تاۋتۇرگەننىڭ تاۋ تۇلعالى ازاماتى سارسەن ابدىحالىقوۆ تۋرالى سىر
1945 جىلعى 24 ماۋسىم... ماسكەۋدىڭ قىزىل الاڭىندا جەڭىس شەرۋى باستالماق. وعان قاتىساتىن 40 مىڭ ادامنىڭ ىشىندە بارلىعى 270 جاۋىنگەردەن ىرىكتەلىپ, ەرەكشە سيپاتتا قۇرالعان ەرەكشە ءبىر توپ تۇردى. سولاردىڭ ورتالارىندا 22 جاستاعى قازاق جىگىتى, سەرجانت سارسەن ابدىحالىقوۆ ءجۇردى...
وسى ارادا نازار اۋداراتىن ءبىر جايت بار. جەڭىس شەرۋىنە قاتىسۋ مارتەبەسى داڭقى اسقان سان مىڭداعان مايدانگەرلەردىڭ اراسىندا دا ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرماعان قۇرمەت. ەڭ الدىمەن شەرۋگە قاتىساتىن سولدات پەن سەرجانتتىڭ, وفيتسەردىڭ كەۋدەسىندە ەڭ كەم دەگەندە ەكى جاۋىنگەرلىك وردەنى, بويىنىڭ ۇزىندىعى 182 سانتيمەتر بولۋى مىندەتتى دەگەن شارت قويىلعان. سونداي-اق, ساربازدىڭ قاي مايداندا سوعىسقانىنىڭ دا ماڭىزى ەسكەرىلگەن-ءدى.
سەرجانت سارسەن ابدىحالىقوۆتىڭ بويىنان بۇل تالاپتىڭ بارلىعى تابىلدى. ول سوعىستى قورىتىندىلايتىن جەڭىس شەرۋىندە موتوتسيكلشىلەر توبىنىڭ كومانديرى رەتىندە تريبۋناداعى ي.ۆ.ستالين باستاعان مايدان قولباسشىلارىنا سالەم بەرىپ ءوتتى. ساپقا التى قاتاردان 90 موتوتسيكل تۇرىپ, ءار موتوتسيكلگە كوماندير جۇرگىزۋشى جانە اتقىش سولدات وتىرعىزىلدى. اۋىر تەحنيكا مەن جاياۋ اسكەر قۇرامىندا قىزىل الاڭدى دۇرىلدەتىپ وتكەندەر اراسىندا قانشاما قازاقتىڭ بالاسىنىڭ بولعانى دا اقيقات شىندىق! بىراق, سارسەن موتوتسيكلمەن توپ باستاپ وتكەن جالعىز قازاق ەكەنى بۇلتارتپاس اقيقات. ونىڭ ەسىمى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ تاريحىنا وسىلايشا وشپەستەي ەتىپ جازىلىپ قالدى.
...الماتى وبلىسىنىڭ تۇرگەن پەداگوگيكالىق ۋچيليششەسىندە وقىپ جۇرگەن بوزبالا ەدى. فرۋنزە قالاسىندا جاساقتالعان 40-شى اتقىشتار بريگاداسىنىڭ قۇرامىندا 1941 جىلدىڭ 6 جەلتوقسانىندا بىردەن ماسكەۋدى قورعاۋ شايقاسىنا ءتۇستى. مۇزداي قارۋلانعان نەمىس فاشيستەرىن ماسكەۋ تۇبىندە مىلتىق جەتىسپەگەن كەڭەستىك سولداتتار جانارماي قۇيىلعان شولمەكتەرمەن قارسى الدى. تەڭدەسسىز سۇراپىل شايقاستان سوڭ 600 سولداتتان ءتىرى قالعان 36-سى توپىراقتان ارشىلىپ الىندى. اراسىندا قازاق سولداتى سارسەن ابدىحالىقوۆ تا بار بولاتىن.
باسىنا, يىعىنا وق ءتيىپ, توبىعىن قورعاسىن تەسكەن سارسەن ابدىحالىقوۆ دالالىق گوسپيتالدان شىققان بويدا 1942 جىلدىڭ 24 تامىزىندا قان مايدانعا قايتا سۇڭگىپ كەتتى. بۇل جولى رجەۆ توپالاڭىنا كىردى. ەكىنشى رەت اۋىر جارالانىپ, قايتادان گوسپيتالعا ءتۇستى...
وندا جاتقان ول ساۋىققانداي بولىپ, قاتارعا تۇرعاندا قاھارلى 1943 جىلدىڭ قاقاعان قاڭتارى دا كەلىپ قالعان. 22-ارميانىڭ 64 اتقىشتار پولكى جاۋىنگەرلەرىنىڭ ساپىندا كالينين مايدانىنا كىردى. تانككە قارسى وق اتاتىن (پتر) بولىمشەنىڭ كومانديرى سارسەن ابدىحالىقوۆ بۇل مايداندا دا ناعىز ەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى.
