زامانداسى اباي رامازان ۇلىنىڭ ەستەلىگىندە: «قاشەكەڭ موڭعوليانىڭ ءتورت پاتشاسىنىڭ ءمورىن ۇستاعان ادام. ۇلى قۇرىلتايدىڭ حاتشىسى قىزمەتىن اتقارىپ تۇرعاندا قۇرىلتاي اپپاراتىندا ساقتاۋلى شىڭعىس حاننىڭ مورىنە, ءحىح عاسىردا موڭعوليانى بيلەگەن بوعدا حاننىڭ مورىنە, 1924-1950 جىلدار ارالىعىندا بارلىق قۇجاتتاردى زاڭداستىرعان كىشى قۇرىلتاي مورىنە جانە ءوز داۋىرىندەگى ۇلى قۇرىلتاي مورىنە يەلىك جاساپ, ءار ءداۋىردىڭ تاريحي قۇجاتتارىن كەپىلدەندىرىپ وتىرعان», – دەپ جازىپتى.
قايراتكەر اعامىز مايدان شەبىنە ۇكىلى كەرەي پۇشپاق تىماق, ۇستىندە اق سەڭسەڭ قوي تەرىسىنەن تىگىلگەن قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمىن كيىپ بارعان ەكەن. وسىلايشا 4 اي سوعىس شەبىندە جۇرگەنى ءۇشىن باس قولباسشى ي.ۆ.ستالين قابىلداپ, 747-ءشى ءنومىرلى «تت» پيستولەتىن سىيلايدى.
تاعى ءبىر اڭگىمە, قاشقىنباي اعانىڭ تاعدىرىنا قىتاي كوسەمى ماو تسزە دۋنمەن كەزدەسىپ, اڭگىمەلەسۋ ءساتى بۇيىرىپتى. 1956 جىلى قىتاي كومپارتياسىنىڭ كەزەكتى ءVىىى سەزى وتەدى. موڭعوليا ەلىنىڭ دەلەگاتسياسى قۇرامىندا قاشەكەڭ دە بارعان ەكەن. ءۇش سىنىپتىق ءبىلىم بەرگەن ۇستازى بەردىقوجا جولتاەۆتى اتۋ جازاسىنان الىپ قالعان ەڭبەگىن قىتاي كوسەمى ەرەكشە باعالاپتى.
قاشقىنباي مالىك ۇلى 1918 جىلى تۋعان ادام. بايولكە ايماقتىق ءىس باسقارۋ ورنىندا ساقتالعان جانە قايراتكەر اعانىڭ ءوز قولىمەن تولتىرعان ارحيۆ قۇجاتتارىنداعى دەرەكتە ول كىسى 16 جاسىندا العاش مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعانى جازىلىپتى, 40 جىلدان استام موڭعوليا ەلىن باسقارعان مەملەكەت باسشىسى يۋ.تسەدەنبال ءوزىنىڭ ءبىر ەستەلىگىندە: «مەن قاشقىنبايدى ەرەكشە قادىرلەيمىن. ول ۇكىمەت باستاۋعا لايىق كەمەڭگەر تۇلعا», – دەپتى («حالقىنىڭ ادال پەرزەنتى» ەستەلىكتەر جيناعى, 79-بەت. ۇلان-باتىر, 2004 جىل).
قاشقىنباي اعا 1986 جىلى دۇنيەدەن ءوتتى. قۇجات, قۇندى دەرەكتەرى لەنينگراد ەرميتاجىندا, ماسكەۋ مۇراجايلارىندا ساقتالعان. ارتىندا ايتقان ءسوزى, اتقارعان ەڭبەگى قالدى. بايولكە ايماعى ورتالىعىنىڭ ولگي قالاسىندا ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا وراي قاشەكەڭنىڭ اتىنا ءبىر كوشەنى راسىمدەۋ دايىندىعى ءجۇرىپ جاتقان كورىنەدى. مارقۇمنىڭ كىندىگىنەن تاراعان ۇرپاق-جۇراعاتى قازىر اقش, اراب امىرلىگى, تۇركيا, بايولكە, استانادا, قاراعاندى وبلىسىنىڭ وساكاروۆ اۋدانى مەن تەمىرتاۋ قالاسىندا تۇرىپ جاتىر.
سەرجان سماحان ۇلى,قازاقستان جۋرناليستەرى وداعىنىڭ مۇشەسى.
قاراعاندى وبلىسى, وساكاروۆ اۋدانى.
سۋرەتتەردە: ق.مالىك ۇلى; موڭعوليادان كەلگەن دەلەگاتسيا ماسكەۋ تۇبىندە.