1944 جىلدىڭ 4 ناۋرىز كۇنى نوۆو رجەۆ قالاسىن ازات ەتۋ ءۇشىن ناعىز قيان-كەسكى سوعىس ءجۇرىپ جاتتى. وسى وت كەشۋدە سەرجانت سارسەن ابدىحالىقوۆ ءۇشىنشى رەت اۋىر جاراقات الدى. بۇل جولعى العان جاراقاتى شىن مانىندە اۋىر بولدى. بولىمشە كومانديرى دالا گوسپيتالىندە ۇزاعىراق جاتىپ قالدى. ول قايتا ساپقا تۇرعاندا, سوعىستىڭ دا بەتى بەرى قاراعان. گوسپيتالدان شىققان سارسەننىڭ كەۋدەسى وردەن-مەدالعا تولدى. ويتكەنى, كوزسىز ەرلىك جاساعان جاۋىنگەردىڭ سوڭىنان ماراپاتتارى قالماي ىلەسىپ, كەلىپ جاتاتىن. مايدان دالاسىنا سۇرانعان جاۋجۇرەك سەرجانتتى, اسكەري باسشىلىق كەڭەس ەلىندە جاساقتالعان پولياك جاۋىنگەرلەرىن اسكەري جابدىقتالعان موتوتسيكلگە ۇيرەتۋشى رەتىندە نۇسقاۋشىلىق قىزمەتكە جۇمسادى. بۇل ءىستىڭ دە يدەولوگيالىق ماڭىزى زور ەكەنى ءتۇسىندىرىلدى. سودان سوعىس اياقتالعان تۇستا ماسكەۋدەگى جەڭىس شەرۋىنە قاتىسۋعا بارلىق مالىمەتتەرى ساقاداي-ساي كەلگەن سارسەن ابدىحالىقوۆ موتوتسيكلشىلەر قۇرامىندا توپ باستاپ ءجۇرۋ قۇرمەتىنە يە بولدى.
سوندا عوي, جالىن جۇرەكتى قازاق باتىرى قان مايداندا باسىنان كەشكەن بارلىق قايعى-قاسىرەتتى سالتاناتتى شەرۋ ۇستىندە ءبىر ساتكە بولسا دا ۇمىتقانداي كۇي كەشكەنى. بىراق, جۇرەككە سىزات سالعان زۇلمات سوعىس زاردابى سانادان ەش وشپەيدى ەكەن. ومىراۋىندا ءىى دارەجەلى ۇلى وتان سوعىسى وردەنىنىڭ ەكەۋىن قاتار تاققان, «ماسكەۋدى قورعاعانى ءۇشىن», «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن», «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالدارىنىڭ يەگەرى تاريحي سول شەرۋدەن سوڭ, تۋعان ەلىنە قايتتى.
اۋىر جاراقاتىنا قاراماستان, ۇنەمى مايداننىڭ العى شەبىندە بولعان ءىى توپتاعى سوعىس مۇگەدەگى بەيبىت ومىردەگى ەڭبەك مايدانىندا 40 جىلدان استام مەكتەپتە جاس ۇرپاققا ساپالى ءبىلىپ, سانالى تاربيە بەردى. ۇزاق جىلدار ەتكەن ەڭبەگى ماداقتالعان مەكتەپ ديرەكتورى سارسەن ابدىحالىقوۆ ەڭبەكشى قازاق اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاندى. تاۋتۇرگەننىڭ تاۋ تۇلعالى ازاماتى جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋدەگى ەرلىك ەڭبەگى «قازاق كسر وقۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» اتاعىمەن باعالاندى. عىلىم دوكتورلارى مەن بىرنەشە اسكەري گەنەرالدار, سپورت شەبەرلەرى مەن سانسىز ەڭبەك مايتالماندارىن تاربيەلەدى. ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ بارشا شاكىرتتەرى مەن جەرلەستەرى مايداندا دا, بەيبىت ەڭبەكتە دە ناعىز قايسارلىق پەن تاباندىلىقتىڭ شىنايى ۇلگىسىن كورسەتكەن سارسەن ابدىحالىقوۆ ەسىمدى ۇستازدارىنىڭ ەسىمىن ەشقاشان دا ۇمىتپاق ەمەس! سارسەن اعانىڭ ەسىمىن قۇرمەتتەپ, سان جىلدار ءوزى ءدارىس بەرگەن مەكتەپكە اتىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساعان جەرلەستەرى, جەڭىس مەرەكەسى سالتانات قۇرعان كۇندەرى: «اياۋلى ارداگەر اعانىڭ جاس ۇرپاققا اركەزدە دە ايتارى بار ەدى-اۋ...» دەپ شىنايى ساعىنىشپەن ىقىلاسىن ءبىلدىرىپ جاتادى.
تالعات ءسۇيىنباي, «ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى.